Autor: Eliza Kącka

Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Pisarka, literaturoznawczyni, krytyczka. Autorka dwóch książek akademickich („Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida” oraz „Lektura jako spotkanie. Brzozowski – tekst – metoda”) i trzech prozatorskich („Elizje”, „po drugiej stronie siebie”, „Strefa zgniotu”) oraz książki eseistycznej „Idiomy”. Pracuje w kapitule Nagrody Literackiej Gdynia. Niezależnie od tego, co powyżej, prowadzi od lat (niezupełnie już) utajone życie kronikarki zderzeń i wgryzień słownych, czyli polskiej codzienności. Od stycznia 2023 roku felietonistka „Tygodnika Powszechnego”. Laureatka Nagrody Literackiej NIKE za wydaną przez Karakter książkę „Wczoraj byłaś zła na zielono”.

Materiały autora

Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Folder Inne nie traci wigoru: „Ma Pani problem z prawdą, Pani Kontzka”

Eliza Kącka
„Podszycie się w Kącką ma takim ludziom jak Pani kupić sympatię swojskością. I nasza Frau bierze się do literatury obcej czyli polskiej i próbuje różnym…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Jak nasz pies zdychał, twój ojciec płakał. On się tymi psami zajmował jak ludźmi

Eliza Kącka
„Brat uważał, że twój stary ma nie po kolei. A potem żeśmy ci wrzucili czapkę do stawu i kazali wyłowić. Nie popłakałaś się”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

I jak się pani widzi sytuacja Węgier? Podobno ten nowy grilluje koty

Eliza Kącka
„Da pani spokój, żeby zwierzęta jeść?”. „Ja tam nie wierzę w takie niusy”. „Ale pani, kto by coś takiego wymyślał? Nie da rady. To musi być prawda”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Ani trochę się nie gniewam. Po raz pierwszy mogłam być wiewiórką

Eliza Kącka
Pociąg do Opola. Dwójka starszych z wnuczkiem. Mały: „Nie wiesz, jak robi koń?”. Dziadek na zniżonym: „Nie przy ludziach”. Mały: „Rżyj, dziadek”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Kołdra na wieczność. Wykosztowałam się, zapłaciłam, a dali za krótką

Eliza Kącka
Ludzie gadają o powołaniu. Że to i tamto. Że za dużo zarabiamy, bo to powołanie. A ja myślę, że lekarze z powołania to są ci, co się nie zgadzają. Na śmierć.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Rozmowy przy Muminkach. „Bez niego życie było tylko suchą kupką godzin”

Eliza Kącka
Czekam na autobus. Przy mnie na ławce siada pani w czarnym płaszczu. Poczytuję „Zimę Muminków”, przymykam książkę. Rzut oka na okładkę – i zaczyna płakać.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Rodzic musi widzieć, że hoduje roślinożercę w stadzie drapieżników

Eliza Kącka
„Syn mi ostatnio powiedział, że lekceważyłem pieski, kotki, że go pchałem ku ludziom. A on by wolał się zwierzętami zajmować. »One nas już przerosły«,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Prosimy by napisała Pani kilka haseł zachęty. Mamy nadzieję, że uruchomi Pani talent

Eliza Kącka
Z maila: „Jesteśmy na etapie transformacji z zakładu pogrzebowego na zakład spokojnej starości. Nasza propozycja nie opiewa na duże pieniądze, lecz posiadamy…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Na nastrój chcę tabletki. Nie chce mi się obcym mówić, że mam problem z matką

Eliza Kącka
„Matka mnie zapisała do psycholożki, nic mi to nie dało”. „Kiepska?”. „Nie, nie umiem być szczery z ludźmi. Wolę czata”. „Ale GPT ci nie pomoże”. „Człowiek też…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Rozmowa babci z wnuczkiem: czy Jezus miał choinkę?

Eliza Kącka
Babcia nie może żyć bez święconej kredy. W zeszłym roku ojciec zapomniał i mu wybaczyła dopiero w Wigilię. Mówi, że drzwi mają być katolickie.
// Ilustracja: Blanka Biernat dla „TP"

Król Wiewiórek. Opowieść wigilijna Elizy Kąckiej

Eliza Kącka
Zbliżało się Boże Narodzenie. Zawsze jeździliśmy do domu rodzinnego taty, do brata. Matka uznała, że i tym razem. Że, kto wie, może coś sobie przypomni. Poza…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Grzech teraz wylatywać. Tu się Chrystus rodzi. A tam? Palmy i ateizm

Eliza Kącka
„No daj spokój. U nas wigilijnie to się wszyscy spotykają”. „Ale wy się lubicie”. „Co też! To jest kryterium? Rodzina to rodzina”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Proszę pani, nie wszyscy muszą słuchać o waszej rodzinie

Eliza Kącka
„Jak ty mogłeś dziadziusiowi znicza palić?”. „Każdemu można”. „Nie! Na mój grób ja zapraszam”. „Ty jeszcze żyjesz”. „Wysiadaj z mojego autobusu”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Rozmowa z tatą: „Ty nie wiesz, ciebie też wezmą. Za mnie”

Eliza Kącka
„Ja mam w Polsce więzienie wszędzie. Widziałaś policję obok?”. „No, tu jest komenda”. Zezłościł się: „Komenda czy nie, idą po mnie”. „Teraz?”. „Zawsze po mnie…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Koleżanka Rudej radzi sprzedać statuetkę Nike. Ale dobrze mieć skrzydła w domu

Eliza Kącka
„Ej, pod drzwiami do tamtego wagonu siedzi chyba ta Nike. Piszesz. To idź, pokaż jej coś swojego”. „A jak powie, że to do niczego?”. „To jej powiesz, że…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Wybieracie się na party ze zniczem?

Eliza Kącka
„A nie możesz matce powiedzieć, że cmentarz cię nie kręci?”. „Co ty! Odetnie mi fundusze. Już mi rok temu powiedziała, że nie będzie mnie sponsorować, jak nie…
Eliza Kącka // Fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza.pl

Eliza Kącka: Wymyślamy z córką nowy język

Anna Goc, Eliza Kącka
Stałyśmy w tej niemej scenie naprzeciw siebie. Dziewczynka z tablicą „smutek”, ja z płaczem. Gdybym miała nakręcić film egzystencjalny ze scen z mojego życia,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara
Wersja audio

Okrutnie jest być niepotrzebnym. Czyjaś potrzeba musi nas dotknąć

Eliza Kącka
„Dokarmiam kota, niedaleko. Mamy magnetyczną więź. Ale bolesną”. „Dlaczego?”. „Nie chce ze mną do domu. Nie mam nikogo innego. Mówię mu: »Bury, zlituj się,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Ja mam z tą literaturą taki nierówny stosunek

Eliza Kącka
Pani jest nominatką do ważnej nagrody, to pani powiem: może się pani złości na zielono, ale poza tym jest pani niebieska. I jest to bardzo ładny odcień.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Jak mówi lis? Dziwny, jakby ptasi głos. Niepodobny do psiego, do wilka. Jak syrena lasu

Eliza Kącka
Sopot, idę w górę, ku Goyki. Ze skarpy schodzi kobieta trzydziestoletnia. „Przepraszam, to pani napisała zieloną książkę?”. Uśmiecham się, że tak. „Wie pani,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Swoje wiem. Bies wyje na święte

Eliza Kącka
Rynek w Przemyślu. Siadam za plecami Szwejka. Przy pomniku dzieci z psami, małe kłębowisko.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Pula zadań pokutnych dla Polaka

Eliza Kącka
Korespondencja via FB: „Szanowna Pani, ja ludzi upominać nie lubię, ale muszę popełnić wyjątek. Podobno posiada Pani wykształcenie. Pani pozwala sobie…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Kroplówka na izbie przyjęć. Jest świat, jest miłość

Eliza Kącka
Trzy łóżka. Na pierwszym jęczy starsza, sina mumijka na tle zżółkłego od chemii prześcieradła. „Pani starsza cierpi” – sanitariusz. Lekarka: „Nie musi mnie pan…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Zobaczyłam nad blokiem cień smoka. I wiedziałam, że już nie wrócę

Eliza Kącka
Bydgoszcz, hotel Przystań, recepcja. „Będzie pani brała kajaka?”. „Hm, nie”. „Jest promocja na dwa, tylko trzeba ekipę zebrać szybko”. Recepcjonistka widzi…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Przeżyć to cel. Tego życzę wszystkim dobrym ludziom

Eliza Kącka
„Wie pani, taka scena: idę z wózkiem do parku. Siadam na ławce i straszny huk, straszny. Myślę: niemożliwe. Człowiek ma te sekundy, zanim się obróci. Obróciłam…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Najbardziej kocham taką wyleniałą wiewiórkę

Eliza Kącka
Dwie starsze pod warzywniakiem mokotowskim, przy skrzynkach z warzywami: „Zaprzedali się. Polak tak nie wybiera”. „Pani Zosiu, spokojnie, wygramy”. „Ale po co…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Szkoda, że musiałam na Karola

Eliza Kącka
„Ja się pani zwierzę publicznie: mnie Braun się podoba”. „O!”. „Mężczyzna! I taką ma mimikę naturalną. I polszczyznę! Wie pani, człowiek się czuje u siebie”. „…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Nie prasuję. Dla planety

Eliza Kącka
„Wczoraj myłam włosy. We wtorek dzwoniłam do matki. Potem oglądałam rolki na fejsie”. „Masz jeszcze fejsa?”. „Jestem starej daty”. „Haha”. „Zmęczyło mnie to.…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Młodzi teraz chcą zbawienia, porządku. Ale nie wy, liberały

Eliza Kącka
Alusia do mnie z dumą: „Dziś tu przeszła procesja pokutna. Mój wnuk szedł. Dużo szło wnuków”. „Widziałam”. „Wnuka szybko nawróciłam, ja nawracam ogólnie. Taki…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Przepraszam, to autyzm. Nikt nie zrozumie tego uwięzienia w lęku

Eliza Kącka
Starszy po mojej prawej: „Dzieciak ma humory – matka powinna nad tym panować”. Starsza po mojej lewej: „E, proszę pana, nie wiemy, różne są schorzenia”. Matka…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Chcę tylko stąd wyjechać, szybko

Eliza Kącka
Zobaczyć dziekana, jak się normalnie rzuca na doktorantkę, to jest super. Terapia na miesiąc. Za to kocham UW.
Stanisław Lem czytający Tygodnik Powszechny. Kraków, 1997 r. // Fot. Danuta Węgiel dla „TP" / FOTONOVA

Eliza Kącka na 80. urodziny „Tygodnika”: Obyśmy mieli gdzie myśleć

Eliza Kącka
Cieszy mnie podtrzymywanie transmisji między umysłowościami pisarzy a umysłami czytelników. Wierzę, że tak powstaje azyl: bez konkretnego adresu…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Dokonałem się wielu zdrad

Eliza Kącka
Autobus 118, wieczór, wracam z późnej odsiadki w Bibliotece Uniwersyteckiej. Obok mnie dwóch nieco młodszych. Pierwszy: „Ja bym kebaba jeszcze zaliczył”. „…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Polacy są dobrzy. Z urodzenia

Eliza Kącka
Szanowni Państwo, biuro, z którym współpracowaliśmy w roku zeszłym, przedstawia na dzień dzisiejszy dwie oferty wycieczek: Auschwitz plus Energylandia oraz…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Tu się pracuje umysłowo, tu się nie ładuje

Eliza Kącka
Znalazłam kontakt i siedzę. Korytarze z wykładzinami we wzorki pod auspicjami sztucznego światła. Różnią się tylko poświatą chodnikową, oddolną. A tu raptem…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Świat jest niewyspany

Eliza Kącka
„A może to świat jest niewyspany? Mój Tomek się śmiał, jak to powiedziałam. Że nie ma czegoś takiego. Ale tak zaczęłam myśleć”. „Ano, bezsenność. A my jak w…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Tragedia z facetami, tak ogólnie

Eliza Kącka
Pociąg do Olsztyna, miejsca stolikowe. Przede mną dwie kiele trzydziestki. „Ja to ci powiem, że z facetami jest tak ogólnie tragedia”. „Wiem”. „Dobrze, że…
Franz Kafka // Rys. Michał Dyakowski dla „TP"

Franz Kafka: sto lat naszej samotności

Eliza Kącka
Minęło sto lat od śmierci Kafki, a my wciąż próbujemy zgłębić jego niepojętą osobowość i olśniewający styl. Odkrył świat ludzi zbytecznych i nieznacznych,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Ile jest pingwinów? Słowo o czułości

Eliza Kącka
Warzywniak lokalny, zakupy. Zderzam się z  koleżanką: „O! Eliza, widziałaś »Matki pingwinów«?”. Ruda patrzy się na mnie badawczo: „O co chodzi?”. Ja: „Aaa,…
Józef Rapacki, W kawiarni "Ziemiańska", 1926 r. // Domena publiczna

Kto stworzył Boya

Eliza Kącka
Kiedy Boy – jako człowiek, nie marka – stał się Boyem? Ten pseudonim, esencja dezynwoltury, na którą pozwolić sobie mogą ludzie wolni od środowiskowego…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Książulo i inni. O takich, co jedzą do kamery

Eliza Kącka
Wielu jest takich, co jedzą do kamery, ale tego nie znałam. Idzie taki do sąsiedniej budki, prosi o zapiekankę, no i ocenia.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Nie śmiej się na cmentarzu, zmarli się na ciebie patrzą

Eliza Kącka
Ruda wyhamowuje z zaciekawienia: „Zmarli? Gdzie?!”. „Pani ich tu trzyma”. Starsza z furią: „Jak: trzyma?! Wszyscy są u Boga!”. Ruda: „Ale gapią się”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Przepraszam, pytanie osobiste: jaki ma pani stosunek do szczęścia?

Eliza Kącka
„Bo wie pani, ja już wiem, że nie wezmę szczęścia z osiągnięć, bo miałem bardzo zwykłe życie”. „A może to szczęście?”. „Że zwykłe? Chyba uczciwe. Ale to mało…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Przyjemność kontrolowania bliźnich

Eliza Kącka
Pociąg do Poznania. Młodzi w sąsiedniej pakamerze: „Zagadałeś mnie i nie widziałam w końcu Chrystusa. Nie zaliczyłam Świebodzina, nie zaliczyłam”. „No i git.…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Nasze życie w saszetkach

Eliza Kącka
„Widziała pani tę aferę z wódką w saszetkach?”. „Myśli pani, że sam Tusk ma z tego pieniądz?”. „Myśli pani, że to wyrzucą? No nie. Oni to będą jeść”. „Tę wódkę…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Zlikwidowałam profil na fejsbuku!

Eliza Kącka
„Syn ma mnie za wariata, podtyka albumy rodzinne, a ja wolę dźwigi. Ale wie pani, one są tak wspaniale nieludzkie, nieludzkie. I tak dużo dla nas pracowały,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Wszystkie jesteście dziewczynki

Eliza Kącka
Gdynia, tuż przy plaży. Wychodzę na spacer zaranny o piątej. Wszystko o tej porze wygląda, jakby dopiero co wyszło na ląd. Albo wychynęło nad wodę. Lifting…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Ja chcę brać udział!

Eliza Kącka
Im bliżej naszych czasów, tym bardziej – wbrew pozorom – tężeje klimat zawodowstwa i solidność bariery dzielącej konfraternię literacką od utrapionych amatorów.