Tygodnik Powszechny Nr 8/2025

Data wydania:
Numer wydania:
08
Rok wydania:
2025

Pierwszy miesiąc urzędowania Donalda Trumpa zmusza nas, Europejczyków, do zadania sobie pytania: czy rzeczywiście nadal mamy te same cele i wartości co Stany Zjednoczone? – piszą Wojciech Brzeziński i Agata Kaźmierska. Czy Ameryka opuszcza świat? Poza tym w numerze: * Portret Antoniego Dudka, kiedyś uznawanego za prawicowca, dziś znienawidzonego w PiS * Sylwetka przyszłego kanclerza Niemiec * Jordan Peterson wraca * Nowe szaty wampira i nowa książka Marka Bieńczyka

W numerze także dodatek specjalny: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

Edytorial

ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Dlaczego księża bywają faryzeuszami

Ks. Adam Boniecki
Od księdza zawsze się spodziewamy stanu, który tylko czasem i tylko niektórym jest dostępny.

YouTuber Dudek, kanclerz Merz, „nowy Peterson”. Polecamy Tygodnikowe portrety!

Przemysław Wilczyński
Sylwetki osób publicznych, wpływowych, ważnych przybliżamy – warto o tym przypomnieć właśnie przy okazji tego numeru – dla Czytelników, nie dla szczególnej…

Obraz tygodnia

Wojskowe kwatery na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie, 14 lutego 2025 r. // Fot. Yuriy Dyachyshyn / AFP / East News

Jest za co krytykować Trumpa. Ale to, co robi w sprawie Ukrainy, jest szansą na wyjście ze schematu „pomocy tylko dla przetrwania”

Wojciech Pięciak
Jeśli gwarancją przyszłej umowy, która zakończy wojnę o Ukrainę – umowy zaakceptowanej przez Ukrainę – miałoby być wysłanie zachodnich wojsk w misji pokojowej…
Sekretarz obrony USA Peter Hegseth przed spotkaniem z Władysławem Kosiniakiem-Kamyszem na terenie 33. Bazy Lotnictwa Transportowego w Powidzu. 15 lutego 2025 r. // Fot. Adam Burakowski / East News

Dotychczasowe zaangażowanie USA w Europie jest nie do utrzymania. Jaką przyszłość ma NATO?

Justyna Gotkowska
Na Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium USA publicznie powiedziały to, co nieoficjalnie komunikowały sojusznikom od lat.
Spotkanie Rafała Trzaskowskiego z sympatykami w Lubartowie. 12 lutego 2025 r. // Fot. Wojciech Jargiło / PAP

Prezydenta wybiorą niezdecydowani. Trzaskowski musi o tym wiedzieć

Marek Kęskrawiec
Wśród kandydatów na prezydenta najbardziej zaskakuje Rafał Trzaskowski. Krytykowany z wielu stron za miałkość kampanii i ukrywanie progresywnych poglądów,…
Hanna Wróblewska na konferencji prasowej dotyczącej rynku książki i literatury. Warszawa, 13 lutego 2025 r. // Fot. Marysia Zawada/REPORTER

Ministerstwo kultury powołało zespół ds. pola literackiego. Czy zobaczymy realne zmiany?

Monika Ochędowska
O potrzebie uregulowania rynku książki dyskutuje się od lat, w różnych zespołach. Próby wprowadzenia dedykowanej książce ustawy podejmowano wielokrotnie, bez…

Na punkty

Sundar Pichai oraz Donald Tusk podczas spotkania w Polsce. Warszawa, 13 lutego 2025 r. // Fot. Sergei Gapon / East News

Big Techy na wojnie z Unią Europejską inwestują w Polsce. Czy będzie zderzenie?

Wojciech Brzeziński, Agata Kaźmierska
Nie ma przypadku w tym, że wszyscy techno-magnaci z Doliny Krzemowej hojnie sypali groszem na „fundusz inauguracyjny” Donalda Trumpa, a później zjawili się na…
Papież Franciszek podczas audiencji generalnej w Watykanie, 12 lutego 2025 r. // Fot. Massimo Valicchia / AFP / East News

Papież otwarcie zaatakował Trumpa. Za kim teraz pójdą amerykańscy katolicy?

Edward Augustyn
Wygrana Donalda Trumpa przechyliła szalę zwycięstwa na stronę tych, którzy nauczanie Franciszka uważają za niebezpieczną utopię. Którzy dosłownemu traktowaniu…
Fot. Piotr Kamionka / Reporter

Dziewięć milionów otyłych Polaków. Krzywdzimy się sami, swoje zrobiła też pandemia

Maciej Müller
Nadmierne odżywienie jest obecnie częstszą przyczyną zgonów na świecie niż niedożywienie.
Pałac Berlinale przed ceremonią otwarcia 75. Festiwalu Filmowego Berlinale. Berlin, 13 lutego 2025 r. // Fot. Ralf Hirschberger / AFP / East News

Berlinale: szlachetna pulpa

Remigiusz Różański
Choć współczesne kino gatunkowe wyraźnie różni się od starych partyzanckich filmów kręconych bez budżetu, jego ludyczny potencjał pozostaje bez zmian. Będąc na…
Myśliwi przed wyprawą do wioski Ittoqqortoormiit, która liczy około 300 mieszkańców, w fiordzie Scoresby Sound, wschodnia Grenlandia, 17 sierpnia 2023 r. // Fot. Olivier Morin / AFP / East News

Skąd się wzięli Grenlandczycy

Łukasz Kwiatek
Filip Stæger z Uniwersytetu w Kopenhadze i współpracownicy przeprowadzili największe dotąd badanie genetyczne mieszkańców Grenlandii. Wyniki pozwoliły…
Diphyllodes respublica // Gabbro / Alamy / B&EW

Rajskie ptaki emitują światło

Szymon Drobniak
Pióra, dzioby lub kolorowe kołnierze samców niemal wszystkich gatunków rajskich ptaków wykazują biofluorescencję, czyli emisję widzialnego świata o zielono-…

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Niszczyciel rakietowy marynarki wojennej USA w porcie w Gdyni, 7 lipca 2022 r. // Fot. Omar Marques / Getty Images

Pożegnanie z Ameryką, jaką znaliśmy

Wojciech Brzeziński, Agata Kaźmierska
Pierwszy miesiąc urzędowania prezydenta USA Donalda Trumpa zmusza nas, Europejczyków, do zadania sobie pytania: czy rzeczywiście nadal mamy te same cele i…
Władimir Putin przemawia podczas koncertu, upamiętniającego rocznicę zakończenia oblężenia Leningradu w II wojnie światowej 27 stycznia 2025 r. Moskwa // Getty Images

Prezent dla Putina. Jak Kreml zareagował na działania administracji Trumpa w sprawie Ukrainy

Anna Łabuszewska
„Odbiera nam chleb. To my chcieliśmy podzielić Zachód, a on wykonuje za nas tę robotę” – cieszyli się propagandyści.

Kraj

Prof. Antoni Dudek. Warszawa, 5 lipca 2024 r. // Fot. Michał Woźniak / East News

Rubikon Antoniego Dudka

Piotr Śmiłowicz
Był czas, gdy jako badacza historii najnowszej z IPN, kojarzono go z prawicą. Dziś jest w PiS wręcz znienawidzony. Czy Antoni Dudek zmienił poglądy – czy…
Donald Tusk w siedzibie Giełdy Papierów Wartościowych. Warszawa, 10 lutego 2025 r. // Fot. Paweł Supernak / PAP

Stado Ogierów sp. z o.o. Zaglądamy do spółek skarbu państwa

Marek Rabij
Realizacja ogłoszonej właśnie strategii gospodarczej rządu zależeć będzie w znacznej mierze od spółek skarbu państwa. Koalicjanci w wyborach obiecali je…
Fot. Rawpixel.com / Adobe stock

Nawet do kilkunastu procent nastolatków wymaga terapii. Jak im pomóc?

Eliza Leszczyńska-Pieniak
Rodzice dzieci z depresją są zagubieni. Specjalistów w przychodniach brakuje, na prywatne wizyty stać niewielu – zostaje szukanie pomocy na forach…
Kącik Spokoju w świetlicy w Szkole Podstawowej nr 80 w Poznaniu // Fot. ODNi
Materiał promocyjny

Szkoła otwarta na emocje

Pod koniec 2024 r. w placówkach szkolnych i przedszkolnych uczyło się w sumie ok. 152 tys. uczniów uchodźców i blisko 51 tys. uczniów imigrantów z Ukrainy.

Opinie

Majówka wmniejszości niemieckiej, podczas której stawiane jest drzewko majowe ( Maibaum ). Dobrzeń Wielki, 1 Maja 2023 r. Zdjęcie pochodzi z projektu Michała Grocholskiego „Mniejszość" realizowanego w województwie opolskim. // Fot. Michał Grocholski

Nasi Niemcy. Największa uznana mniejszość w Polsce

Zbigniew Rokita
Rafał Bartek przez 35 lat nie słyszał, żeby ktokolwiek z Mniejszości Niemieckiej kwestionował prawo Polski do Górnego Śląska. Tymczasem druga strona wciąż…

Świat

Sałtiwka, kiedyś 400-tysięczne osiedle mieszkaniowe, złożone z kilkunastopiętrowych bloków. Dziś trudno znaleźć taki, który nie nosiłby ran: osmaleń, śladów uderzeń i pożarów. Niektóre są całkiem zrujnowane. Charków, 2 lutego 2025 r. // Fot. Antonina Palarczyk

Trzy lata od inwazji na Ukrainę. Tak żyją ludzie, którzy zostali w ukochanym Charkowie

Antonina Palarczyk
Ksiusza wygląda na 12 lat, ale oczy ma poważne. Widziała wiele. Mimo walk na przedmieściach wiosną 2022 roku, mimo ostrzałów, które trwają do dziś, nie…
Plakaty wyborcze kanclerza Olafa Scholza z SPD (z lewej) i kandydata na kanclerza Friedricha Merza z CDU/CSU. Halle, 12 lutego 2025 r. // Fot. Craig Stennett / Getty Images

W Niemczech zbliża się zmiana władzy. Kim jest Friedrich Merz, przyszły kanclerz?

Łukasz Grajewski
Nowym kanclerzem Niemiec najprawdopodobniej zostanie Friedrich Merz – lider chadeckiej CDU, konserwatysta i multimilioner. A także od lat zagorzały rywal…
Antyrządowy protest w Bratysławie 7 lutego 2025 r. Pod oskarżeniem o kolaborację z Rosją widnieją podobizny premiera Ficy (z prawie) i liderów ugrupowań koalicyjnych: Matúša Eštoka (partia Hlas; z lewej) i Andreja Danko (Słowacka Partia Narodowa; w środku). Słowacja 7 lutego 2025 r. // Fot. Tomas Benedikovic // AFP / East News

Słowacy się buntują. W odpowiedzi na protesty premier Fico oskarża opozycję o próbę puczu

Patrycja Bukalska
Kolejne protesty przeciw rządowi Roberta Ficy, który atakuje Ukraińców i flirtuje z Rosją, są coraz liczniejsze. Równocześnie pogłębia się podział Słowacji na…
Prezydent RPA Ramaphosa podczas orędzia o stanie państwa. Kapsztad, Republika Południowej Afryki, 6 lutego 2025 r. // Esa Alexander / Reuters / Forum

Południowoafrykański efekt motyla. Dlaczego Trump i Musk grillują czarne władze RPA?

Tadeusz Michrowski
Republika Południowej Afryki znalazła się na szczególnym celowniku Donalda Trumpa i Elona Muska. Ten drugi, urodzony w RPA, wiedzie prym w kampanii przeciw…
Realizując „Plan Matteiego”, mający wzmocnić obecność Włoch w Afryce, Giorgia Meloni odwiedziła także Libię. Z prawej premier Libii Abd al-Hamid ad-Dubajba. Trypolis, 7 maja 2024 r. // Fot. Hazem Turkia / ANADOLU / AFP / Eat News

Do Włoch przybija mniej łodzi z Libii. Jak funkcjonuje system, który blokuje ten szlak migracyjny?

Paweł Bravo
Liczba nielegalnych imigrantów, którzy docierają do Włoch przez Morze Śródziemne, ostatnio spada. Cena, jaką płaci za to Europa, jest moralnie wysoka.…

Wiara

Jordan Peterson. Sztokholm, październik 2018 r. // Fot. Svenska Dagbladet / TT newsagency / Forum

Jak Jordan Peterson zmaga się z Bogiem i porządkuje nam życie

Jarema Piekutowski
Najsłynniejszy krytyk politycznej poprawności, psychoterapeuta i podkaster, wraca z piekła uzależnienia i mówi nam, jak żyć.
Spotkanie medytacyjne prowadzone przez Wojciecha Drążka. Tyniec, 8 lutego 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Na czym polega modlitwa głębi i jak się jej nauczyć

Marcin Tusiński, Wojciech Drążek
O. Wojciech Drążek: Przeszkodą w modlitwie głębi jest to, co nam wpojono na temat Boga. Musimy zostawić wszystkie myśli o Nim i pobożne praktyki. Otworzyć się…
Barent Fabritius, Faryzeusz i celnik, 1661 r. // Rijksmuseum / Domena publiczna

Nie taki faryzeusz zły, jak go malują

Paweł Rakowski
O faryzeuszach słyszał każdy. Ale o tym, kim naprawdę byli, wiemy niewiele. Ewangelie nie stawiają ich w dobrym świetle – a niesłusznie.

Czytania

Fot. GRAŻYNA MAKARA /

Biblijna zagwozdka

Małgorzata Kordowicz
Ile lat według Biblii trwała niewola Izraelitów pod rządami faraonów – 400 lat czy cztery pokolenia?
Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Lustereczko, powiedz przecie, która liturgia najpiękniejsza jest na świecie?

O. Wacław Oszajca SJ
Lustereczkiem, które mówi prawdę o „głębi relacji z Bogiem”, nie są piękne przeżycia duchowe, ale słowa Jezusa: „Kochajcie swoich wrogów, dobrze czyńcie tym,…

Potrafisz pokazać Jezusa w swoich czynach?

Kard. Grzegorz Ryś
Jeśli nie potrafimy Go pokazać takim, jakim jest, nie ma wielkiego sensu o Nim mówić.
Shutterstock

Widzenia

Wybrał Piotr Sikora
Shutterstock

Czytania liturgiczne (23 II – 2 III)

Historia

Dom Wypoczynkowy i Pracy Twórczej Związku Pisarzy Armenii nad jeziorem Sewan, październik 2024 r. // Fot. Karol Fryta

Podróż po Armenii to jak wyprawa wehikułem czasu. Notatki z wędrówki autostopem

Karol Fryta
Lenin u fryzjera w Giumri, cmentarz ofiar trzęsienia ziemi i karabachskich wojen w Spitaku, fabryka dywanów w Iczewaniu, dom artystów nad jeziorem Sewan: w…

Nauka

Strażnika AI

Czy słusznie boimy się rozwoju AI?

Piotr Jończyk, Joanna Rączaszek-Leonardi
Joanna Rączaszek-Leonardi, psycholożka: Musimy badać, co w kontaktach międzyludzkich jest na tyle istotne, że przekłada się na nasz dobrostan i jakość życia. I…

Kultura

Willem Dafoe i Lily-Rose Depp w filmie "Nosferatu", reż. Robert Eggers, 2024 r. // Materiały prasowe Focus Features

Nosferatu powraca. Kto pokocha nowego wampira

Anita Piotrowska
Dzisiejszy „Nosferatu” to ukłon złożony wielkim filmowym poprzednikom. Ale w równym stopniu nowej publiczności, która nie miała okazji ich poznać.
Marek Bieńczyk. Warszawa, .2018 r. // Fot. Maciej Zienkiewicz / Forum

Marek Bieńczyk napisał książkę o micie Grochowa

Piotr Paziński
Oto Prorok z Grochowa, który porównuje się do Chrystusa i Mojżesza. Obiecuje wyprowadzić swój lud z dzielnicy – ale nie za Wisłę, lecz do najgłębszych piwnic,…
Przygotowania czerwonego dywanu przed 75. Międzynarodowym Festiwalem Filmowym Berlinale. Berlin, 11 lutego 2025 r. // Fot. Halil Sagirkaya / Anadolu / Getty Images

Berlin zmienia kurs, kultura na cenzurowanym. To ostrzeżenie także dla nas

Anna Pajęcka
Sytuacja w Berlinie pokazuje, że system państwowego mecenatu nad kulturą jest kruchy i może być groźnym narzędziem w rękach polityków. W Polsce Konfederacja…

Książka tygodnia: „Sardynia” Jeffa Biggersa

Lektor
Jest w tej książce wszystko: i historia, i kultura, i portrety ważnych postaci wywodzących się z tej wyspy, i krajobraz, a wszystko poza przewodnikowym…

Felietony

Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Trump, Musk i Carslon zachowują się jak szkolni dręczyciele. Problem w tym, że zaczęli rządzić placówką

Tomasz Stawiszyński
Do głównego nurtu polityczno-medialnego przenika narracja skrajnego egoizmu i tzw. realizm ofensywny. Liczy się rachunek zysków i strat oraz naga siła.…
Wojciech Bonowicz // Fot. Grażyna Makara

Czy można jeszcze ten świat oswoić?

Wojciech Bonowicz
Chwile zwątpienia przychodzą i odchodzą. Zostaje rzeczywistość, za którą trzeba brać odpowiedzialność. Chronić, opiekować się, powstrzymywać nadmierne apetyty…
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Pierwsi do chwytania za kamienie są ci, którzy w życiu nie mają na co narzekać i lubią to podkreślać

Olga Drenda
Uważajcie na pielęgnowane latami drobne urazy. Okazuje się, że ktoś jest w stanie wytropić, odnaleźć i wysłać na śmierć człowieka, który kiedyś nie…
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Pożegnajcie się z Ameryką

Stanisław Mancewicz
Ameryką rządzi dziś zestaw postaci bardzo osobliwych. Często z szokującą przeszłością, niewierzących w rudymenty mikrobiologii, mających kłopoty z podstawami…

Smaki

Skumbria w tomacie / Fot. Paweł Bravo

Gdy Ameryka nas porzuca, my porzućmy dietę śródziemnomorską. Bo to amerykański wymysł

Paweł Bravo
Zaczniemy wreszcie jeść z umiarem po naszemu, bez czerpania wzorców z amerykańskiej fabryki snów? Zgodnie z własnymi tradycjami doprawionymi rozsądną dawką…

Zmysły

Pierre Boyer, współpracownik zespołu profesora Tomasza Pyrcza, tuż przed schwytaniem pierwszego motyla Nivaliodes negrobueno. Peruwiańskie Andy, wrzesień 2021 r. // Fot. Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego / materiał prasowy

Motyl na śniegu. Odkrycie polskich naukowców w Andach

Anna Goc
Gdy je złapaliśmy, szczęka nam opadła. Środkowe Peru, na wysokości czterech tysięcy metrów. Delikatnie podlatuje nad śniegiem, a gdy wychodzi słońce –…

Dodatki w numerze Nr 8/2025

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Wystawa niestała. 4 × kolekcja

Monika Sosnowska, Fasada, ROK ???? // Fot. Maja Wirkus / materiały prasowe MSN

Bezformie – sztuka wobec katastrof nowoczesności

Łukasz Ronduda
Nowoczesność widzimy jako autodestrukcyjny twór, który podlega procesowi przestawiania na bardziej równościowe tory. Czy zdąży stawić czoło katastrofom, które…
Cecilia Vicuña, Quipu menstrual, 2006 r. // Fot. Maja Wirkus / materiały prasowe MSN

Przenicowany świat

Magda Lipska, Szymon Maliborski
Tytuł zainspirowany został pracami Romana Stańczaka, należącego do pokolenia rozpoczynającego karierę w czasie transformacji ustrojowej. Wywracając na drugą…
Magdalena Abakanowicz, Kompozycja monumentalna, rok ???? // Fot. Maja Wirkus / materiały prasowe MSN

Tworzywa sztuczne: ciała i towary

Natalia Sielewicz, Tomasz Fudala
Fascynacja popkulturą i mediami jako elementami tworzącymi rzeczywistość była punktem odniesienia dla sztuki powojennej. Część wystawy zatytułowana „…
Alina Szapacznikow, Przyjaźń, 1954 r. // Fot. Maja Wirkus / materiały prasowe MSN

Sztandar. Zaangażowanie i sztuka polityczna

Sebastian Cichocki
Prace w tej sekcji pochodzą z różnych porządków ideologicznych. Scala je wyjście z kokonu sztuki i konfrontacja ze światem. Triumfuje wiara w uniwersalny język…
Żanna Kadyrowa, Asfalt // Maja Wirkus / materiały prasowe MSN

MUZEUM SZTUKI NOWOCZESNEJ. Wystawa niestała – 4 x kolekcja