Tygodnik Powszechny Nr 17-18/2025

na okładce: Marek Kondrat // fot. Grażyna Makara, Katarzyna Włoch
Data wydania:
Numer wydania:
17-18
Rok wydania:
2025

Stan nieróbstwa Rzymianie nazywali otium. Czy o nim marzymy? Owszem. Czy go potrzebujemy? Każdego dnia. Dlaczego tak trudno nam go osiągnąć – wyjaśnia Marek Rabij.

W podwójnym numerze na majówkę także: „Jestem na wielkiej, kwiecistej przestrzeni” – mówi Marek Kondrat w rozmowie z Przemysławem Wilczyńskim * Szymon Hołownia twierdzi, że nie odda podium * Co łaska: o świeckich pracownikach Kościoła piszą ks. Adam Boniecki i Ignacy Dudkiewicz * Marina Hulia, założycielka inicjatywy Dzieci z Dworca Brześć, reżyseruje życie * Wojciech Jagielski pisze o Modim, człowieku, który chce zostać nauczycielem świata * Bartek Kieżun dowodzi, że co jesz i jak jesz mówi o Tobie wszystko

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Przemija styl życia Kościoła z pełną obsługą plebanii pełnych księży

Ks. Adam Boniecki
Przez rok mieszkałem w parafii w Paryżu. Była, owszem, pani, która przychodziła gotować obiady, ale nie codziennie – parę razy w tygodniu gotowaliśmy sobie…
Anna Goc / / Fot. Grażyna Makara /

Pozwólmy sobie na otium, czyli starożytne nieróbstwo na majówkę

Anna Goc
Numer jest na długi weekend majowy, więc będzie o przyjemnościach.

Obraz tygodnia

Wyschnięte jezioro w wiosce Comana w Rumunii, 7 września 2024 r. w 2024 r. Według raportu Copernicus Climate Change Servicel, lato 2024 r. było najcieplejsze w historii Europy. // Fot. Daniel Mihailescu / AFP / East News

Europa jest dziś najszybciej ocieplającym się obszarem świata. Ale są też dobre wiadomości

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
W 2024 r. wschodnia część naszego kontynentu wysychała w rekordowym tempie, natomiast część zachodnia doświadczała wyjątkowo obfitych opadów.
Rzeka Odra w okolicach Słubic, luty 2025 r. // Fot. NewsLubuski / East News

Czy osoba Odra ma większe szanse od rzeki?

Marcin Tusiński
Jeśli do Sejmu trafi obywatelski projekt ustawy w tej sprawie, a posłowie go przyjmą, rzeka Odra dostanie osobowość prawną. Będzie traktowana tak samo jak…
Grzegorz Braun na konwencji wyborczej w Krakowie. 12 kwietnia 2025 r. // Fot. Beata Zawrzel / REPORTER

Prawo Grzegorza Brauna, czyli po co politykowi immunitet

Piotr Śmiłowicz
Policjanci są szczególnie ostrożni wobec polityków, i można ich zrozumieć. Wszak polityk, którego dziś surowo potraktują, jutro może być u władzy.
Premier Donald Tusk podczas otwarcia Europejskiego Forum Nowych Idei. Warszawa, 15 kwietnia 2025 r. // Fot. Szymon Pulcyn / PAP

Co kryje się za repolonizacją gospodarki

Marek Rabij
Obiecując preferencyjne traktowanie polskich firm przez państwo Donald Tusk nie może zapominać, że kieruje państwem, które ponad połowę PKB czerpie z eksportu.
Rafał Trzaskowski na wiecu w Kielcach. 17 kwietnia 2025 r. // Fot. Grzegorz Ksel / Reporter

Koniec nudy. Zaczęła się prawdziwa kampania

Marek Kęskrawiec
Od debat w Końskich Hołownia jest w gazie, prezentuje zarazem najbardziej spójną wizję prezydentury. Kłopot w tym, że zaczyna zbytnio szarżować, brakuje mu…
// Fot. Paweł Kacperek / Adobe Stock

Co łaska za mszę? Watykan wprowadza nowe wytyczne

Artur Sporniak
Ksiądz może zachować dla siebie pieniądze tylko z jednej intencji mszalnej. Wypominki pozostają legalne. Tak wynika z nowych wytycznych watykańskich.

Uniwersytet Harvarda rzuca wyzwanie Trumpowi. Wojna kulturowa w USA nabiera rozpędu

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
To coś więcej niż uniwersytet: Harvard to symbol. Reprezentuje wszystko to, co przez stulecia kształtowało amerykańską potęgę. Teraz uczelnia staje na…
Carlo Acutis / Vatican News

Hotspot z Bożym influencerem. Młodzi warszawiacy świętują kanonizację Carla Acutisa

Jacek Taran
Carlo Acutis to święty, w którym młodzież widzi kogoś podobnego do siebie, kogoś, z kim łatwo się utożsamić.
Krystyna Miłobędzka

Zmarła poetka Krystyna Miłobędzka

Wojciech Bonowicz
Nie chciała się rozpychać w świecie, zajmować miejsca – nie tylko ludziom, także innym stworzeniom. Czas dla jej oszczędnej, skondensowanej poezji przyszedł w…
Kruk, Corvus corax // Alamy / B&EW

Kruki myślą geometrycznie

Łukasz Kwiatek
Psychologowie od dawna zastanawiali się, w jakim stopniu nasze umiejętności do myślenia geometrycznego w stylu euklidesowym opierają się na intuicjach, które…
Ihor Chomyn

Zmarł Ihor Chomyn, wieloletni kurator Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki

Piotr Kosiewski
Uhonorowano go za działalność na rzecz współpracy polsko-ukraińskiej i ochronę wspólnego dziedzictwa kulturowego. Jednak nie do końca zdajemy sobie sprawę, jak…
Premier Izraela Benjamin Netanjahu z Donaldem Trumpem podczas spotkania w Gabinecie Owalnym Białego Domu. Waszyngton, 7 kwietnia 2025 r. // Fot. Kevin Dietsch / Getty Images

Iran i USA: groźby, rozmowy oraz bombowce na wyspie Diego Garcia

Wojciech Pięciak
Donald Trump zastopował premiera Izraela, który chciał zaatakować irańskie instalacje nuklearne – twierdzi dziennik „New York Times”. Zamiast tego…

Na punkty

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Ilustracja: Kasia Kozakiewicz dla „TP"
Wersja audio

Połowa Polaków ma problemy ze snem. Czas to zmienić

Marek Rabij
Psycholodzy mawiają, że na zdrowo przespaną noc pracuje się cały dzień. Jeśli to prawda, to powszechne występowanie zaburzeń snu nie wystawia najlepszego…

Kraj

Szymon Holownia kandydat na prezydenta RP po debacie prezydenckiej. Końskie, 11 kwietnia 2025 r. // Fot. Wojciech Habdas / Agencja Wyborcza.pl

Szymon Hołownia: Chcę być prezydentem, nie podwykonawcą

Szymon Hołownia, Marek Kęskrawiec, Piotr Śmiłowicz
Zdecydowałem się wystartować przeciwko kandydatom Tuska i Kaczyńskiego, ponieważ premier potrzebuje mieć w Pałacu partnera, a nie podwykonawcę albo sabotażystę…
Ewa Pajor podczas meczu Polska - Bosnia i Hercogowina. Gdańsk, 4 kwietnia 2025 r. // Fot. Andrzej Iwańczuk / REPORTER
Wersja audio

Futbol podobno nie dla dziewczyn. Ewa Pajor udowodniła, że to bzdura

Przemysław Wilczyński
Od drzwi do stodoły imitujących bramkę, po grę w Barcelonie: historia najsłynniejszej polskiej piłkarki Ewy Pajor to opowieść o rozwoju polskiego futbolu…
Spacer po Lido di Ostia. Włochy, 26 stycznia 2024 r. // Fot. Stach Antkowiak / Reporter

Seniorzy pod opieką. Jak zająć się swoimi rodzicami na starość?

Martyna Pietrzak-Sikorska
Przez dekady opieka nad starzejącymi się rodzicami była w polskich rodzinach niepodlegającą dyskusji powinnością. Ogromne zmiany demograficzne i mobilność…

Rozmowa

Marek Kondrat. Kraków, kwiecień 2025 r. // Fot. Grażyna Makara

Marek Kondrat: jestem w jedynym okresie swojego życia pozbawionym presji

Przemysław Wilczyński, Marek Kondrat, Grażyna Makara
Świadomość, że mogę istnieć po swojemu, a nie tak, jak chcą mnie obsadzać inni, przyszła do mnie cholernie późno – mówi Marek Kondrat.
Marina Hulia. Nowy Sącz, 2020 r. // Fot. Jacek Taran

Reżyseruję życie. Wywiad z Mariną Hulią, aktywistką, nauczycielką, opiekunką

Jacek Taran, Marina Hulia
Życie mi coś narzuca, ale odkręcam to na swoje. Mama jest w szpitalu, dobra, co z tym zrobimy? Żyjemy, po prostu żyjemy!

Świat

Donald Trump. Waszyngton, 14 kwietnia 2025 r. // Fot. Brendan Smialowski / AFP / East News
Wersja audio

Trzy miesiące z Trumpem wystarczyły. Polacy przestali ufać Ameryce

Olaf Osica
System ma pozostać amerykański, ale USA nie będą już za niego płacić; to świat ma dbać o dobre samopoczucie Ameryki, a nie Ameryka o bezpieczeństwo innych –…
Kirył Dmitriew, specjalny wysłannik Putina do spraw inwestycji i współpracy gospodarczej i jego odpowiednik ze strony Trumpa Steve Witkoff. Petersburg, 11 kwietnia 2025 r. // Fot. Vyacheslav Prokofyev / POOL / AFP / East News

Blask rosyjskich świecidełek. Jak kremlowscy macherzy próbują kupić Donalda Trumpa

Filip Rudnik
Kreml postrzega kadencję obecnego prezydenta USA jako „okno możliwości”, które trzeba wykorzystać do maksimum. Aby przeciągnąć go na swoją stronę, przemawia na…
Huta w Scunthorpe, 12 kwietnia 2025 r. // Fot. Ryan Jenkinson / Getty Images

Brytyjska stal ważniejsza od wakacji. Starmer chce ratować przemysł przed Chińczykami

Patrycja Bukalska
W dosłownie ostatniej chwili parlament w Londynie zapobiegł wygaszeniu wielkich pieców hutniczych w Scunthorpe. Kolejnym krokiem może być rewizja relacji…
Całe ich życie związane było z szyciem butów. Od lewej: Manuela Morcillo, Adoración Morcillo Lorenzo, Isabel Sánchez, Paqui Melgar Sánchez, Isabel Matute. Elche, marzec 2025 r. // Fot. Agnieszka Zielińska

Nosimy ich cierpienie. Prawdziwa cena markowych butów z Hiszpanii

Agnieszka Zielińska
Mimo konkurencji z Azji obuwnicze „zagłębie” Hiszpanii, skupione w mieście Elche, ma się dobrze. Nie może tego powiedzieć o sobie kilka tysięcy szwaczek, dziś…
Premier Indii Narendra Modi podczas kampanii wyborczej do parlamentu. Waranasi, 25 kwietnia 2025 r. // Fot. Adnan Abidi / Reuters / Forum

Narendra Modi: indyjski mędrzec, guru czy groźny autokrata?

Wojciech Jagielski
Indie stały się mocarstwem. Rządzi nimi były herbaciarz z kolejowego dworca, teraz człowiek o statusie wyższym niż jakiś maharadża. Kim jest Narendra Modi?

Wiara

Sprzątanie koscioła w podwarszawskiej parafii. Wrzesień 2015 r. // Fot. Włodzimierz Wasyluk / Forum
Wersja audio

Misją się nie najesz. Jak w polskich parafiach łamie się prawa pracownicze

Ignacy Dudkiewicz
Organiści, kościelni, gospodynie – świeccy pracownicy Kościoła to wielotysięczna grupa osób na łasce biskupa i proboszcza.
Orkan Eunice na plaży w Ustce. 19 lutego 2022 r. // Fot. Hubert Bierndgarski / Reporter

Świętość stworzenia: piękno i harmonia, strach i ból

Piotr Sikora
Świętość świata ujawnia się w harmonii i w napięciach. W istnieniu i w przemijaniu. Warto mieć na nią otwarty umysł i zmysły.
Zakonnice modlące się w Opactwie Świętej Marii w Glencairn. Irlandia, 30 sierpnia 2022 r. // Fot. Clodagh Kilcoyne / Reuters / Forum

Święci irlandzcy i cuda znikania ciąż

Anna Brzezińska
Irlandzkie opowieści o „uzdrawianiu ciężarnych zakonnic” to świadectwo wiary w potęgę i miłosierdzie Boga. A także dowód, że średniowieczny Kościół rozumiał…
Fot. Dmitrij Perszyn / Adobe Stock

Dlaczego Kościół nakazuje niszczenie akt w sprawie przestępstw seksualnych księży

Artur Sporniak
Kodeks Prawa Kanonicznego nakazuje każdego roku niszczyć część dokumentów z procesów karnych w sprawach obyczajowych. Szwajcarscy biskupi ignorowali to prawo,…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Chrześcijanie mają z czego się cieszyć

O. Wacław Oszajca SJ
Pierwsi chrześcijanie zrozumieli, że śmierć nie musi oznaczać unicestwienia. Przeciwnie, stając się wyznaniem miłości, służy życiu, sprawia, że wzorem Boga…

Gdzie można spotkać żyjącego Jezusa?

Kard. Grzegorz Ryś
Zmartwychwstanie ma sens, jeśli jest doświadczane dzisiaj.

Pożegnanie

Ojciec Jan Andrzej Kłoczowski na krużgankach klasztoru dominikanów w Krakowie. Kwiecień 2022 r. // Fot. Grażyna Makara

Ostatnie pytanie ojca Jana Andrzeja Kłoczowskiego

O. Grzegorz Chrzanowski OP, Grażyna Makara
Zadał je tuż przed śmiercią. To samo, które za życia niejednokrotnie stawiał sobie samemu i słuchaczom swoich kazań i wykładów. Nie wiemy, jakie przypisać mu…

Historia

Fotografia grupowa dzieci z księdzem Władysławem Ostrowskim mandżurskiej Polonii w Harbinie, 1934 r. // Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Odyseja Ludmiły. Polska historia rodzinna, która zaczyna się w Chinach, a kończy w Armenii

Aleksandra Majdzińska
Gdy latem 1953 roku za oknem po raz ostatni migały krajobrazy mandżurskiego Harbinu, dwunastoletnia Luda nie mogła wiedzieć, że właśnie zaczyna swoją podróż…

Nauka

Niesporczak w mchu // Fot. Alex Hyde / BE&W

Imperium niesporczaków

Maria Hawranek
Pod naszymi stopami, w mchu, kałużach i ściółce leśnej, istnieje równoległy, bogaty świat, który podważa nasze rozumienie życia i śmierci.
Materiał Prasowy
Materiał promocyjny

Nagroda Przewroty od Centrum Nauki Kopernik. Znamy finalistów

„W szybko zmieniającym się świecie potrzebujemy odważnych edukatorów i edukatorek. Osób, które nie boją się wyzwań i tworzą nowe rozwiązania” – mówi Robert…

Z oddechem

Franz Kafka, 1917 r., Milena Jesenska, 1915 r. // Fot. IanDagnall Computing / Alamy / BE&W, Archivio GBB / Alamy / BE&W

Jedno z najbardziej aktualnych dzieł Kafki to listy do dawnej ukochanej

Grzegorz Jankowicz
Pierwsze kompletne wydanie „Listów do Mileny” Franza Kafki to nie tylko dokument z przeszłości, ale też opowieść o nas: zapatrzonych w telefony i nieustannie…

Kultura

Gregor Von Rezzori. Styczeń, 1981 r. // Fot. Mario Ruiz / Getty Images
Wersja audio

Gregor von Rezzori: człowiek, który patrzył na rozkład świata

Ziemowit Szczerek
„Niegdysiejsze śniegi” Gregora von Rezzoriego pokazują, że jeśli nawet wizja udziału w europejskiej historii bywa złudzeniem, to i tak nie posiadamy innej, niż…
Piotr Adamczyk i Mateusz Kościukiewicz w serialu "Projekt UFO" // Materiały prasowe Netflix

Serial „Projekt UFO”: kosmici nawiedzali PRL wielokrotnie i na wiele sposobów

Wojciech Brzeziński
Furmanka, latający autobus i kosmici. Każdy, kto choćby w dzieciństwie interesował się UFO, skojarzy elementy składowe najsłynniejszego polskiego „bliskiego…
Ilustracja z "Bestiariusza z Aberdeen", XII w. // domena publiczna

„Bestiariusz” Jeana Giono to książka wyjątkowa i zupełnie nowa wariacja na temat zwierzyńców

Olga Żyminkowska
Z „Bestiariusza” Jeana Giono wreszcie możecie się czegoś dowiedzieć o Minusie, który żywi się ludźmi i przeżuwa stolice państw. I koniecznie o modrzynku, który…
Scena ze spektaklu "Ariadna na Naxos" , reżyseria Mariusz Treliński, 2025 r. // Fot. Krzysztof Bielinski / Materiały prasowe Teatru Wielkiego

Teatr Wielki – Opera Narodowa jest teatrem prowincjonalnym. Jak można to zmienić?

Dorota Kozińska
Przeistoczmy gnuśny, pławiący się w samozadowoleniu teatr prowincjonalny w scenę poszukującą, otwartą, zaangażowaną w edukację i kształtowanie dobrego smaku…
Ally Vanable, Money and Power

Nowa płyta gitarzystki Ally Venable udowadnia, że blues od dawna nie jest już domeną mężczyzn

Maciej Müller
Ally Venable zagrała tym razem oszczędniej, używając czystszych brzmień. „Money&Power” jest albumem pełnym emocji.
"The Surfer", reż. Lorcan Finnegan // materiały prasowe Monolith Films

„Surfer”: wgląd w różne oblicza męskości i sporo dobrej zabawy

Igor Kierkosz
Nicolas Cage kolejny raz w karierze popada na ekranie w efektowne szaleństwo.
Karol Kalinowski, „Łauma”. Wydawnictwo Kultura Gniewu, 2025 r. // Materiały prasowe

„Łauma” Karola Kalinowskiego: znakomity horror dla dzieci

Remigiusz Różański
W tym znakomitym komiksie postaci z zachodniobałtyckich legend nie zniknęły wraz z nadejściem chrześcijaństwa, lecz żyją w sąsiedztwie ludzi.
Joanna Czeczott, Cisza nad stepem. Wyd. Czarne, 2025 r. // Materiały prasowe

„Cisza nad stepem. Kazachstan i pamięć o Rosji” Joanny Czeczott: krzywda, która została wyparta

Jacek Taran
Autorka reportażu odwiedza miejsca, w których funkcjonowały łagry, poszukując zarówno fizycznych, jak i niematerialnych śladów zapisanych w świadomości…
Scena z gry "South Of Midnight", Compulsion Games 2025 r. // materiały prasowe Compulsion Games

„South Of Midnight”: baśń na trudne czasy

Konrad Janczura
To opowieść o trudnym życiu w Luizjanie, głównie z perspektywy matki samotnie wychowującej dziecko.
Pamela Anderson w „The Last Showgirl", 2025 r. // materiały prasowe Gutek Film

„The Last Showgirl”: film o kobiecie, która zapłaciła wysoką cenę za marzenia

Anita Piotrowska
„The Last Showgirl” najjaśniej błyszczy wtedy, gdy pokazuje zwyczajną życiową szarówkę po godzinach. Starzejących się, zmęczonych ludzi, którzy uwierzyli w…
Piotr Pazińśki, Obstalunki. Wyd. Austeria, 2025 // Materiały prasowe

Książka tygodnia: „Obstalunki” Piotra Pazińskiego

Lektor
Paziński broni prawa po prostu do „frajdy czytania” – pewnie dlatego i czytelnik „Obstalunków” ma taką frajdę, jakkolwiek mroczne byłyby jego lektury.
Kadr z filmu "Dziecko z pyłu", reż. Weronika Mliczewska, Polska-Wietna, 2025 r. // Materiały prasowe KFF
MATERIAŁ PARTNERA

10 filmów, które musisz zobaczyć na KFF w 2025 roku

Anita Piotrowska
65. Krakowski Festiwal Filmowy odbędzie się 25 maja – 1 czerwca w kinach oraz 30 maja – 15 czerwca online w formule VOD na platformie krakowfilmfestival.pl.
Peregrina 2022 // Fot. Martin Chiang / Narodowe Forum Muzyki
MATERIAŁ PARTNERA

Festiwal Wratislavia Cantans: Raje odzyskane

Jakub Puchalski
Temat tegorocznej edycji festiwalu odsyła wprost do poematu Miltona, ale dodany przez organizatorów znak zapytania wydaje się w pełni uprawniony. Jak mówić o…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Czy bohaterowie nowych ekranizacji klasyki mogą mieć „smartfonowe twarze”?

Olga Drenda
„Smartfonową twarzą” kinomani określają typ urody, który wydaje się zbyt nowoczesny do filmów historycznych i kostiumowych.
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Debata przedwyborcza stanie się niebawem telewizyjnym formatem rozrywkowym

Stanisław Mancewicz
Gdyby taki program transmitowano raz w tygodniu przez trzy miesiące, moglibyśmy w głosowaniu esemesowym wybierać sobie prezydenta nawet raz na pół roku. I to…
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Anatomia grzechu: od króla Dawida do Marka Zuckerberga

Zuzanna Radzik
Biblijna opowieść towarzyszy mi w lekturze książki o wszechwładnych biznesmenach i programistach, którzy wzięli się za robienie międzynarodowej polityki.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Młodzi teraz chcą zbawienia, porządku. Ale nie wy, liberały

Eliza Kącka
Alusia do mnie z dumą: „Dziś tu przeszła procesja pokutna. Mój wnuk szedł. Dużo szło wnuków”. „Widziałam”. „Wnuka szybko nawróciłam, ja nawracam ogólnie. Taki…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Debaty prezydenckie przypominają freak fighty MMA. Dlaczego się na to godzimy

Tomasz Stawiszyński
Trudno się oprzeć wrażeniu, że świat polityki i świat masowych mediów to bodaj najbardziej zdemoralizowane sfery życia publicznego. Jakie lekcje z oglądania…

Smaki

Pędy chmielu // Fot. Grażyna Makara

Jecie mięso? Przeczytajcie dyrektywę UE 1099/2009. Nie żeby nawrócić się na weganizm, ale żeby być bardziej świadomym spożywcą

Paweł Bravo
Ciąg produkcyjny z jednym ogniwem białkowym – taka jest prawda o żywności „ze sprawdzonych źródeł”. W pewnym momencie ogniwo to przypomina, że jest żywym…

Zmysły

Ogródek pizzerii Sorbillo. Neapol, wrzesień 2018 r. // Fot. Mario Laporta / Getty Images

Opowieści znad morza smaków. Bartek Kieżun oprowadza po kulinarnym świecie Morza Śródziemnego

Bartek Kieżun, Michał Kuźmiński
Zasady należy lekceważyć. Za cappuccino po jedenastej nikt nie będzie w nas rzucał kamieniami. A ananas na pizzy? Włosi sami się z tego śmieją.