Tygodnik Powszechny Nr 51-52/2025

Na okładce: Sandro Botticelli „Matka Boża z Dzieciątkiem i granatem”, ok. 1488 r., z kolekcji Muzeum Narodowego w Cardiff // Heritage / Alamy / BE&W
Data wydania:
Numer wydania:
51-52
Rok wydania:
2025

W świątecznym numerze opowieść wigilijna Elizy Kąckiej, Marcin Majewski o aniołach, Ryszard Koziołek o Maryi i „Krzyżakach”, Julia Fiedorczuk o przesileniu zimowym i Marcin Żyła o misteriach Teatru Węgajty. 

W podwójnym wydaniu rozmawiamy:

— Z Ewą Szykulską o mówieniu mniej
— Z Grzegorzem Turnauem o płycie, dzięki której wyszedł z kryzysu
— Z Maciejem Płazą o tajemnicy, której potrzebujemy
— Z Zofią Król-Kuczkowską o rozejmie bożonarodzeniowym

Zobacz wszystko >>>>

Przejdź do Dodatku Nagroda Bonus 2025 >>>

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Spróbujmy przeżyć Boże Narodzenie jako początek, nie jako przewrót

Ks. Adam Boniecki
Boże Narodzenie to dobra okazja, by postawić pytanie o istotę Jezusowego nauczania. Przez stulecia wypreparowaliśmy z niego własną wersję.
Jacek Stawiski // Fot. Grażyna Makara

Święta w rzeczywistości: życzenia redaktora naczelnego

Jacek Stawiski
Życzę spokojnych i dobrych świąt – ale nie życzę świąt oderwanych od rzeczywistości. Wierzę, że „Tygodnik” może pomóc znaleźć równowagę między jednym i drugim…

Obraz tygodnia

„Weekend cudów" Szlachetnej Paczki. Przemyśl, 13 grudnia 2025 r. // Fot. Darek Delmanowicz / PAP

Komu pomagają Polacy? Skąd fenomen Szlachetnej Paczki i WOŚP

Przemysław Wilczyński
Entuzjastycznie i masowo, ale akcyjnie i jednorazowo. Chętnie na chore dziecko i emeryta – mniej ochoczo na równość i demokrację. Nasz styl pomagania został…
Spotkanie Donalda Trumpa z przywódcami państw europejskich. Waszyngton, 18 sierpnia 2025 r. // Fot. Andrew Caballero-Reynolds / East News

Kończy się epoka Pax Americana. Co Europa może z tym zrobić?

Jacek Stawiski
Zagrożenie, że Trump wejdzie w układ z Kremlem ponad głowami Europejczyków, będzie tym mniejsze, im silniejsza będzie Europa. Hasło z epoki Reagana „pokój…
Manifestacja KOD przed Trybunałem Konstytucyjnym. 3 grudnia 2025 r. // Fot. Przemysław Wierzchowski / Reporter

Koalicja a Trybunał Konstytucyjny: czy znów będzie konflikt z prezydentem?

Marek Kęskrawiec
Obóz władzy chce zaproponować stanowiska w Trybunale Konstytucyjnym postaciom o uznanej pozycji w środowisku prawniczym i dalekich od polityki. Czy tym razem…
Białoruski działacz społeczny, politycy, obrońca praw człowieka i więzień polityczny Aleś Bialacki, laureat Pokojowej Nagrody Nobla przed Ambasadą Amerykańską w Wilnie. 13 grudnia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP

Łukaszenka uwalnia więźniów. Dlaczego wciąż nie ma wśród nich Andrzeja Poczobuta?

Piotr Pogorzelski
Jeśli Trump liczy, że Łukaszenka zmniejszy swą zależność od Putina, to jest naiwny. Zależność ta jest ogromna. Dyktator może wykonywać takie ruchy jak…

Na punkty

Bp Wojciech Osial, zebranie Plenarne Konferencji Episkopatu Polski. 14 marca 2025 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Czy nowa podstawa programowa, którą przygotował episkopat, uratuje religię w szkole?

Artur Sporniak
Biskupi wprowadzają rewolucję w podejściu do lekcji religii w szkole. Właśnie przestają być one katechezą, czyli religijnym wychowaniem, a stają się wiedzą o…
Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Wizerunek dziecka w sieci: konsekwencje i lekceważenie głosu młodych

Jacek Taran
Nowe dane dowodzą, że publikowanie bez zgody zdjęć dzieci w internecie wciąż jest powszechnym problemem w szkołach i domach.
Msza w kościele Saint-Sulpice na zakończenie Kongresu Misyjnego 2025, który zgromadził w Accor Arena ponad 15 tys. młodych osób na modlitwie, wykładach i warsztatach. Paryż, 8 listopada 2025 r. // Fot. Romain Rabier / Hans Lucas / AFP / East News

Katolicyzm we Francji: spowiedź wraca do łask, ale Kościół słabnie

Szymon Łucyk
Stały spadek liczby praktykujących i powołań kapłańskich sprawia, że francuski katolicyzm walczy o przetrwanie. Nawet jeśli wyczuć można powiewy ożywienia…
Para bobrów // Fot. Ian Dewar / Alamy / B&EW

Jak bardzo jesteśmy monogamiczni w porównaniu z innymi ssakami?

Łukasz Kwiatek
Frank Dyble z Uniwersytetu w Cambridge porównał odsetek pełnych rodzeństw do półrodzeństw u ludzi i innych ssaków. Wnioski? Jesteśmy mocno monogamiczni, choć…
Maja Kleczewska z zespołem Teatr Śląskego z nagrodą Grand Prix ze spektakl „Tkocze” 18. Festiwalu Teatralneego „Boska Komedia”. Kraków 15 grudnia 2025 r. // Fot. Artur Rakowski / materiały prasowe

Teatr na bogato i dla bogatych. Podsumowujemy festiwal Boska Komedia

Dariusz Kosiński
Radość z tryumfu Teatru Śląskiego na Boskiej Komedii mąci mi fakt, że wyróżniono przedstawienie efektowne i atrakcyjnie zainscenizowane, ale jedynie udające „…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Boże Narodzenie

Pekin, Chiny 21 grudnia 2023 r. // Fot. Quan Yajun /VCG / Getty Images

Ogień krzepnie, moc truchleje. Co to znaczy, że Bóg się rodzi?

Piotr Sikora
Boże Narodzenie to czas, podczas którego w boskim Świetle ujawnia się przeraźliwie niepojęta tajemnica świata. Czy jesteśmy gotowi ją przyjąć?
Lamassu, czyli wobrażenie anioła w Mezopotamii // Fot. Natalia Lukiyanova / Adobe Stock

Z Babilonu do Betlejem: skąd się wzięli aniołowie i czy mają skrzydła

Marcin Majewski, Michał Kuźmiński
Marcin Majewski, biblista: Nasze wyobrażenia aniołów niewiele mają wspólnego z Biblią. W niebiańskiej hierarchii stoją oni najniżej. W opowieści o narodzeniu…
W obozie dla przesiedleńców w Deir al-Balah, w centralnej części Strefy Gazy, 11 czerwca 2024 r. // Fot. Majdi Fathi / AFP / East News

Tylko Panna. Dlaczego teologia Marii nie pomieści

Ryszard Koziołek
Teologia uczy, że Bóg nie potrzebował Marii w projekcie zbawienia. Ale ludzie swoje wiedzą. Jak masz matkę w domu, to choćbyś był Bogiem, dla niej zawsze…
Wiśniewo, zima 2014 r. // Fot. Tomasz Waszczuk / PAP
Wersja audio

Czas stojącego słońca. Jak z ciemności grudnia rodzi się światło

Julia Fiedorczuk
Przesilenie to czas, gdy słońce zatrzymuje się w swojej wędrówce wzdłuż horyzontu, dając nam czas na pożegnanie starego i zrobienie w sobie miejsca na nowe.
Trzej Królowie na próbie do Ordo Stellae w sali teatralnej Ośrodka Wegajty, grudzień 1994 r. // Fot. Magdalena Góra

Teatr Węgajty: dziwne i zaśnione historie na Boże Narodzenie

Marcin Żyła
Przed Bożym Narodzeniem czas tu wyraźnie zwalnia. Choć iskandery Putina stoją niedaleko, oni robią swoje: studiują liturgiczny dramat i dają mu nowe życie.
// Ilustracja: Blanka Biernat dla „TP"

Król Wiewiórek. Opowieść wigilijna Elizy Kąckiej

Eliza Kącka
Zbliżało się Boże Narodzenie. Zawsze jeździliśmy do domu rodzinnego taty, do brata. Matka uznała, że i tym razem. Że, kto wie, może coś sobie przypomni. Poza…

Kraj

Plac zabaw w Łodzi, styczeń 2024 r. // Fot. Marcin Stępień / Agencja Wyborcza.pl

Dziecko jako dobro luksusowe, czyli historia dzieciństwa w Polsce

Marcin Kędzierski
Kiedyś śmierć dziecka, choć była dramatem, traktowana była jako coś „zwyczajnego”. Dziś, mimo najlepszej opieki w historii, mamy ich coraz mniej.
Wigilia w placówce opiekuńczo-wychowawczej // Fot. Fundacja Pankracy

Boże Narodzenie w domu dziecka. O czym marzą wychowankowie?

Anna Korytowska
W rodzinnych domach nie doświadczali choinki, ani wspólnej kolacji z życzeniami. Wigilia kojarzyła im się z lękiem i smutkiem. Dziś uwalniają się od tych uczuć.
Nuka i Cherry. Kraków, 12 października 2025 r. // Fot. Jacek Taran

Rodzina po korekcie: miłość, transpłciowość i wigilijny stół

Jacek Taran
Dzień przed Wigilią w ich drzwiach stanął chłopak z plecakiem i łyżwami pod pachą. Bartek i Monika od razu uznali, że w ich rodzinie pojawiło się drugie…
Materiał prasowy
Materiał promocyjny

Zbiórka zamiast kredytu. Jak Polacy ratują się nawzajem, gdy życie nagle kosztuje za dużo

W zderzeniu z nagłą chorobą czy skutkami zdarzeń losowych tradycyjne modele zarządzania domowym budżetem często okazują się fikcją.

Rozmowa

Ewa Szykulska // Fot. Krzysztof Kuczyk / Forum

Jak już sobie powiedziałam, że jestem stara, to spadło ze mnie z dziesięć lat

Katarzyna Kubisiowska, Ewa Szykulska
Ewa Szykulska, aktorka: Najtrudniejsze to zachować ludzki zapach. Nie piorę koca, na którym wylegiwał się mąż, nie chcę, żeby ulotnił się do końca.
Grzegorz Turnau. Kraków, grudzień 2025 r. // Fot. Grażyna Makara

Grzegorz Turnau o życiu i płycie, dzięki której pokonał kryzys: znów trafiam w swój czas

Michał Okoński, Wojciech Bonowicz, Grzegorz Turnau, Grażyna Makara [ zdjęcia ]
Kiedy czytam te wszystkie miłe recenzje nowej płyty, to sobie przypominam, jak się czułem, kiedy ją nagrywałem. Czy teraz, kiedy jest lepiej, byłaby fajniejsza…

Świat

Timothy Snyder. Sztokholm, 21 marca 2023 r. // Fot. Thmas Karlsson / AFP / East News
Wersja audio

Wolność według Snydera. Czy jest na nią miejsce między Putinem a Trumpem

Piotr Oleksy
Świat pogrąża się w chaosie idei. Rosja Putina pławi się w zbrodniach, a USA Trumpa skupiają się na sobie. Co może nas zawrócić z równi pochyłej? Recepty na…
Przybyłe ze Szkocji „śledziowe dziewczyny” w drodze do pracy w porcie Great Yarmouth, około roku 1936. Praca była ciężka, ale dawała im szansę zarobienia własnych pieniędzy. W tamtych czasach były one w gronie najbardziej wyemancypowanych kobiet. // Fot. Trinity Mirror / Mirrorpix / Alamy / Be&W

Doceń śledzia. Ta ryba budowała fortuny i żywiła pół Europy

Patrycja Bukalska
Bez niego trudno wyobrazić sobie polskie święta Bożego Narodzenia. Tymczasem znaczenie śledzia, niepozornej ryby, jest iście globalne. Jej wpływu na gospodarkę…
Siatki rozwieszone nad ulicami chronią przed dronami. Chersoń, Ukraina 4 grudnia 2025 r. // Fot. Antonina Palarczyk

Sztuka przetrwania w Chersoniu. Jak wygląda codzienne życie w mieście na linii frontu

Antonina Palarczyk
Przed wojną żyło tutaj ćwierć miliona ludzi. Dziś wciąż jest 60 tysięcy, choć linia frontu biegnie tuż obok, wzdłuż Dniepru. Swietłana, Rościsław, Julia, Olga…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Kiedy jak kiedy, ale w Boże Narodzenie warto by się zatrzymać

O. Wacław Oszajca SJ
Źródłem dzisiejszego świata jest wydarzenie sprzed dwóch tysięcy lat. Choć nic nadzwyczajnego się wtedy nie wydarzyło.

Czy potrzebny jest nam słaby Bóg? Czy potężny i wszechmocny?

Kard. Grzegorz Ryś
Nie stoimy wobec alternatywy wykluczającej. Mamy tu dwa komplementarne obrazy Boga, schodzące się w harmonijną syntezę

Historia

Jan Matejko, „Stefan Batory pod Pskowem”, 1872 r. Malarz przedstawił tu raczej treść ideologiczną niż prawdę historyczną, np. rozejmu nie podpisano pod murami Pskowa, tylko w Jamie Zapolskim, a Batorego (przed którym klęczy władyka Cyprian z Połocka) nie było wtedy w obozie. W centrum stoi legat papieski Antonio Possevino, na lewo od niego siedzą Janusz Zbaraski i Michał Haraburda, kierujący delegacją królewską w negocjacjach pokojowych. // Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum

Stefan Batory. Król, który się Moskwie nie kłaniał

Maciej Müller
450 lat temu, w grudniu 1575 roku, szlachta Rzeczypospolitej wybrała na króla Stefana Batorego, wojewodę węgierskiego Siedmiogrodu. Dzieje jego błyskotliwych…

Nauka

Wielkie pytania o małe czerwone kropki. Najważniejsze odkrycie teleskopu Jamesa Webba

Sebastian J. Szybka
Teleskop Jamesa Webba dostrzegł nowego rodzaju obiekty astronomiczne. Jeszcze nie wiemy, czym one są, ale już namieszały w nauce.

Kultura

Maciej Płaza // Fot. Marek Zakrzewski dla „TP"

Potrzebujemy tajemnicy. Maciej Płaza o zwierzętach, dzieciństwie i świetle świata

Anna Goc, Maciej Płaza
Maciej Płaza, prozaik, tłumacz: Jestem przekonany, że nasze zwierzęta wiedzą o nas więcej niż my o nich. Kto miał zwierzę, ten rozumie, o czym mówię.
Film FRANKENSTEIN, reż. Guillermo del Toro. Netflix // materiały prasowe
Wersja audio

Romantasy: rzeczywistość naciska na literaturę, by wróciła do źródeł

Monika Ochędowska
Najgorętszy dziś na rynku książki gatunek literacki zasługuje na naszą uwagę – to wielki powrót do korzeni europejskiej powieści.
Libby Sokolowski w operze „Makbet”, Giuseppe Verdiego, reż. Krystian Lada, światło: Aleksandr Prowaliński, Konzert und Theater St. Gallen // Fot. Edyta Dufaj / materiały prasowe

Światło na scenę. Krótka historia teatralnych iluzji

Dorota Kozińska
Wszystkie przedstawienia operowe, które najgłębiej zapadły mi w pamięć, były „robione” przede wszystkim światłem.
Zbigniew Cybulski (jako Kowalski/Malinowski) i Gustaw Holoubek (jako Gospodarz) na planie filmu "Salto", reż. Tadeusz Konwicki, 1965 r. // POLFILM / EAST NEWS

Zbigniew Cybulski: nie odcinał kuponów, ale żył ponad miarę

Anita Piotrowska
W biografii „Cybulski. Podwójne salto” Dorota Karaś pokazuje, jak liczne tęsknoty i niespełnienia pogłębiały chorobliwe skupienie aktora na sobie, często…
Albert Cohen, „O bracia moi, ludzie”, przełożył i posłowiem opatrzył Krzysztof Umiński. Wydawnictwo Austeria // materiały prasowe

Książka tygodnia: „O bracia moi, ludzie” Alberta Cohena

Lektor
Dziesięcioletni chłopiec po wyjściu ze szkoły podchodzi do ulicznego kramu. To jedno zdarzenie stanie się dla niego doświadczeniem granicznym – inicjacją w…
abiogórskie Centrum Kultury im. dr Urszuli Janickiej-Krzywdy w Zawoi, projekt „Opowieści spod Grubej Jodły” // Pełna klatka Rafał Chojnacki
Materiał promocyjny

Siła języków

Pierwsza edycja programu „Różnorodność językowa” pokazała, jak silna jest potrzeba ochrony i rozwoju języków w Polsce. Lokalnym społecznościom chcemy dać…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Nawet po apokalipsie chcesz pomalować paznokcie. Piramida Maslowa to nie wszystko

Olga Drenda
Stanisław Lem mówił, że obszar kultury – rozumianej jako zwyczaje, zachowania czy tendencje – najgorzej poddaje się przewidywaniom, bo jest w nim zbyt wiele…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Grzech teraz wylatywać. Tu się Chrystus rodzi. A tam? Palmy i ateizm

Eliza Kącka
„No daj spokój. U nas wigilijnie to się wszyscy spotykają”. „Ale wy się lubicie”. „Co też! To jest kryterium? Rodzina to rodzina”.
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Co się stało z naszym czasem? W święta możemy go spowolnić

Tomasz Stawiszyński
Specjaliści od teorii spiskowych ostrzegają: coś musiało się zadziać z czasem. Nasza doba, zamiast 24, trwa 18 godzin. Choć brzmi to niedorzecznie, takie…

Smaki

// Fot. SunKids / Shutterstock

Kuchnia włoska trafiła na listę UNESCO. Czas wdrożyć procedurę risotta

Paweł Bravo
Kuchnia jest niematerialna? Oj, eleganccy panowie, bardzo zajęci zasiadaniem w komitetach, w życiu sobie obiadu nie gotowali.

Zmysły

Venice Simplon-Orient-Express po przybyciu do Stambułu, 31 sierpnia 2025r. // Fot. Yasin Akgul / AFP / East News
Wersja audio

Orient Express wróci na tory. Co sprawiło, że ten pociąg stał się legendarny?

Dorota Malina
Orient Express to dziś symbol luksusu, elegancji i przygody. A zaczęło się od pomysłu pewnego Belga, który zrewolucjonizował sposób, w jaki podróżujemy po…

Psyche

// Ilustracja: Georgii / Adobe Stock

Rozejm bożonarodzeniowy. Dlaczego warto uruchomić w sobie życzliwość

Anna Król-Kuczkowska, Berenika Steinberg
Anna Król-Kuczkowska, psychoterapeutka: Życzliwość to aktywne pragnienie, żeby komuś było dobrze. Żeby nie spotkała go krzywda. Czasem najbardziej liczą się…

Tygodnik Czytelników

Fot. delillah / Adobe Stock

Jędraszewski, prawica i pierwsze przykazanie

Niedawno na arcybiskupstwie krakowskim ideologa zastąpił człowiek głębokiej wiary, który na pewno nie będzie pozycjonował się jako biskup PiS-u czy PO.

Dodatki w numerze Nr 51-52/2025

// fot. Marek BednarzBonus 2025

Piotr Cywiński, laureat nogrody Tygodnika Powszechnego "Bonus". Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Laureaci Nagrody Bonus 2025. Piotr Cywiński: „Łączenie ludzi ma swoje granice”

Przemysław Wilczyński, Piotr Cywiński
Napędza mnie m.in. myśl, że kiedyś stanę u progu zaświatów, a tam spotka mnie milion trzysta tysięcy spojrzeń. Chcę, żeby to było dobre spotkanie – mówi Piotr…
Przemysław Kuśmierek, laureat nogrody Tygodnika Powszechnego "Bonus". Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Laureaci Nagrody Bonus 2025. Kuśmierek: „Roboty będą migać już w przyszłym roku”

Anna Goc, Przemysław Kuśmierek
Przemysław Kuśmierek, prezes zarządu Migam: Nasi tłumacze ukraińskiego języka migowego towarzyszyli trzydziestu głuchym Ukrainkom w czasie porodu.
Marta Titaniec, laureatka nogrody Tygodnika Powszechnego "Bonus". Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Laureaci NAGRODY BONUS 2025. Marta Titaniec: „Fundacja była wstydliwym tematem Kościoła”

Anna Goc, Marta Titaniec
Jako prezeska Fundacji powołanej przez biskupów nigdy nie mogłam wejść na ich wspólne posiedzenie. Nawet po to, by zdać sprawozdanie z tego, co robimy – mówi…
Arjun Talwar, laureat nogrody Tygodnika Powszechnego "Bonus". Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Laureaci NAGRODY BONUS 2025. Arjun Talwar: „Najwięcej o świecie uczą outsiderzy”

Michał Sowiński, Arjun Talwar
Samotność starszych ludzi w Europie widać od razu – w przeciwieństwie do Indii, gdzie rodzina zawsze jest blisko. Na warszawskiej Wilczej to doświadczenie…
Karolina Wigura, laureatka nogrody Tygodnika Powszechnego "Bonus". Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Laureaci Nagrody Bonus 2025. Karolina Wigura: „Wspólnota w Polsce jest rzeczą w budowie”

Jacek Stawiski, Karolina Wigura
W sporze nie zawsze musi chodzić o zwycięstwo. Chodzi o sam kontakt, o samą polemikę – to ona buduje relację – mówi Karolina Wigura, socjolożka i publicystka.
Statuetki nagrody BONUS przyznawanej przez "Tygodnik Powszechny". // Fot. Marek Bednarz

Wszystkie odcienie dobroczynności

Jacek Napora
Gdy państwa i instytucje nie nadążają za skalą globalnych wyzwań, nasza dobroczynność nabiera większego znaczenia – staje się narzędziem społecznej odporności.
Gala nagrody "Tygodnika Powszechnego" BONUS. Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Dobro jako praktyka

Michał Sowiński
Laureaci Nagrody Bonus widzą to, co innym umyka. Dzięki nim dobro powraca tam, gdzie najbardziej go brakowało.