Tygodnik Powszechny Nr 44/2024

Data wydania:
Numer wydania:
44
Rok wydania:
2024

Co 1 listopada wiedzie nas na cmentarze? Jak pamiętać o ukochanej osobie, która odeszła, jednocześnie nie zapominając o sobie? Jak prekolumbijskie obyczaje pogrzebowe splotły się w Meksyku z katolicyzmem? To tylko część tematów krążących w tym numerze wokół Święta Zmarłych. Dalej także: Ile naprawdę zarabiają polscy politycy* Twarz Lecha Wałęsy na XVIII-wiecznym plafonie * Marketing w służbie zbawienia, czyli Fundacja Pogłębiarka * Jaką temperaturę wytrzyma człowiek * Co czytają Polki * Spacer po Nowym Jorku

Edytorial

ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Jakie jest życie po życiu

Ks. Adam Boniecki
Czy można mówić o kimkolwiek, że nie jest zbawiony? Nie sądzę. Chodzi o jakieś oczyszczenie? Być może. Poza czasem i przestrzenią, w świecie, którego sobie nie…

Witaj i żegnaj, smutku

Marek Rabij
W zaduszkowym numerze wielu naszych autorów krąży w swoich tekstach wokół przemijania i wspomnień. Jednak komponując całość, nie daliśmy się ponieść smutkowi.

Obraz tygodnia

Papież Franciszek na wspólnym zdjęciu z uczestnikami synodu po zakończeniu obrad, Watykan, 26 października 2024 r. // Fot. Riccardo Antimiani / EPA / PAP

Koniec synodu: Kościoły się zmienią. Ale nie od razu

Edward Augustyn
Mimo usilnych starań papieża, kilku dykasterii i wielu biskupów, by niektóre problemy wyłączyć z dyskusji, żadna z ważnych kwestii nie została pominięta w…
Policja przed konsulatem Federacji Rosyjskiej w Poznaniu. 23 października 2023 r. // Fot. Piotr Skórnicki / Agencja Wyborcza.pl

Rosyjski sabotaż na terytorium Polski: paczki z zapalnikami to jasny sygnał z Kremla

Agata Kaźmierska
W odpowiedzi na sabotaż na naszym terytorium Polska zdecydowała o zamknięciu konsulatu Federacji Rosyjskiej w Poznaniu. To jednak nie wystarczy. Potrzebna jest…
Kard. Kazimierz Nycz na Misterium Męki Pańskiej w Górze Kalwarii, kwiecień 2023 r. // Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Wyborcza.pl

Związki partnerskie: kardynał Nycz „za”, a nawet „przeciw”

Artur Sporniak
Wypowiedź metropolity warszawskiego kard. Kazimierza Nycza o tolerancji dla związków partnerskich mogła wpłynąć na społeczną debatę. Ale po raz kolejny…

Na punkty

Jarosław Kaczyński i Antoni Macierewicz na 174 miesięcznicy katastrofy smoleńskiej. Warszawa, 10 października 2024 r. // Fot. Filip Naumienko / REPORTER

Kilka prostych prawd o komisji Macierewicza

Piotr Śmiłowicz
Antoni Macierewicz już od 2010 r. wiedział, jaka jest prawda o katastrofie smoleńskiej. Jarosław Kaczyński również. Jednak obaj zdecydowali się przez całe lata…
Konferencja prasowa partii Razem. Warszawa, 27 października 2024 r. // Marysia Zawada / REPORTER

Razem już osobno. Dlaczego lewica musiała się podzielić

Marek Kęskrawiec
W sporze na linii Nowa Lewica – Partia Razem doszło do przesilenia. Wygląda na to, że ideowy radykalizm przegrał z życiową praktyką.
Gruziński premier Irakli Kobakhidze odbiera swój głos w lokalu wyborczym podczas wyborów parlamentarnych. Tbilisi, Gruzjia, 26 października 2024 r. / FOT. Shakh Aivazov/Associated Press/East News

Wyniki wyborów w Gruzji: triumf Marzycieli, czyli pożegnanie z Europą

Wojciech Jagielski
Rządzące od dwunastu lat Gruzińskie Marzenie wygrało po raz czwarty wybory i zachowało władzę, ale jego rządy mogą sprawić, że Gruzja jeszcze bardziej oddali…
Na Targach Książki w Krakowie. 24 października 2024 r. // Fot. M.Lasyk / REPORTER

Nie przestajemy czytać, przestajemy płacić za książki. Zarabiają na tym dostawcy oferty subskrypcyjnej, głównie Legimi

Monika Ochędowska
Wydawcy i bibliotekarze alarmują: nasze państwo wciąż nie ma spójnej, długofalowej i dobrze zaadresowanej polityki wobec sektora książkowego.
Przywódca Korei Północnej Kim Dzong Un (z prawej) w strategicznej bazie rakietowej w nieujawnionej lokalizacji w Korei Północnej // Zdjęcie opublikowane przez oficjalną Północnokoreańską Centralną Agencję Informacyjną // KCNA / KNS / AFP / East News

Po co Kimowi zaangażowanie w wojnę rosyjsko-ukraińską? Na co liczy dyktator Korei Północnej?

Roman Husarski
Obecny moment to dla Kim Dzong Una sytuacja typu win-win – taka, na której może on jedynie wygrać. W bardzo trudnej sytuacji stawia to natomiast Koreę…
Maria Halber laureatką Nagrody Conrada 2024 za książkę „Strużki”. Gala Festiwalu Conrada, Krakków 27 października 2024 r. // Fot. Alicja Rzepa / KBF

Maria Halber laureatką 10. edycji Nagrody Conrada

Monika Ochędowska
We wspólnym głosowaniu kapituły oraz czytelniczek i czytelników zwyciężyła powieść „Strużki” – historia przyjaźni wprowadzającej młode kobiety w dorosłość.
Współczesne rolnictwo, oparte na fotosyntezie, wymaga wykorzystania olbrzymich terenów pod uprawy // Fot. Barytek / Stock.adobe.com

Rośliny urosną bez światła. Nadchodzi elektrorolnictwo

Łukasz Kwiatek
W czasopiśmie „Joule” ogłoszono właśnie narodziny nowej technologii hodowli roślin, niemal dziesięciokrotnie wydajniejszej od występującej w naturze…

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Cmentarz Brodnowski w Warszawie // Fot. Tomasz Paczos / FOTONOVA

Wspólnota Wszystkich Świętych: co nas prowadzi na cmentarze

Tomasz Stawiszyński
Czy to polski romantyzm, czy katolicyzm, czy pełna ofiar historia, czy może martyrologia narodowa? Żadna odpowiedź nie wydaje się satysfakcjonująca. Co nas…

Kraj

Kinga Gajewska i Arkadiusz Myrcha (w śroku ) podczas glosowania w sprawie kandydatów na stanowisko Rzecznika Praw Dziecka. Warszawa, 27 listopada 2023 r. // Fot. Paweł Wodzyński / East News

Od posła po prezydenta. Kuriozalne zarobki polskich polityków

Piotr Śmiłowicz
Jedna tylko kwestia łączy głęboko dziś podzieloną scenę polityczną – pieniądze. A dokładnie przekonanie samych polityków, że zarabiają za mało. Faktem jest na…
W Polsce mieszka ok. 2,5 miliona cudzoziemców: z państwo typowo emigracyjnego w szybkim tempie zmieniliśmy się w kraj imigracyjny. Warszawa, czerwiec 2019 r. // Adam Chełstowski / Forum

Maciej Duszczyk: mówiąc o sytuacji na granicy, musimy zobaczyć cały kontekst

Maciej Duszczyk, Michał Okoński
Wiceszef MSWiA: Kiedy oskarża się mnie, że nie pomagam 17-letniej dziewczynie na granicy, to odpowiadam, że chcę zamknąć kanał migracyjny także po to, by…
Plafon z podobizną Lecha Wałęsy na Zamku Królewskim w Warszawie. Podczas stanu wojennego plafon autorstwa Marcello Bacciarellego rekonstruował profesor Janusz Strzałecki i w tajemnicy przed władzami nadał jednej z postaci rysy przywódcy Solidarnośći. // Fot. Dorota Kwiatkowska

Wałęsa u Bacciarellego. Legenda Solidarności uwieczniona na Zamku Królewskim

Dorota Kwiatkowska
Strzałecki pracę nad głową Turka zaczyna od przestudiowania czarno-białego zdjęcia. Maluje ciemne oczy i charakterystyczne wąsy. Kupiec w niebieskim turbanie…

Rozmowa

Dorota Segda // Fot. Grażyna Makara

Dorota Segda o życiu, miłości i śmierci

Katarzyna Kubisiowska, Dorota Segda
Dorota Segda, aktorka: Staś nie chciał, bym po jego śmierci zamknęła się w żałobie. Pewnie by mnie z nieba spiorunował, gdyby się dowiedział, że się poddałam.…

Świat

Święto zmarłych w Oaxaca de Juárez, 2023 r. // Fot. Honorata Zapaśnik

Dzień Zmarłych w Meksyku to fiesta. Relacja z Oaxaca de Juárez

Honorata Zapaśnik
Zgodnie z meksykańską tradycją dusze zmarłych wrócą w tych dniach, by odwiedzić ołtarze, które postawili ich żyjący bliscy. W odnalezieniu drogi pomogą im…
Jana Zitna, właścicielka zakładu pogrzebowego w Litvinowie demonstruje obrazy wykonane z prochów na życzenie rodziny zmarłego. W 2023 r. Jana Zitna wygrała w regionalnym konkursie na Przedsiębiorcę Roku, październik 2023 r. // Fot. Ondrej Hajek / CTK / PAP

Trumienkę czy wianuszek? Jak Czesi chowają zmarłych

Martyna Wasiuta
Czechy są w europejskiej czołówce, gdy idzie o odsetek kremacji: tak odbywa się 85 procent pogrzebów. Jak to się stało, że kremacje weszły trwale do czeskiej…
Kamala Harris rozmawia z Christiną i Bobem Langami, małżeństwem z Malvern (Pensylwania) podczas wiecu wyborczego w Washington Crossing, 16 października 2024 r. // Fot. Jacquelyn Martin / AP / East News

Wybory w USA: na finiszu kampanii Trump i Harris podbierają sobie nawzajem głosy

Marta Zdzieborska
W ostatnich dniach amerykańskiej kampanii prezydenckiej liczy się nie tylko mobilizacja własnego żelaznego elektoratu, ale też podbieranie elektoratu rywalowi…
Pracownicy Syryjskiego Arabskiego Czerwonego Półksiężyca, arabskiej organizacji humanitarnej, pomagają Syryjczykom przenieść bagaże przez dziurę, październik 2024 r. // Fot. Agnieszka Pikulicka-Wilczewska

Granica Syria-Liban: kobiety sprzedają tu kawę, a przemytnicy szmuglują syryjskich uchodźców

Agnieszka Pikulicka-Wilczewska
Jedni są z niej zadowoleni, bo daje im zarobić. Innym wielka dziura, właściwie krater wybity w drodze izraelską rakietą, psuje biznes. Opowieść o ludziach,…

Wiara

Na Festiwalu Głębi organizowanym przez Fundacji Pogłębiarka w Marózku, lato 2022 r. // Fot. Fundacja Pogłębiarka / materiały prasowe

Marketing w służbie zbawienia, czyli Fundacja Pogłębiarka

Anna Korzec
Poligonem sprawdzającym jest Pogłębiarka.
Fot. Nathaniel Gonzales / Stock.adobe.com

Świadomość śmierci jest bardzo wartościowa. Nie wiemy kiedy, ale na pewno to nastąpi

Piotr Sikora
Pamiętaj o śmierci – mówili mędrcy i święci – ta pamięć otworzy przed tobą życie.
Marcin Rząsa, bez tytułu // Fot. Magda Ciszewska-Rząsa

Czy dziesięć przykazań pomaga tworzyć? Rozmowa z rzeźbiarzem Marcinem Rząsą

Marcin Tusiński, Marcin Rząsa
Marcin Rząsa, rzeźbiarz: Byłem w trzech uczelniach artystycznych, ale mam problem z Jezusem Frasobliwym. A jakiś Jasiek, który podpisywał się krzyżykami, robi…

Czytania

Fot. GRAŻYNA MAKARA /

Co znaczy, że człowiek powstał z prochu Ziemi?

Małgorzata Kordowicz
Na pierwszy rzut oka opowieść biblijna o stworzeniu człowieka doskonale mieści się w kanonie bliskowschodnim. Podobieństwo jest jednak tylko w jednym motywie.
Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Biblia każe lękać się Boga i Go kochać. Da się to pogodzić?

O. Wacław Oszajca SJ
Bać się czegoś lub kogoś, z Bogiem włącznie, znaczy tyle, że trzeba od tego wszystkiego trzymać się jak najdalej.

Przyjechaliśmy podzieleni na Synod. Czy mamy tacy sami odjechać?

Kard. Grzegorz Ryś
Teraz trzeba „zbiory” Synodu posiać w Kościele, wprowadzić w życie, w kulturę myślenia i działania w naszych diecezjach i parafiach.
Shutterstock

Czytania liturgiczne (3 – 10 XI)

Shutterstock

Widzenia

Wybrał Piotr Sikora

Historia

Marek Karp, gdzieś w Azji... // Fot. archiwum OSW / materiały prasowe

Marek Karp, twórca Ośrodka Studiów Wschodnich, był ostatnim obywatelem Wielkiego Księstwa Litewskiego

Tomasz Fiałkowski
Marzyciel i państwowiec. Twórca Ośrodka Studiów Wschodnich. Dobry i serdeczny człowiek. Przyjaciel. 20 lat temu zmarł Marek Karp.

Nauka

Kurtyna wodna na krakowskim Rynku Głównym podczas upałów, sierpień 2017 r. // Fot. Beata Zawrzel / Reporter 01.08.2017 Krakow Upalne lato w centrummiasta N/z kurtyna wodna na Rynku Glownym fot. Beata Zawrzel/REPORTER

Upały mogą zabijać. Jaką temperaturę wytrzyma człowiek?

Wojciech Brzeziński
Nowe badania sugerują, że jesteśmy bardziej podatni na przegrzanie się, niż dotąd myśleliśmy. W dobie zmian klimatycznych szybciej zacznie ubywać miejsc…
Wydobycie konkrecji polimetalicznych (zawierające żelazo i magnez), przy pomocy zdalnie sterowanego robota (ROV), maj 2024 r. // Fot. Science Photo Library / East News

Nadchodzi era podwodnego górnictwa. Czy zaszkodzi środowisku?

Marzena Zdanowska
Wydobywanie rzadkich metali z dna oceanu może być korzystniejsze dla środowiska niż tradycyjne ziemskie górnictwo. A przy okazji pozwoli nam poznać mieszkańców…

Z oddechem

Maciej Robert nad rzeką Łódką w okolicach ulicy Prochowej na Brusie w Łodzi // Fot. MTS dla „TP"

Rzekę, która płynie pod ziemią, można poczuć. Tę z Łodzi opisał Maciej Robert

Anna Goc
Maciej Robert, poeta, pisarz: Moje miasto, Łódź, powstało dzięki rzekom. A potem im się odwdzięczyło – zakopując je.

Kultura

Targi Ksiazki i Mediow Vivelo. Warszawa, 18 maja 2024 r. // Fot. Filip Naumienko / REPORTER

Grochola, Sobczak i Negrońska: autorki pokoleniowych bestsellerów

Magdalena Nowicka-Franczak
Katarzyna Grochola, Oliwia Sobczak i Aleksandra Negrońska – trzy autorki bestsellerów, trzy pokolenia. Piszą dla kobiet i o kobietach, ale ich bohaterki wydają…
Zbigniew Herbert, 1981 r. // Fot. Krzysztof Gierałtowski / Forum

100 lat Herberta: jak się nauczyć podróży

Maciej Miłkowski
Sto lat temu urodził się Zbigniew Herbert. Dzięki niemu wyruszyłem w podróże na ten jedyny prawdziwie szczęśliwy sposób.
Budynek Fundacji Louis ­Vuitton. Paryż, wrzesień 2024 r. // Fot. Marek Zalejski

Prywatne muzea wielkich marek: udostępnianie sztuki dla ogółu czy sposób na autopromocję i unikanie podatków?

Dorota Malina
Teoretycznie bogaci kolekcjonerzy mogliby trzymać dzieła w swoich posiadłościach i podziwiać „picassy” w gronie najbliższych (i innych bogaczy). Zwykle tego…
Adam Driver jako Cesar Catilina w filmie pt. „Megalopolis", reż. Francis Ford Coppola // Fot Gutek Film / materiały prasowe

„Megalopolis” Francisa Forda Coppoli: przerost ambicji nad możliwościami, niekoniecznie finansowymi

Anita Piotrowska
Patos wypada tu zbyt patetycznie, halucynacje tandetnie, satyra nazbyt ciężko. Wielkie filmowe marzenie Coppoli za bardzo grzeszy reżyserską pychą. Ale kto…
Fragment okładki książki pt. „Hanna i Dorota” Ewy Mańkowskiej //Fot. Materriały prasowe

Książka tygodnia: „Hanna i Dorota” Ewy Mańkowskiej

Lektor
Zmartwychwstaje w tej książce wiele światów: salony obwieszone płótnami, które w większości ulegną zniszczeniu albo zostaną rozkradzione podczas wojny,…

Felietony

Karol Paciorek dla TP

Mit samoregulacji: dlaczego Elon Musk nie cenzuruje Twittera

Tomasz Stawiszyński
Oceany makabry wylewają się z tabletów i smartfonów. Wszystko jest na widoku, a zatem powszednieje. Trzeba być naiwnym sądząc, że nie przekłada się to na naszą…
Wojciech Bonowicz // Fot. Grażyna Makara

Śnił mi się Jurek Pilch. Kiedyś obiecaliśmy sobie taką rozmowę

Wojciech Bonowicz
Jak mówię na spotkaniach, że literatura uczy uważności, to jest to tylko połowa prawdy. Literatura uczy też zwodów, uników, dryblingu.
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Zdarza mi się kogoś nie lubić. Czy ta ludzka rzecz wymaga psychoanalizy?

Olga Drenda
Żyjemy w czasach triumfu uproszczonej i przeinaczonej wiedzy psychologicznej, która rozsnuwa obietnicę wytłumaczenia wszystkich niuansów zachowań i preferencji…
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Sztuczna inteligencja naśladuje zmarłych

Stanisław Mancewicz
Sztuczna inteligencja przestrasza dziś bardziej niż białkowa. W spisie jej wad na pierwszym miejscu widzimy dziś zdolność do naśladowania głosów.

Smaki

Fot. Paweł Bravo

Chleby zmarłych i pańska skórka: fascynuje mnie skojarzenie obrzędów wokół grobów z mocno doprawionymi wypiekami

Paweł Bravo
Cieplej spojrzałem na halloweenową estetykę, kiedym doczytał, że pierwotnie w Anglii i Irlandii była to wydrążona rzepa – znacie moją miłość do niej, toż my z…

Zmysły

Port Authority Bus Terminal, Nowy Jork, 2019 r. // Fot. Epicsunwarrior / C.C BY 4.0

Nowy Jork. Spacer pośród trzynastu milionów słupów trawy

Julia Fiedorczuk
Odprężam się powoli: zgentryfikowane miasto, pełne bogatych ludzi przebranych za hippisów i bitników, oddala się nieco, przybliża się za to inne – to znane z…

Dodatki w numerze Nr 44/2024

Prawo do miasta

Agnieszka Labus, urbanistka i architektka. Piekary Śląskie, 1 października 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Jakie powinny być miasta przyszłości, byśmy mogli w nich żyć długo i szczęśliwie?

Jacek Taran, Agnieszka Labus
Słyszę od deweloperów: zrobiliśmy świetlicę, a ludzie nie przychodzą. Nie przychodzą, bo nikt ich nie zaangażował w stworzenie tej przestrzeni. Trzeba…
Widok na nowy gmach Muzem Sztuki Nowoczesnej // Fot. Marta Ejsmont / Materiały prasowe MSN

Jak powstał nowy gmach MSN w Warszawie? Thomas Phifer, jego architekt, mówi o ponadczasowym znaczeniu budynku

Jacek Taran, Thomas Phifer
Światło jest bazowym materiałem architektury. W Polsce jest niezwykłe: zmienne, kapryśne. Chciałem, by połączyło mieszkańców Warszawy z budynkiem MSN.
Brama Krakowa - wizualizacja // Materiały prasowe partnera
Materiał partnera

Lepsze Miasto – nowa koncepcja zagospodarowania krakowskich Rybitw

Kinga Dawidowicz
Czy lepiej zburzyć, usunąć chaos przestrzenny, a w jego miejsce nakreślić siatkę prostopadłych ulic, wzdłuż których staną smukłe wysokościowce, czy jednak…
Osiedle Nowy Strzeszyn w Poznaniu // Fot. Mariusz Lis / Materiały prasowe pracowni Insomia

Jak powinno wyglądać wzorcowe osiedle

Beata Chomątowska
Pracownicy dawnych państwowych biur architektonicznych podchodzili do osiedli jak do złożonego organizmu, na który składają się nie tylko bloki, ale ich…
Otwarcie po przebudowie „Zielonej Krupniczej”. Kraków, 27 maja 2023 r. Sylwia Penc / Agencja Wyborcza.pl

Prawo do miasta

Jacek Taran
Panorama Warszawy z osiedlami mieszkaniowymi. WIdok od strony Jelonek. 7 października 2022 r. // Fot. Łukasz Szczepański / Reporter

Czy architektura powinna być etyczna? Nowa książka Filipa Springera

Michał Sowiński
Budynki nie powinny szczelnie oddzielać od tego, co na zewnątrz, tworzyć wyizolowanych, obojętnych na wszystko mikroświatów. Podstawową funkcją architektury…
Grundmanna Office Park w Katowicach // Materialy prasowe Cavatina
MATERIAŁ PARTNERA

Cavatina: lider rynku nieruchomości w Polsce

Projekty architektoniczne Cavatiny wyróżniają się niepowtarzalną i ponadczasową architekturą, w ślad za którą podąża funkcjonalność, energooszczędność i…
Muzeum Architektury we Wrocławiu // Fot. Maciej Kaczor / materiały prasowe
MATERIAŁ PARTNERA

Przebudowa Muzeum Architektury i jej nowa wystawa stała

Piotr Kosiewski, Michał Duda
Michał Duda: Co jest najdziwniejsze w pracy muzealników związanych z architekturą? Nie mamy możliwości pokazywania jej samej. Zawsze opowiadamy o niej za…

Ars Cameralis 2024

Anthony Passeron, październik 2020 r. // Fot. Jessica Jager / materiały prasowe
Materiał partnera

Anthony Passeron: Po 40 latach o AIDS mówi się wyłącznie w kontekście intelektualistów i gejów z dużych miast. Nikt nie pamięta o innych ofiarach, szczególnie na prowincji.

Michał Sowiński, Anthony Passeron
Anthony Passeron, pisarz: Moja babcia powtarzała, a nauczyła się tego podczas epidemii AIDS, żeby nie oceniać zbyt łatwo innych, bo nigdy nie wiemy, co w życiu…
materiały prasowe
Materiał promocyjny

Dzisiaj rozmowa o wartościach jest tak trudna, jak rozmowa o miłości. Szukamy równowagi pomiędzy komercją a wymiarem artystycznym.

Kinga Dawidowicz, Tobiasz Melanowski, Marek Zieliński
Ars Cameralis to przemieszczanie się w przestrzeni i czasie. Na początku festiwal był przede wszystkim skupiony na muzyce klasycznej. Przez lata ewoluował, w…