Sierotka Marysia jest z Niemiec

Namalowano je w norymberskiej pracowni Karola Ferdynanda Mayera i stamtąd, w ostatniej dekadzie XIX w., trafiały na karty niemieckiego magazynu dla dzieci „Kinder-Gartenlaube”, który sześć miesięcy temu w całości zdigitalizowano i udostępniono w Google Books. Fakt zapożyczenia ilustracji przez polskiego wydawcę potwierdziły właśnie badaczki poznańskiego UAM: Katarzyna Krzak-Weiss, Anna Czernow i Ola Wieczorkiewicz. Na bawarski trop baśni wpadł także pasjonat archiwów i bibliotek, Michał Kazimierz Gajzler.

W niemieckich opowiadaniach Marysia była Klarą, Podziomek krasnoludem o dobrym sercu (Gutherz), a królowa Tatra – wróżką. Wydawca Marii Konopnickiej, Michał Arct, wybrał 12 ilustracji z różnych numerów pisma, a następnie złożył w całość i przekazał autorce jako inspirację. Tak narodzili się Koszałek-Opałek, Mikuła, Pakuła i spółka. Oraz zupełnie nowa opowieść, która jako „Historya o krasnoludkach” ukazała się tuż przed Bożym Narodzeniem 1895 r.

Czy Arct poprosił niemieckich kolegów o zgodę na wykorzystanie ilustracji? Nie wiadomo, jego archiwum zostało zniszczone w czasie wojny. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem wydawca kupował gotowe ilustracje, do których dokomponowywano tekst (tzw. pisanie do obrazków), ale zdarzało się również „pożyczanie” materiałów graficznych bez pozwolenia. I tak np. baśń Konopnickiej „Na jagody” (1903) inspirowana jest klasykiem literatury szwedzkiej pt. „Przygody Puttego w lesie jagodowym” Elsy Beskow (1901), która wykonała również ilustracje książeczki – to właśnie na ich podstawie powstała popularna historia małego Janka.

Przez wiele lat sądzono, że nie zachował się żaden kompletny egzemplarz „Historyi...”. Dopiero w 2018 r. pracownikom Biblioteki Narodowej udało się zlokalizować i kupić pierwsze wydanie Arcta w bardzo dobrym stanie. Książkę poddano pieczołowitej konserwacji, a następnie sfotografowano, dzięki czemu można ją oglądać w serwisie Polona.