Autor: Bartosz Kabała

Bartosz Kabała // Fot. Grażyna Makara
https://twitter.com/KabalaBartek

Lekarz, popularyzator wiedzy o medycynie i jej historii. Współpracuje z „Tygodnikiem” od 2018 r.

 

Materiały autora

Huta Kościuszko w Chorzowie - delegacja ze Związku Radzieckiego. // PAP

Ołów, nowotwory i państwo. Zdrowie publiczne to nie teoria spiskowa

Bartosz Kabała
Trudno prowadzić zdrowe życie w zniszczonym środowisku. A ono zależy również od sprawnych instytucji publicznych, które nie mogą służyć interesom partii czy…
// liderina / Adobe Stock

Dziewczynki dojrzewają coraz szybciej. Jakie są tego przyczyny?

Bartosz Kabała
W połowie XIX w. pierwsza miesiączka występowała w wieku 16-17 lat. Współcześnie dziewczynki zaczynają dojrzewać kilka lat wcześniej. Konsekwencje zdrowotne są…
Fot. Agnieszka Kantaruk / B&EW

Piętrowe układanie diet: nowa moda, która może szkodzić

Bartosz Kabała
Diety potrafią pomagać w leczeniu, ale mogą też szkodzić. Coraz częściej pacjenci łączą kilka zaleceń naraz, a w efekcie eliminują z jadłospisu zbyt wiele…
// Fot. Your Hand Please / Shutterstock

Amerykanie testują szczepionkę na fentanyl. Nowa broń w wojnie z opioidami

Bartosz Kabała
Firma biotechnologiczna ARMR Sciences rozpocznie badania kliniczne szczepionki neutralizującej działanie fentanylu, jednego z najgroźniejszych opioidów.
Ogłoszenie laureatów Nagrody Nobla z medycyny za rok 2025. Otrzymali ją: Gunilla Karlsson Hedestam, Olle Kampe i Marie Wahren-Herlenius. Sztokholm, 6 października 2025 r. // Fot. Atila Altuntas / AFP / East News

Jak organizm utrzymuje równowagę między obroną, a autodestrukcją? Odpowiedź na miarę Nobla

Bartosz Kabała
Shimon Sakaguchi, Mary Brunkow i Fred Ramsdell odpowiedzieli na pytanie, które samo się nasuwa nawet po powierzchownym zapoznaniu się z działaniem układu…
Kolonia bakterii gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus), z hodowli prowadzonej w National Collection of Type Cultures w Wielkiej Brytanii. Założona w 1920 r. organizacja jest najstarszym biologicznym bankiem patogenów. Znajduje się tam m.in. kolekcja zgromadzona przez R.G.E. Murraya, zawierająca szczepy bakterii sprzed ery antybiotyków. // National Collection of Type Cultures / Materiały prasowe

Ewolucja plazmidów: jak uzbroiliśmy bakterie w geny oporności na antybiotyki

Bartosz Kabała
Coraz większym wyzwaniem dla medycyny jest zjawisko oporności bakterii na antybiotyki. W tym wyścigu zbrojeń między patogenami i współczesną medycyną ważną…
Fot. Chokniti / Adobe Stock

Sztuczna inteligencja przewidzi, na którą z 1200 chorób zachorujesz

Bartosz Kabała
Zbliżają się czasy, w których dysponować będziemy precyzyjnie wyznaczonym przez AI ryzykiem zachorowania na rozmaite choroby. Dzięki czemu łatwiej będzie im…
// Fot. Bogdan Cherniak / Adobe Stock

Człowiek otrzymał płuco modyfikowanej genetycznie świni

Bartosz Kabała
Eksperyment medyczny, polegający na przeszczepieniu pacjentowi ze stwierdzoną śmiercią mózgu płuca od modyfikowanej genetycznie świni, przeprowadzony został…
Robert F. Kennedy Jr. Waszyngton, 10 czerwca 2025 r. // Fot. Andrew Harnik / Getty Images

Amerykański sekretarz zdrowia kontynuuje walkę ze szczepionkami

Bartosz Kabała
Szef departamentu zdrowia USA Robert F. Kennedy Jr. wydał kolejną bitwę szczepionkom: tym razem domaga się od czasopisma naukowego wycofania publikacji…
Serwisowanie kotła gazowego. Łódź, 27 grudnia 2024 r. // Fot. Piotr Kamionka / Reporter

Bakterie pomogą nam leczyć zatrucie czadem

Bartosz Kabała
Istnieją bakterie, które czerpią energię z utleniania tlenku węgla do dwutlenku. Obserwując je, badacze z USA wpadli na pomysł terapii zatrucia tym…
Fot. Drazen Zigic / Shutterstock

Sam widok osoby chorej uruchamia twój układ odpornościowy

Bartosz Kabała
Szwajcarscy naukowcy przeprowadzili pomysłowy eksperyment w wirtualnej rzeczywistości, który wykazał, że nasz organizm nieustannie przygotowuje się na walkę z…
IV Warszawska Olimpiada Seniorów. Warszawa, 24 września 2022 r. // Fot. Joanna Składanek / Forum
Wersja audio

Geny, styl życia czy kod pocztowy? Co wydłuża nasze życie

Bartosz Kabała
Genetyczna loteria, nawyki i styl życia, warunki społeczne, epidemie, poziom opieki zdrowotnej – co w największym stopniu wpływa na długość naszego życia? I co…
Fot. Stephen A. Waycott / Adobe Stock

Zabójczy łyk. Rozpoznano lek, po którym komar już nie przeżyje

Bartosz Kabała
Samice komarów giną w ciągu 12 godzin od spożycia krwi pacjentów przyjmujących nityzynon – lek stosowany w jednej z rzadkich chorób genetycznych. Czy to pomoże…
Fot. Olga Yastremsk / Adobe Stock

Otyłość na nowo zdefiniowana. Zapomnij o BMI

Bartosz Kabała
Popularny wskaźnik BMI, przy pomocy którego tradycyjnie definiuje się nadwagę i otyłość, jest nieprzydatny klinicznie – przekonuje zespół lekarzy w czasopiśmie…
Endometrioza nowe leki Fot. Olga Yastremska / stock.adobe.com

Endometrioza: nowa terapia działa u myszy. Czy zadziała u ludzi?

Bartosz Kabała
Badania na mysim modelu endometriozy wskazały cel terapeutyczny. Co ważne, znamy substancje, które na ten cel działają i stosujemy je w leczeniu migreny. Jeśli…
Farma gęsi w województwa podlaskim. // Agencja Wschód / Forum

Wirus, który nie zna barier

Bartosz Kabała
W ostatnich latach ptasia grypa uśmierciła setki milionów zwierząt – także ssaków. Jak dotąd zachorowało niewielu ludzi, jednak wirus szybko mutuje. I może…
Sekretarz generalny Komitetu Noblowskiego Thomas Perlmann ogłasza Victora Ambrosa i Gary'ego Ruvkuma tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2024. Sztokholm, 7 października 2024 r. // Fot. Jonathan Nackstrand / AFP / East News

Poznaliśmy laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii

Bartosz Kabała
Amerykańscy biolodzy Gary Ruvkun i Victor Ambros zostali nagrodzeni za odkrycie miRNA i opisanie jego roli w regulacji ekspresji genów.
Defibrylator na stacji warszawskiego metra. // Fot. Bartosz Krupa / East News

Jak stosować defibrylator

Bartosz Kabała
Badanie przeprowadzone przez Joshuę Luptona i współpracowników dowodzi, że niestandardowe ułożenie łyżek defibrylatora zwiększa ponad dwuipółkrotnie szansę na…
Joel Habener, Svetlana Mojsov i Lotte Knudsen // Materiały prasowe x3

Nagroda Fundacji Laskera za lek na otyłość. To wkrótce może być Nobel

Bartosz Kabała
Fundacja Laskera przyznała swoje medyczne nagrody twórcom grupy leków nazywanych analogami GLP-1, powszechnie wykorzystywanych w leczeniu otyłości. W…
Fot. stock.adobe.com

Czytelnicy gazet narażeni na skaleczenia papierem. Są dowody naukowe

Bartosz Kabała
Przecięcia skóry papierem należą do częstych i bolesnych urazów, na które narażeni są zwłaszcza czytelnicy gazet i magazynów.
Pacjenci przed ośrodkiem leczenia Mpox w szpitalu Nyiragongo General Referral Hospital koło Gomy. Demokratyczna Republika Konga, 17 sierpnia 2024 r. // Fot. Guerchom Ndebo / AFP / East News

Małpia ospa: czy czeka nas powtórka z pandemii?

Bartosz Kabała
Ogłoszenie WHO ma zachęcić państwa członkowskie i organizacje pomocowe do reakcji i działania w tych miejscach, gdzie potencjalną pandemię można zdusić w…
Profesor Jennifer Byrne // Fot. Uniwersytet w Sydney / materiały prasowe

Setki sfałszowanych badań w onkologii. Jak można temu zapobiec w przyszłości?

Bartosz Kabała
Zespół pod kierunkiem Jennifer Byrne z Uniwersytetu w Sydney odkrył, że autorzy kilkuset prac z onkologii opisali badania prowadzone na 23 nieistniejących…
Fot. Pixel-Shot / Shutterstock

Leczenie otyłości: terapia na całe życie?

Bartosz Kabała
Od kilku lat dostępne są skuteczne leki na otyłość. Mają jednak skutki uboczne i wymagają długotrwałego stosowania: według nowych analiz pacjenci, którzy…
Foliowe torebki na warzywa w supermarkecie / fot. Piotr Kamionka / REPORTER

Mikroplastik chłoniemy przez skórę oraz wdychamy z powietrzem

Bartosz Kabała
Włoscy badacze wykazali, że pacjenci, u których stwierdzono obecność mikroplastiku w blaszkach miażdżycowych, mają 4,5-krotnie wyższe ryzyko zawału, udaru lub…
Shutterstock

Odkryto nowy mechanizm niszczenia bakterii

Bartosz Kabała
Choć do wprowadzenia leku do obrotu nadal bardzo daleko, to znalezienie achillesowej pięty wielolekoopornej bakterii daje nadzieję, że medycyna przestanie być…

Genetyczne nożyczki naprawią hemoglobinę

Bartosz Kabała
Agencja odpowiadająca za regulację leków w Wielkiej Brytanii (MHRA) dopuściła do użytku pierwszą terapię z wykorzystaniem CRISPR-Cas9 – molekularnego narzędzia…
Infekcje i demencja: kolejne badania sugerują związek

Infekcje i demencja: kolejne badania sugerują związek

Bartosz Kabała
O powiązaniu mikrobioty jelitowej, czyli wszystkich mikroorganizmów żyjących w świetle naszych jelit, z rozwojem chorób układu nerwowego dyskutuje się w prasie…

Medyczny Nobel za szczepionki mRNA

Bartosz Kabała
Ponad 70 proc. populacji globu przyjęło przynajmniej jedną dawkę szczepionki przeciwko wirusowi SARS-CoV2. Duża część to szczepionki oparte o technologię, za…

Wiemy, dlaczego w demencji umierają neurony

Bartosz Kabała

Badania nad zarodkami są kłopotliwe technicznie, prawnie i etycznie. Jednak wiele problemów właśnie udało się rozwiązać

Bartosz Kabała
Być może uda się wkrótce odpowiedzieć na pytanie o przyczynę poronień, z których prawie połowa ma miejsce przed 9. dniem po zapłodnieniu.
Matka Jahi McMath podczas konferencji prasowej w sprawie śmierci córki. San Francisco, 3 lipca 2018 r. / FOT. San Francisco Chronicle / Hearst Newspapers / Getty Images /

Czy można być martwym w jednym miejscu na świecie i wciąż żywym w innym?

Bartosz Kabała
Okazuje się, że tak – nawet w obrębie jednego państwa. W USA prawo stanowe różnie podchodzi do medycznego zagadnienia, jakim jest śmierć mózgu.

Stres, mózg i jelita: odkryto mechanizm choroby

Bartosz Kabała
Z powodu chorób zapalnych jelit cierpi w skali globu 10 mln osób.

Antidotum na muchomory

Bartosz Kabała
Wszystkie grzyby są jadalne, ale niektóre tylko raz – ta odwieczna grzybiarska prawda wkrótce może nieco stracić na aktualności.

Menopauza i mózg: w poszukiwaniu terapii

Bartosz Kabała
Naturalna utrata płodności u kobiet to jedna z cech, które wyróżniają ludzi spośród innych ssaków. To powoduje jednak, że okres przekwitania kryje przed nauką…

Nie tylko bunt genów. Jak powstaje nowotwór

Bartosz Kabała

Chińscy badacze opisali przypadek najmłodszego pacjenta z Chorobą Alzheimera

Bartosz Kabała
Choroba ta kojarzona jest z przypadłością osób w podeszłym wieku.

Alzheimer: krok w stronę terapii

Bartosz Kabała
FOT. PIXABAY /

Nadmiar czy kryzys?

Bartosz Kabała
/ TOOMAS TUUL / GETTY IMAGES

Dlaczego warto zrobić kolonoskopię

Bartosz Kabała
Rak jelita grubego jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów, choć łatwo wykryć zagrożenie na wczesnym etapie i mu zapobiec. Ale z badaniem profilaktycznym…
FOT. ADOBE STOCK /

Wieczorne podjadanie naprawdę szkodzi

Bartosz Kabała
Zespół Niny Vujović skontrolował 16 osób z nadwagą lub otyłością podzielonych na dwie grupy, z których jedna ostatni posiłek jadła przed 18, a druga po 21, ale…
Mieszkańcy kolonii trędowatych po niedzielnym nabożeństwie, Tichilești (Rumunia). Fotografia pochodzi z 2014 r. / ARTUR CHMIELEWSKI / FORUM

Ostatni trędowaci

Bartosz Kabała
Choć dziś to choroba całkowicie uleczalna, tysiące pacjentów wciąż nie mogą liczyć na terapię. I nadal muszą mierzyć się z ostracyzmem.

Rak budzi się, gdy śpisz

Bartosz Kabała
EAST NEWS /

Przeciwciałem w raka

Bartosz Kabała
Przełomowa terapia angażuje własny układ immunologiczny pacjenta do walki z nowotworem.
Gliniany model wątroby owcy ze starożytnej Mezopotamii (drugie tysiąclecie p.n.e.). Uważano wówczas, że to ten organ jest siedliskiem duszy – i dlatego wykorzystywano go w religijnych obrzędach. / ERICH LESSING / AKG / EAST NEWS

Co niszczy wątrobę

Bartosz Kabała
W ostatnich tygodniach w wielu krajach odnotowano wzrost liczby dzieci chorujących na ostre zapalenie wątroby. Pierwszymi podejrzanymi są znane wirusy.
FOT. PIXABAY /

Małpia ospa: WHO potwierdziła już ponad 90 przypadków

Bartosz Kabała
Ospa małpia objawami przypomina prawdziwą, którą dzięki szczepionkom wyeliminowano w latach 80. XX w.
Rycina z dzieła Wesaliusza „De humani corporis fabrica”, 1543 r. / / WELLCOME LIBRARY / LONDON

Podróż w głąb siebie: jak zbadać ludzkie ciało?

Bartosz Kabała
Można otworzyć jego jamy i zajrzeć do wnętrza. Można je też prześwietlić, nie naruszając struktur. I można skorzystać z kilku naturalnych otworów, by się…
Fot. Pixabay /

Pierwsza roślinna szczepionka

Bartosz Kabała
Od niedawna dostępna jest pierwsza szczepionka „roślinna”. W badaniach klinicznych wykazała ponad 70-procentową skuteczność wobec wszystkich wariantów wirusa…
Operacja kardiochirugiczna na otwartym sercu. Charków, Ukraina, 2016 r. / SIVARAM V / REUTERS / FORUM

Lek na zwłókniałe serca

Bartosz Kabała
Połączenie metody wykorzystywanej w leczeniu nowotworów i technologii mRNA może pomóc pacjentom kardiologicznym.