Tygodnik Powszechny Nr 29/2024

Data wydania:
Numer wydania:
29
Rok wydania:
2024

Stuhrem mówiła i często nadal mówi cała Polska, ale nie na tym przecież opierał się jego fenomen. W portrecie zmarłego artysty, który zapowiadamy na okładce, Dariusz Kosiński śledzi ewolucję jego aktorstwa, które upodobało sobie „wyższą komikę”. W numerze także: najnowsza analiza nastrojów społecznych w Polsce *Tajemnice prywatności królowej Jadwigi *Wojna fentanylowa Chin z USA* Elektryczność w świecie ryb* Muzyka pop, która kręci się wokół Madonny
 

Edytorial

ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Mężczyźni w Kościele trzymają się mocno. Może pytanie nie brzmi, kto udziela sakramentów, lecz kto rządzi

Ks. Adam Boniecki
Może błąd tkwi nie tylko w wykluczeniu kobiet. Może istotą problemu jest męski charakter Kościoła i jego męskie zwierzchności.

Jerzy Stuhr. Wielki rekonstruktor

Marek Rabij
Jego role były rekonstrukcją powagi spraw codziennych, w pewnym sensie był więc także historykiem, który z faktów tka własną metaopowieść.

Obraz tygodnia

Zwolennicy Donalda Trumpa przed Trump Tower w Nowym Jorku. USA, 14 lipca 2024 r. // Fot. Eduardo Munoz / Reuters / Forum

Kampania w USA po zamachu: krótki przystanek w brudnej walce

Marta Zdzieborska
W spolaryzowanej Ameryce Donald Trump skorzysta na zamachu na swoje życie. Ale to nie znaczy, że wyborcze zwycięstwo ma już w kieszeni.
Od lewej: prezydent Turcji Recep Tayyip Erdogan, prezydent Ukrainy Wołodymir Zelenski, sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg i premier Wielkij Brytanii Keir Starmer w przerwie sesji na szczycie NATO, Waszyngton, 11 lipca 2024 r. // Fot. Leah Millis / Reuters / Forum

Co przyniósł szczyt NATO w Waszyngtonie?

Justyna Gotkowska, Marek Rabij
Justyna Gotkowska, wiceszefowa Ośrodka Studiów Wschodnich: Obecność NATO w Ukrainie będzie teraz bardziej namacalna. W Kijowie pojawi się wysoki przedstawiciel…
Posiedzenie zespołu ds. rozliczeń rządów PiS. Warszawa, 22 maja 2024 r. // Fot. Filip Naumienko / Reporter

Co dalej z finansowaniem partii? Afera ze sprawozdaniem PiS pokazuje, że do zmiany jest cały system

Piotr Śmiłowicz
Rezygnacja z budżetowych dotacji mogłaby wepchnąć polskie partie w szarą strefę. Jednak utrzymywanie milionowych dotacji bez żadnych warunków ze strony państwa…
Dyżur działaczek inicjatywy Aborcyjny Dream Team na korytarzu sejmowym w czasie posiedzenia poświęconego depenalizacji aborcji, Warszawa, 11 lipca 2024 r. // Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Wyborcza.pl

Koalicja o włos przegrała głosowanie w sprawie aborcji. Czy zimny prysznic obudzi polityków?

Małgorzata Solecka
Głosowanie miało wymiar wyłącznie polityczny i nie ulega wątpliwości, że przynajmniej w krótkim horyzoncie czasowym największym przegranym jest premier Donald…

Na Punkty

Huguette Bello // Fot. Richard Bouhet / AFP / East News

Kto będzie premierem Francji? Negocjacje się ślimaczą przez ambicje partyjnych liderów

Szymon Łucyk
W tej sytuacji nad bezpieczeństwem igrzysk olimpijskich w Paryżu, zaczynających się już 26 lipca, ma czuwać rząd Gabriela Attala, choć ten podał się po…
Abp Marek Jędraszewski, Kraków, czerwiec 2023 r. // fot Beata Zawrzel / REPORTER

Dlaczego Watykan zablokował dekrety abp. Jędraszewskiego? „Niebezpieczeństwo powstania nieodwracalnych szkód”

Artur Sporniak
Kanoniści, z którymi rozmawiałem, nie potrafili podać drugiego takiego przypadku w polskim Kościele.
Marcin Smolik, dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, ogłasza wyniki egzaminu maturalnego, Warszawa, lipiec 2022 r. // Fot. Maciek Jaźwiecki / Agencja Wyborcza.pl

Na Centralną Komisję Egzaminacyjną spadają kolejne gromy. A szefostwo MEN milczy

Przemysław Wilczyński
Barbara Nowacka ani nie wymieniła kierownictwa CKE, ani nie skomentowała atmosfery wokół instytucji. Nawet wtedy, gdy na łamach „TP” dwoje byłych pracowników…
Kurtyna wodna ustawiona na krakowskim rynku. 10 lipca 2024 r. // Fot. Jakub Włodek / Agencja Wyborcza.pl

Fale upałów z nami zostaną. Nie chodzi o to, by straszyć, lecz powiedzieć: tak już będzie, przygotujmy się

Krzysztof Story
To, co kiedyś było ekstremalne, dziś jest normą, którą musimy uwzględniać w prawie pracy, gospodarce wodnej, architekturze czy ochronie zdrowia.
Muczu Czhiś widoczny z doliny Batura. // Domena publiczna

Czesi weszli na najwyższy niezdobyty jeszcze szczyt świata. Najwyższy z dostępnych. Wyższych gór strzegą bogowie

Marek Rabij
Pozwoleniami na wspinanie w najwyższych górach świata rządzą nie tylko wierzenia.
Po leweje okładka „Kinder-Gartenlaube” z 1887 r., t. 3 nr 8 // Google Books Po prawej okładka pierwszego wydania "Historyi o krasnoludkach i sierotce Marysi" z 1895 r. // Polona.pl

Sierotka Marysia jest z Niemiec

Monika Ochędowska
Towarzyszące jej krasnoludki – także.

Bartosz Minkiewicz rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Joe Biden podczas kampanii w Detroit. 12 lipca 2024 r. // Fot. Emily Elconin / Getty Images

Czy Joe Biden ma szanse z Donaldem Trumpem?

Piotr Tarczyński
Zamach na Trumpa przysporzy mu zwolenników. Jeśli faktycznie stanowi on zagrożenie dla demokracji – jak nieustannie przypomina Biden – to czy nie należy zrobić…

Kraj

Donald Tusk, Wladyslaw Kosiniak-Kamysz, Krzysztof Gawkowski, Adam Bodnar i Jan Grabiec w Pałacu Prezydenckim podczas zaprzysiężenia nowych członków rządu, Warszawa, maj 2024 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Jesteśmy rozczarowani. Czy rząd Donalda Tuska zgubił rząd dusz?

Marek Kęskrawiec, Marcin Duma
Marcin Duma, prezes IBRiS: Niezależnie od poglądów, ku którym się w społeczeństwach zachodnich kierujemy, wszyscy czujemy, że dwa najważniejsze elementy…
Premier Donald Tusk w sejmie, Warszawa, luty 2024 r. // Fot. Adam Chełstowski / Forum

Medialny dryf, czyli co poszło nie tak w TVP i Polskim Radiu

Piotr Śmiłowicz
Jeżeli ktoś chciałby sytuację w mediach publicznych uznać za lustro, w którym odbija się kondycja rządzącej koalicji, nie byłby to atrakcyjny obraz. Króluje…
Spotkanie przedstawicieli mediów z premierem Donaldem Tuskiem. 10 lipca 2024 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Wyścig w stronę dna. Jak dominacja wielkich firm technologicznych dobija tradycyjne media

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
Czy państwo zdąży powiedzieć technologicznym gigantom „sprawdzam”, zanim kurczący się rynek reklamowy i sztuczna inteligencja wykończą dziennikarstwo? Jaki…

Świat

Matka chłopaka, który zmarł w wyniku przedawkowania fentanylu trzyma z jego portretem w czasie wiecu zorganizowanego przez organizację Lost Voices of Fentanyl przed Białym Domem. Waszyngton, 23 września 2023 r. // Fot. Elizabeth Frantz / Reuters / Forum

Czy fentanyl to „zemsta Pekinu” na krajach Zachodu? Tak uważa wielu Amerykanów

Maria Wiśniewska
Stany oskarżają Chiny o udział w kryzysie, który jest główną przyczyną śmierci młodych osób w USA. Pekin ripostuje, że źródłem problemu jest ułomność…
Futbolist z Siergiejem, obwód odeski, 28 kwietnia 2024 r. // Fot. Antonina Palarczyk

Wytropić i zestrzelić rosyjski dron to sztuka. Nikołaj ją opanował. Autorka „Tygodnika” obserwowała pracę jego ekipy nad brzegiem Morza Czarnego

Antonina Palarczyk
Swój karabin maszynowy dostał z Ameryki, termowizor od Polaków. Doświadczenie zdobył sam. Mówi, że szaheda zestrzeli z 2-3 kilometrów. Jego mobilna grupa…
Kim Jong Un i jego arsenał oglądany przez mieszkańców stolicy Korei Południowej na ekranach na dworcu kolejowym. Seul, styczeń 2023 r. // Fot. Lee Jin-man / AP / East News

Sojusz Putina z Kimem i wizja powrotu Trumpa sprawiają, że Korea Południowa rozważa stworzenie własnego arsenału nuklearnego

Roman Husarski
Pomysł, aby mieć własną broń atomową jako najlepszą gwarancję bezpieczeństwa, nie jest w Seulu czymś nowym. Dziś debatowany jest zupełnie otwarcie, a wedle…
Wiec wyborczy reformistycznego kandydata w wyborach prezydenckich w Iranie Masouda Pezeshkiana. Teheran, Iran, 3 lipca 2024 r. // Fot. Majid Saeedi / Getty Images

Choć nowy prezydent Iranu ma skrępowane ręce, dzięki umiarowi i uczciwości może okazać się dobrym liderem na ten trudny dla Irańczyków czas

Wojciech Jagielski
Irańskie pokolenie Z – wnuki islamskiej rewolucji z 1979 roku, która wprowadziła obecny system – utraciły wszelką w nią wiarę. Zbyt wiele złego doświadczyły w…

Wiara

Msza św. na otwarcie synodu o synodalności Plac św. Piotra, Watykan, 4 października 2023 r. // Fot. Andrew Medichini / AP / East News

Bez radykalnych reform Kościół nie dogoni świata

Piotr Sikora
Opublikowany właśnie dokument, który ma być podstawą dyskusji na synodzie, nie napawa optymizmem.
Montaż figur aniołów u podstawy kolumny maryjnej na Starym Mieście w Pradze, styczeń 2024 r. //. Fot. Vit Simanek / CTK / PAP

Rzeźba Maryi na Rynku w Pradze znów wzbudza skrajne emocje

Tomasz Maćkowiak
Odbudowana niedawno kolumna Najświętszej Panny Marii na praskim Rynku Starego Miasta miała być symbolem pojednania. Teraz u jej stóp pojawiły się kamienne…
Bernardino Luini, Maria Magdalena, ok. 1524 r. // Fot. Heritage Art / BE&W

Fake newsy o Marii Magdalenie

Paweł Rakowski
Wśród towarzyszących Jezusowi trudno znaleźć inną osobę, która w historii i kulturze otrzymałaby więcej fałszywych wizerunków, niż Maria Magdalena.

Czytania

Fot. GRAŻYNA MAKARA /

Niektóre miejsca w Biblii dzisiaj trudno jest interpretować

Małgorzata Kordowicz
Trzy pieśni w jednym biblijnym rozdziale? Chcąc je wyłowić na stronie jednym rzutem oka, nie patrzę nawet ku wydaniom hebrajskim.
Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Wieje pustką w Kościele

O. Wacław Oszajca SJ
Wyludnia się. Odchodzą coraz liczniejsi dotychczas wierzący, a z nimi prezbiterzy, siostry i bracia zakonni. Mówią, że nie od Boga odchodzą, ale od Kościoła.

Większość tego tekstu to z całą pewnością zła nowina. Gdzie tu Ewangelia?

Kard. Grzegorz Ryś
Świadectwem męczennika nie jest bierny opór wobec zła, lecz czynna miłość, która przejmuje inicjatywę i nadaje temu, co się dzieje, nowy sens.

Widzenia

Wybrał Piotr Sikora
Shutterstock

CZYTANIA LITURGICZNE (21 – 28 VII)

Historia

Sarkofag Królowej Jadwigi w Katedrze na Wawelu // Parafia Archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie / domena publiczna

Jakie romanse czytała królowa Jadwiga? Pójdźmy tropem rzeczy, które po niej zostały

Magdalena Łanuszka
Jadwiga była wrażliwa i inteligentna. Sądzę, że wobec presji, która jej towarzyszyła, gdy podejmowała decyzje rangi państwowej, musiała zbudować sobie własną…

Nauka

Ryba z rodzaju Electrophorus, zwyczajowo określana jako węgorz elektryczny // Fot. Gaertner / Alamy / BE&W

Elektrocepcja. Jak trąbonosy obserwują świat dzięki wyładowaniom elektrycznym?

Katarzyna Dziadowicz
Przynależenie do stada wymaga ponoszenia pewnych kosztów, ale przynosi także różne korzyści. Są ryby, które wyczuwają te korzyści na własnej skórze – i dzięki…

Kultura

Tadeusz Woźniak podczas 53. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, czerwiec 2026 r. / FOT. PIOTR KAMIONKA/REPORTER

Filip Łobodziński żegna Tadeusza Woźniaka: Pieśń „Zegarmistrz światła” zdefiniowała go na dekady, choć ma On na koncie wiele osiągnięć, nie tylko artystycznych

Filip Łobodziński
Nie sądziłem, że kiedykolwiek będę pisał o Nim w czasie przeszłym. I w jakiś sposób nadal się na to nie godzę, bo Tadeusz Woźniak to dla mnie ktoś z Wiecznej…
Obywatel Piszczyk, reż. Andrzej Kotkowski, 1988 r. // Inplus / East News

Jerzy Stuhr: Polak charakterystyczny. Grywał role podniosłe, ale upodobał sobie „wyższą komikę”

Dariusz Kosiński
Bez patosu odkrywał i odsłaniał powagę i głębię spraw, którymi trzeba się zajmować w zwykłym życiu. Dlatego jego twarz to wszystkie nasze twarze.
Próba generalna Madonny przed trasą koncertową "Re-Invention". Inglewood, Kalifornia, 21 maja 2004 r. // Fot. Frank Micelotta / Getty Images

Madonna nie ma dość

Monika Ochędowska
Kto tu rządzi? Nikt nie zna odpowiedzi, choć jest tak prosta. Władza należy do tego, kto najlepiej się rusza. Dlatego od pół wieku świat kręci się jak…
Fragment wystawy "Enfance design". Na pierwszym planie odwracalny samochód-huśtawka autorstwa niemieckiego projektanta Hansa Brockhage'a, ok. 1950 r. // Fot. Janeth Rodriguez-Garcia / Centre Pampidou

Meble dla dzieci? Zastanawialiście się, kto i kiedy je wymyślił?

Dorota Malina
Okazuje się, że pokój dziecinny nie jest całkiem starym wynalazkiem. Oto historia dziecięcych mebli.
Piotr Sałajczyk // Materiały prasowe partnera
MATERIAŁ PARTNERA

Odkrycia z Zakopanego. Festiwal muzyczny pod Tatrami

Jakub Puchalski
Młoda Polska / Młoda Europa – brzmi temat przewodni Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Karola Szymanowskiego w Zakopanem. Spotkanie ze sztuką dźwięków i…
Kadr z filmu "Powrót z Afryki", reż. Alain Tanner, 1972 r. // Materiały prasowe festiwalu Nowe Horyzonty

Retrospektywa filmów Alaina Tannera

Anita Piotrowska
Filmy Tannera opowiadają o wyzbywaniu się tożsamości, związków i przedmiotów na znak protestu przeciw utowarowieniu relacji.

Książka tygodnia: „Poradnik dla niedawno zmarłych” Magdaleny Bielskiej

Lektor
Te „współczesne »Dziady«”, jak została nazwana książka Bielskiej, to dar pamięci dla umarłych najbliższych, ale przede wszystkim dar i poradnik dla nas – tych…

Felietony

Karol Paciorek dla TP

Dlaczego Biden się nie wycofuje

Tomasz Stawiszyński
Jestem najlepszy, tylko ja się nadaję do tej pracy, każdy, kto uważa inaczej, opowiada głupoty – tak by można podsumować aktualny przekaz medialny prezydenta…
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Watykańska mizoginia: temat diakonatu kobiet na tej sesji synodu nie będzie dyskutowany. Ale my i tak zrobimy raban

Zuzanna Radzik
Wiem o dziewczynach, które odsuwały decyzję o odejściu z Kościoła, czekając na to, co synod zrobi z tematem kobiet. I takie, które całą swoją nadzieję na pracę…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Góry Literatury: bilet na ząba

Eliza Kącka
Nowa Ruda, rodzina z dwojgiem dzieci. Dziewczynka: „Mama, a to jest miasto pani noblistki? A gdzie ona ma domek? Ja chcę zwiedzić! Łazienkę. I kuchnię też”.…
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Ile można wyczytać z historii syfilisu

Olga Drenda
Co byłoby, gdybyśmy żyli w obecności „być może”, z „nigdy się nie dowiemy”, z „teraz nie możemy tego sprawdzić na pewno”, z „wydaje mi się”?
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Fraza „odejdź sobie” jest skrajnie łagodną i grzeczną wersją tego, co Kaczyński chciał powiedzieć

Stanisław Mancewicz
„Odejdź sobie, wolność słowa nie jest dla dzieci” – powiedział prezes PiS-u do zadającej mu pytanie dziewczynki. Zaraz, jak to szło? „Co wolno wojewodzie, to…

Smaki

Fot. Timolina / Shutterstock

Szarą paszę trzeba umaić. Wiedzą to w NASA i w Warsie

Paweł Bravo
Niegdyś sarkałem na obowiązek zapewniania wzrokowej apetyczności i kontestowałem ozdóbki. Dziś łatwiej przyjmuję kwiatek nasturcji albo ziarenka granatu…

Zmysły

Radość Nico Williamsa i Lamina Yamala po golu zdobytym w meczu z Anglią podczas finału EURO 2024. Berlin, 14 lipca 2024 r. // Fot. Marvin Ibo Guengoer / Getty Images

Euro 2024: Hiszpania mistrzem Europy, dusza futbolu znalazła nowy dom

Michał Okoński
Nie było jeszcze takiego turnieju, ale to dlatego, że nie było jeszcze takich czasów. Równie intensywnie jak o jakości widowiska, dyskutowaliśmy o sposobach…

Dodatki w numerze Nr 29/2024