Tygodnik Powszechny Nr 21/2025

// grafika na okładce : Marek K. Zalejski / Adobe Stock
Data wydania:
Numer wydania:
21
Rok wydania:
2025

Z czym poszliśmy do urn w pierwszej turze wyborów prezydenckich i jakie emocje oraz oczekiwania zagrają w nas najsilniej podczas drugiej - o tym w okładkowym wywiadzie opowiada Michałowi Okońskiemu Jacek Sokołowski, autor traktatu politycznego „Transnaród”. W numerze także: Mobbing i wykorzystywanie pracowników w polskich instytucjach kulturalnych. * Rozmowa z kard. Grzegorzem Rysiem o kulisach konklawe i wyborze Leona XIV. * Wszystkie długi Ukrainy. * Tajemnica długowieczności. * Pulitzer 2025, czyli literatura w służbie publicystyki. * Poeci rock&rolla.

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Historia kultu Maryi to także historia oczyszczania go z naleciałości czy zapożyczeń z kultów pogańskich

Ks. Adam Boniecki
Na mszy świętej dla kardynałów po konklawe papież Leon XIV mówił też o Niej.

Z czym poszliśmy do tych wyborów

Marek Rabij
Polska roku 2025, która dla choćby mojego pokolenia jest niedokończonym, ale jednak mocno już zaawansowanym etapem projektu modernizacyjnego rozpoczętego w…

Obraz tygodnia

Wieczór wyborczy Karola Nawrockiego. Gdańsk, 18 maja 2025 r. // Fot. Adam Warżawa / PAP

Po pierwszej turze wyborów prezydenckich kraj w szoku

Marek Kęskrawiec
Rafał Trzaskowski nie jest już faworytem wyborów prezydenckich. Jego sztab i rząd będą musieli wymyślić coś nadzwyczajnego, by po szoku niedzielnego wieczoru…
Plakaty wyborcze Karola Nawrockiego i Rafała Trzaskowskiego. Sędziszów, 16 maja 2025 r. // Fot. Beata Zawrzel / Reporter

Druga tura wyborów prezydenckich nie ma faworyta

Piotr Śmiłowicz, Jarosław Flis
Jarosław Flis, socjolog: Około 2 milionów wyborców z 2023 roku zostało w domu. Oni mogą na drugą turę wrócić. O wyniku zdecyduje mobilizacja obu elektoratów.
Protest przeciwko wprowadzeniu do szkół przedmiotu edukacja zdrowotna. Olsztyn, 22 stycznia 2025 r. // Fot. Artur Szczepański / REPORTER

Biskupi wzywają do bojkotu edukacji zdrowotnej

Przemysław Wilczyński
Członkowie prezydium Episkopatu przekroczyli nawet własne, i tak wyśrubowane, standardy ideologicznej histerii.
Pożar hali targowej przy uli. Marywilskiej 44 w Warszawie. 12 maja 2024 r. // Fot. Dariusz Borowicz / Agencja Wyborcza.pl

Coraz więcej aktów sabotażu w Europie. Dlaczego Rosja rekrutuje amatorów do ataków?

Wojciech Brzeziński, Agata Kaźmierska
Nie tylko Polska, także Niemcy i Wielka Brytania są dziś celem sabotażystów amatorów werbowanych w sieci przez Rosjan. Z ustaleń dziennika „Guardian” wynika,…

Na punkty

Msza inauguracyjna papieża Leona XIV. Watykan, 18 maja 2025 r. // Fot. Iacobucci Marco / AFP / East News

Pierwsze przesłanie do świata Leona XIV: nie idziemy przeciwko sobie, ale ku Bogu

O. Wiesław Dawidowski
Nowy papież na placu św. Piotra w Watykanie odprawił mszę inaugurującą pontyfikat. Jaki program można odczytać z wygłoszonej homilii?
Prezydent Rumunii Dan Nicusor po ogłoszeniu pierwszych wyników wyborów prezydenckich. Bukareszt, 18 maja 2025 r. // Fot. Andrei Pungovschi / Getty Images

Burmistrz Bukaresztu pokonał prawicowego radykała. Kim jest nowy prezydent Rumunii?

Piotr Oleksy
Nicușor Dan, wygrany w II turze rumuńskich wyborów prezydenckich, dostał poparcie tej części społeczeństwa, które chce głębokich zmian w państwie, ale nie chce…
Papryczki chilli // Fot. Yeva Pysmenna / Adobe Stock

Za ostre? Naukowcy odkryli sposób na złagodzenie chili

Michał Kuźmiński
Zdarzają się papryczki wcale nie tak ostre, jak sugerowałaby ich pozycja na skali Scoville’a. Badacze z Uniwersytetu Stanowego Ohio postanowili sprawdzić…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Wieczór wyborczy Rafała Trzaskowskiego. Tarnobrzeg, 18 maja 2025 r. // Fot. Grzegorz Bukała / Reporter

Sokołowski o wyborach: przedawkowaliśmy polaryzację

Michał Okoński, Jacek K. Sokołowski
Skąd sukces Mentzena? Gdzie odpłynęli wyborcy Hołowni? Czy Nawrocki spełni marzenia prezesa? Jakie są szanse Trzaskowskiego? Wybory komentuje Jacek K.…

Kraj

Ilustracja Kasia Kozakiewicz dla "TP"

Kultura na głodzie. Dlaczego artyści w Polsce nie mają z czego żyć?

Marcin Tusiński
Dostęp do kultury wpisany jest w naszą konstytucję, ale wciąż nie ma ustawy o zawodzie artysty, która chroniłaby ich prawa. Autorzy, aktorki, malarze i…
Matura z języka polskiego w IV Liceum Ogólnokształcącym w Zielonej Górze. 5 maja 2025 r. // Fot. Władysław Czulak / Agencja Wyborcza.pl

Egzamin do poprawki: jak napisać na nowo maturę i test ósmoklasisty?

Przemysław Wilczyński, Paweł Lęcki
Paweł Lęcki, polonista: Niektóre arkusze matur i testów ósmoklasisty są źle skonstruowane, a ich wyniki przypominają efekty losowania. W dodatku od tych dwóch…
Kandydat Konfederacji Sławomir Mentzen podczas spotania z mieszkańcami Węgrowa, 19 marca 2025 r. // Fot. Rafał Szczepankowski / Agencja Wyborcza.pl

Prezydent nie ma znaczenia. Polska potrzebuje wspólnoty, a nie zbawcy

Marcin Kędzierski
Bez zaangażowania wszystkich zasobów Polski, również tych znajdujących się poza domeną władzy publicznej, nie odpowiemy na najważniejsze wyzwania przyszłości.…

Opinie

Hieronim Bosch „Sąd Ostateczny" (fragment), ok. 1482 r. Akademia Sztuk Pięknych w Wiedniu // Alamy / BE&W

Stefana Chwina 44 tezy o wierze i niewierze

Stefan Chwin
Ateista i wierzący mają ze sobą więcej wspólnego, niż chcieliby przyznać.
Pierwsza komunia // Fot. Dawid Wolski / East News

Sens ostateczny. W odpowiedzi Stefanowi Chwinowi

Piotr Sikora
Być może rozejście się wiary i niewiary jest rozejściem się tych, dla których kwestie ostateczne są ważne, a poszukiwanie odpowiedzi na ostateczne pytania…

Świat

Molo w Aktau, pod którym dziś nie ma już morza, a sucha ziemia porośnięta jest trawą. Kazachstan, 26 kwietnia 2024 r. /// Fot. Agnieszka Pikulicka-WIlczewska

Tracimy Morze Kaspijskie. Największy śródlądowy zbiornik świata zanika

Agnieszka Pikulicka-Wilczewska
Do końca XXI wieku poziom wody w Morzu Kaspijskim może spaść o jedną dziesiątą. Największy śródlądowy zbiornik świata – położony między Kazachstanem,…
Gabriela Grzywińska (w środku) podczas meczu rosyjskiej superligi piłki nożnej kobiet pomiędzy Zenit Sankt Petersburg i Zvezda Perm. Petersburg, 13 marca 2022 r. // Fot. Mike Kireev / NurPhoto / Getty Images

Polka narzędziem rosyjskiej propagandy. Gabriela Grzywińska jest gwiazdą rosyjskiego futbolu

Zbigniew Rokita
Piłkarski bojkot Rosji niebawem może się zakończyć. Przywracanie rosyjskich drużyn do światowego futbolu zacznie się zapewne od piłki kobiecej. Tymczasem w…
Jako agresor i grabieżca Rosja powinna ponieść także odpowiedzialność finansową. Na zdjęciu: ruiny Teatru Dramatycznego w Mariupolu, w którym zginęło kilkuset cywilów, na wystawie w Kijowie pokazującej straty wojenne. 24 lutego 2024 r. // Fot. Oleksii Chumachenko / Global Images Ukraine / Getty Images

Nie tylko wojna. Ukraina w czerwcu może ogłosić niewypłacalność

M. Konrad Borowicz
Podczas gdy Ukraińcy uparcie stawiają opór inwazji, na horyzoncie majaczy im kolejna bitwa: tym razem nie o niepodległość, lecz o pieniądze. Jak wygląda…

Wiara

Papież Leon XIV. Watykan, 11 maja 2025 r. // Fot. Filippo Monteforte / AFP / East News

Ciarki po plecach, czyli kard. Ryś opowiada, co się działo po wyborze papieża

Kard. Grzegorz Ryś, Artur Sporniak
Kard. Grzegorz Ryś, metropolita łódzki: Papież Leon XIV zna rzeczywistość amerykańską, latynoską, zakonną i rzymskiej kurii. Różnorodne doświadczenia, które…
Msza na zakończenie konklawe, odprawiana przez papieża Leona XIV i kardynałów. Kaplica Sykstyńska, Watykan, 9 maja 2025 r. // Fot. Abaca Press / Forum
Wersja audio

Jakie nadzieje wiążę z pontyfikatem Leona XIV

Piotr Sikora
Wobec nowego papieża mam właściwie dwa – ściśle powiązane – oczekiwania: że pozwoli, by Kościół stawał się bardziej synodalny i że będzie wspierał…
Demonstracja o bezpieczną AI. Londyn, 8 lutego 2025 r. // @PauseAI

Czy Leon XIV będzie papieżem od sztucznej inteligencji

Dariusz Kot
Po raz pierwszy w historii nie-ludzkie umysły stają się integralną częścią naszego życia. Czy Kościół jest przygotowany, by podjąć ze światem dialog na temat…
Fot. Bulent / Adobe Stock

Watykan o sztucznej inteligencji

Patryk Stanik
Watykańskie instytucje przyglądają się rozwojowi sztucznej inteligencji już od kilku lat. Co mówiły o szansach i zagrożeniach, jakie ona z sobą niesie, i czy…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

O nieumiejętności reagowania na sytuacje zagrożenia

O. Wacław Oszajca SJ
Po tragedii na Uniwersytecie Warszawskim, po całej serii napaści na lekarzy i pielęgniarki, zanim osądzimy sprawców, pomyślmy o sobie.

Wszystkie diabły wierzą w istnienie Boga

Kard. Grzegorz Ryś
Bóg woła każdego z nas po imieniu. I od tego wołania zaczyna się wiara.

Historia

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w miejscowości Ninilchik. Alaska, 30 kwietnia 2025 r. // Fot. Kacper Dziekan
Wersja audio

Prawosławna Alaska. Podróż śladami rosyjskiej kolonizacji

Kacper Dziekan
Najbardziej trwałym dziedzictwem Rosji na amerykańskiej Alasce jest Cerkiew, która wrosła w tutejszy krajobraz. Dziś, w czasie wojny Putina, jej dawne…

Nauka

IV Warszawska Olimpiada Seniorów. Warszawa, 24 września 2022 r. // Fot. Joanna Składanek / Forum
Wersja audio

Geny, styl życia czy kod pocztowy? Co wydłuża nasze życie

Bartosz Kabała
Genetyczna loteria, nawyki i styl życia, warunki społeczne, epidemie, poziom opieki zdrowotnej – co w największym stopniu wpływa na długość naszego życia? I co…

Kultura

Percival Everett, „Jamesa” przed wręczeniem Nagrody Bookera 2024. Londyn, 11 listopada 2024 r. // Fot. David Levenson / Getty Images
Wersja audio

Klasyka literatury po poprawce. Co „James” Percivala Everetta zrobił z prozą Marka Twaina

Michał Choiński
Historie Percivala Everetta niezmiennie łączą humor z ostrą krytyką amerykańskiej historii i kultury. Tym razem pisarz zdecydował się na kreatywną rewizję „…
Denise Gough w serialu "Andor", 2025 r. // Materiały prasowe Disney+

Serial „Andor”: nowe „Gwiezdne wojny” pokazują, że władza jest dziś ważniejsza niż moc

Jakub Majmurek
Zło nie ma dziś twarzy Vadera. Jest imperialnym biurokratą zainteresowanym przyspieszonym awansem, dostępem do ucha przełożonych i walką o zasoby.
Photochrom Zürich, Jerozolima. Bazar przy Cytadeli, 1894–1895 r. // Materiały prasowe Muzeum Narodowe w Warszawie

Drogi do Jerozolimy w Muzeum Narodowym w Warszawie

Piotr Kosiewski
Jerozolima była mitem, legendą, fantazmatem, ale też miejscem ostatecznego zbawiania. I jednocześnie – realnym bytem, przedmiotem sporów, konfliktów i wojen…
The Wall, reż. Paweł Miśkiewicz, Teatr Dramatyczny // Materiały prasowe

„The Wall” Pawła Miśkiewicza: spektakl o wykorzystywaniu strachu jako narzędzia polityki

Dariusz Kosiński
Wielkie brawa dla całego zespołu i szacunek dla Teatru Dramatycznego za tę premierę.
Dawid Oleszko, Roślinne historie, Wyd. ZNAK, 2025 r. // materiały prasowe

„Roślinne historie” Dawida Oleszki, czyli jak nie dostać karnego kaktusa

Jacek Taran
Dawid Oleszko nie jest typowym botanikiem, który z precyzją naukowca szczepi, opisuje i rozsadza. Jego podejście do pielęgnacji roślin to raczej stand-up z…
Cult of the Lamb // materiały prasowe Massive Monster

W Watykanie grają w „Cult of the Lamb”

Magdalena Kozyra
W grze „Cult of the Lamb” wcielamy się w uroczą owieczkę, której celem jest rzucenie wyzwania pradawnym bóstwom i założenie nowego kultu. Brzmi znajomo? Być…
Kadr z filmu "Shambhala", Nepal 2024 r. // Materiały prasowe Shooney Films

Filmy o buddyzmie w kinach – co warto zobaczyć

Anita Piotrowska
W szalonym kołowrotku zdarzeń, emocji i newsów warto zatrzymać się na chwilę i zanurzyć w świecie, w którym czas płynie inaczej. Gdzie słowa próbują na powrót…
materiały prasowe

Książka tygodnia: Zbigniew Mentzel o przyjaciołach i nieprzyjaciołach Leszka Kołakowskiego

Lektor
Przyjaźń była dla Kołakowskiego pojęciem bardzo ważnym, wierzył w jej istnienie jako etycznej postaci miłości, więzi szczególnego zaufania.

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara
Wersja audio

Cyfrowa wyrocznia: po co uzdrowicielom duchowym ChatGPT?

Olga Drenda
Być może przypadki, gdy ktoś mimo wszystko wierzy, że tajemniczy książę chce przekazać mu spadek, to w jakimś stopniu jednak kwestia woli. Ostatecznie człowiek…
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Czemu Trzaskowski mówił jak Nawrocki

Stanisław Mancewicz
Trzaskowski w wielu sprawach mówił Nawrockim, a Nawrocki Mentzenem. Jest to – każdy przyzna – ciekawe, choćby dlatego, że Mentzen zdaje się być kołem…
Wojciech Bonowicz // Fot. Grażyna Makara

Przy tych obrazach dobrze się czujemy. Malarstwo, które niesie ukojenie

Wojciech Bonowicz
Zachęcam, żeby pójść na wystawę Tarabuły – potrwa do sierpnia. A jak już będziecie w środku, broń Boże się nie śpieszcie.
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Polityczne uwodzenie. Każdego uwodziciela w końcu weryfikuje rzeczywistość

Tomasz Stawiszyński
Globalna polityka rządzi się nie strategiami i racjonalną oceną sytuacji, lecz nastrojami i chimerami jednego człowieka. Trump to idealny produkt współczesnej…

Smaki

Tagliatelle Andrea // Fot. Paweł Bravo

Co nas różni od małp jedzących sfermentowane owoce

Paweł Bravo
W tę samą niedzielę, kiedy jako elektorat znów zawiedliśmy czyjeś nadzieje, świętowałem 25-lecie istnienia winiarstwa w Polsce.

Zmysły

Chuck Berry, Rolling Stones i Bob Dylan // fot. Getty Images x3

Trzy piosenki, które zmieniły świat: Chuck Berry, The Rolling Stones i Bob Dylan w akcji

Filip Łobodziński
Gdyby istniała recepta na stworzenie muzycznego archetypu, byłaby jednym z najpilniej strzeżonych sekretów. Pożądanym niczym kamień filozoficzny. Najczęściej…
Fot. Dariusz Kołakowski / materiały prasowe
Materiał promocyjny

Zbliża się Święto Soli. Zobacz, co szykuje Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce

Już 8 czerwca odbędzie się 19. edycja „Święta soli” – jednej z najbarwniejszych imprez kulturalnych Wieliczki. Od godz. 10.00 do 18.00 dziedziniec Zamku…

Dodatki w numerze Nr 21/2025

Poznańska Nagroda Literacka 2025

// materiały prasowe

Poznańska Nagroda Literacka 2025: Literatura przede wszystkim

Marcin Jaworski
Choć nawet bardzo dobra proza i mocna poezja nie dadzą nam prostych odpowiedzi na trudne pytania, to jednak są laboratoriami języków. Pozwalają zbudować…
Michał Witkowski, WIARA. AUTOBIOGRAFIA, Znak, Kraków 2023 r. // materiały prasowe

Michał Witkowski wyczarowuje tęczową alternatywę i drwi z doniosłości

Inga Iwasiów
Kto potrafi opowiadać jak posezonowy wczasowicz w „Drwalu”, mały Michałek w mieszkaniu krewnej, Lukrecja na pikiecie? Michał Witkowski wziął do prozy żywą mowę…
Antonina Tosiek, ŻERTWY, Biuro Literackie, Kołobrzeg 2024 r. // materiały prasowe

Antonina Tosiek mierzy się z tym, co najtrudniejsze życiowo i literacko

Grzegorz Olszański
Tom „żertwy” Antoniny Tosiek robi wrażenie obrazowaniem, formalną dyscypliną, oryginalną metaforyką, zapadającymi w pamięć frazami. To niezwykle mocna książka.
Patryk Zalaszewski, LUNETA Z RYBIEJ GŁOWY, Czarne 2024 r. // materiały prasowe

W morzu opowieści Patryka Zalaszewskiego

Magdalena Kicińska
Czytając opowiadania z tomu „Luneta z rybiej głowy” zanurzamy się w świat na obrzeżach mitu. Dobre rozwiązania i szczęśliwe zakończenia są tutaj wciąż możliwe.
Anna Adamowicz, STŁUC. KRĘGOSŁUP TYTANII SKRZYDŁO, Warstwy, Wrocław 2024 r. // materiały prasowe

Poezja Anny Adamowicz: wiarygodna i do głębi krytyczna

Piotr Śliwiński
Rozciągnięte, zwielokrotnione spacje pomiędzy słowami i torturowanie wersów odzwierciedlić mają torturę chorego ciała poddanego procesowi jego chirurgicznej…

Z królewskim rozmachem. Poznań 2025

Plac Wolności, Klub Festiwalowy Malta // Fot. Ewelina Kamińska / materiały prasowe

Poznań przyciąga

Kinga Dawidowicz, Jędrzej Solarski
Jędrzej Solarski, zastępca prezydenta Poznania: Spośród wszystkich dużych miast przeznaczamy najwięcej środków na oddolne inicjatywy kulturalne. Dlatego tak…
Pyrek i Tyrek - koziołki z wieży ratuszowej w Poznaniu // Fot. UM Poznań

Miasto pierwszych Piastów – kulturalny jubileusz Poznania

Kinga Dawidowicz
1000-letnia rocznica naszego państwa to dobry pretekst, by przyjrzeć się wpływowi historii na współczesność. Poznań wychodzi temu naprzeciw poprzez różnorodne…
Festiwal Ethno Port // Fot. M. Kaczynski / materiały prasowe

Lato w Poznaniu: najważniejsze festiwale sezonu

Kinga Dawidowicz
Poznań rozbrzmiewa muzyką przez cały rok – od elektronicznych bitów, przez jazzowe improwizacje, aż po klasyczne arcydzieła. Latem miasto staje się natomiast…