Tygodnik Powszechny Nr 37/2025

// grafika na okładce: Blanka Biernat dla „TP”
Data wydania:
Numer wydania:
37
Rok wydania:
2025

Wiek średni może być punktem wyjścia do opowieści o wolności osobistej. Znana z przenikliwych analiz polskiego życia publicznego socjolożka Karolina Wigura dzieli się swoją osobistą historią w rozmowie z Katarzyną Kubisiowską. 
A w najnowszym numerze także: Marek Rabij i Przemysław Wilczyński ustalali skąd się biorą dzieci * Ewelina Burda sprawdziła, jak wygląda praca asystenta osoby z niepełnosprawnością * Monika Białkowska komentuje historię ks. Chmielewskiego * Anna Gacek opisuje, jak 11 września zmienił popkulturę * Jak na prezydenturze Donalda Trumpa zarabia cała jego rodzina * Dlaczego niektórzy Polacy cenią sobie życie na Antarktydzie.

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Relacje księży z kobietami to problem jednocześnie prosty i złożony

Ks. Adam Boniecki
Trwanie przez księdza w sytuacji podwójnej przynależności – do wspólnoty i do towarzyszki życia – wiele kosztuje. Głównie kobiety.
Michał Kuźmiński, dziennikarz Tygodnika Powszechnego

Wiek średni. Chciałoby się powiedzieć, że to czas szczerości z samym sobą

Michał Kuźmiński
Wiek średni w rozmowie z Karoliną Wigurą staje się punktem wyjścia do opowieści o dojrzałości, ciele, chorobie, ale chyba przede wszystkim o nieuleganiu presji…

Obraz tygodnia

Wizyta Nawrockiego u Trumpa nie była przełomem. Ale to dobry początek

Olaf Osica
Prezydent USA mówi, że nie zredukuje wojsk w Polsce. Jeśli cięcia obejmą jednak bazy w Europie Zachodniej, to per saldo zaangażowanie USA będzie mniejsze – z…
Władimir Putin, prezydent Chin Xi Jinping i przywódca Korei Północnej Kim Dzong Un. Pekin, 3 września 2025 r. // AP / East News

Wielka defilada i antyzachodni sojusz. Po co był zlot autokratów w Pekinie?

Maria Wiśniewska
Xi Jinping, Władimir Putin i Kim Dzong Un zjednoczeni w uścisku na hucznych obchodach 80. rocznicy „zwycięstwa Chin w wojnie przeciwko japońskiej agresji” –…
Jarosław Kaczyński podczas spotkania z mieszkańcami Białegostoku. 28 sierpnia 2025 r. // Fot. Marcin Pawlukiewicz / Reporter

Prawica już dzieli i rządzi. Czy Kaczyński rozbije Konfederację?

Marek Kęskrawiec
Kaczyński postanowił znowu zagrać o pełną pulę i odgrzewa na naszych oczach stary podział na Polskę solidarną i Polskę liberalną. W roli przywódcy tej…
Protest rolników przeciw umowie UE - Mercosur. Elbląg, 3 grudnia 2024 r. // Wojciech Stróżyk / REPORTER

Tańsza wołowina, droższe życie? Umowa z Mercosur ma swoją cenę

Marek Rabij
Unia otwiera się na rynek, z którym jej rolnictwo nie będzie w stanie konkurować kosztowo. W krajach Mercosur PKB na głowę jest dziś średnio trzy razy niższe…

Na punkty

Prezydent Karol Nawrocki z małżonką podczas wizyty w Watykanie. 5 września 2025 r. // Vatican Media

Z wizytą u Leona XIV. Precyzyjny papież i krnąbrni politycy

Edward Augustyn
Nie ma się co oburzać, że wizyty polityków w Watykanie wykorzystywane są politycznie. Chyba że towarzyszą temu medialne manipulacje.
// pikselstock / Adobe Stock

Geriatria z KPO za 1,5 mld złotych. Czy Ministerstwo Zdrowia ustawiło konkurs?

Małgorzata Solecka
Reguły konkursu ustaliło MZ w czasie rządów PiS. Dlaczego jednak po zmianie władzy zabrakło krytycznego spojrzenia?
Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Czy można nie być związanym z żadną religią, a praktykować wiarę? Okazuje się, że tak

Artur Sporniak
Osoby niezwiązane z żadną religią też wierzą i praktykują – wynika z najnowszych badań Pew Research Center.
Dwujęzyczna (w jęz. niemieckim i dolnołużyckim) tablica z nazwą ulicy w Cottbus, Niemcy // Fot. Schoening / Alamy / BE&W

Słowianie przybyli ze wschodu. Badania genetyczne rzucają światło na ich początki

Łukasz Kwiatek
Migracja Słowian do Europy środkowo-wschodniej miała miejsce od VI do VIII w. Na terenie Polski i Niemiec przybysze ze wschodu zastąpili dotychczasową…
Instalacja „Przednówek” w Pawilonie Polskim na Expo 2025 w Osace // Materiały prasowe PAIH / Fot. A. Stykowski, F. Tarasiuk

Polska kultura na Wystawie Światowej Expo 2025 w Osace

Monika Ochędowska
Za nami intensywny Tydzień Polskiej Kultury na Wystawie Światowej Expo 2025 w Osace. Nasz pawilon zwiedza średnio 5-6 tys. osób dziennie.
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Fot. Sqofield / Shutterstock
Wersja audio

Becikowe i 800 plus nie wystarczą. Czy jesteśmy skazani na demograficzną katastrofę?

Marek Rabij, Przemysław Wilczyński
Na rodzinę wydajemy miliardy, rodzicom oferujemy przywileje, a polityka dla dzietności to jeden z nielicznych przykładów zgody rządzących i zarazem skłóconych…

Kraj

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski i przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen przed rozpoczęciem szczytu UE. Bruksela, 2025 r. // Fot. Thierry Monasse / Reporter

Polska na politycznym urlopie. Czy los Ukrainy przestał nas obchodzić?

Paweł Musiałek
Polacy długo marzyli o awansie w międzynarodowej hierarchii. Ale wtedy nie było ku temu zasobów i zewnętrznych warunków. Dziś pojawiło się i jedno, i drugie,…
Ilustracja: Kasia Kozakiewicz dla „TP"
Wersja audio

Będę twoimi rękami. Jak wygląda praca asystenta osoby z niepełnosprawnością

Ewelina Burda
Kim jest asystent osobisty OzN? Co powinna w tej pracy zmienić ustawa, która wciąż czeka na polityczne decyzje? Oddajemy głos asystentom, którzy opowiadają,…
Jordan Loyd (w środku) podczas meczu Polska - Francja. Katowice, 2 września 2025 r. // Fot. Michał Dubiel / Reporter

Polski paszport za amerykański rzut. Jordan Loyd i fenomen koszykarskich transferów

Piotr Wesołowicz
Przeciwnicy „farbowanych lisów” ucichli. Gdyby nie Jordan Loyd, nie byłoby sukcesu polskich koszykarzy. Amerykanin paszport otrzymał kilka tygodni przed…
Materiał prasowy partnera // Fot. Aleksander Małachowski / PAH
Materiał partnera

Ślad po wodzie. Jak rok po powodzi w Kotlinie Kłodzkiej wygląda życie mieszkańców?

Powódź w Kotlinie Kłodzkiej we wrześniu 2024 roku zniszczyła domy i mosty, ale pokazała też siłę wspólnoty. Dziś tę historię przypomina wystawa w Warszawie.

Świat

Bayan. Hamburg, sierpień 2025 r. // Fot. Archiwum prywatne

Dekada po „Damy radę” Angeli Merkel. Czy Palestynka z Libanu dała radę w Niemczech

Agnieszka Pikulicka-Wilczewska
Późnym latem 2015 roku w Europie zaczął się wielki kryzys migracyjny. W kolejnych latach przybyły tutaj następne setki tysięcy uchodźców i migrantów. Wśród…
Prezydent-elekt Donald Trump opuszcza swój klub Mar-a-Lago na Florydzie, 8 stycznia 2025 r. Opłata wpisowa do tego klubu wzrosła dziś do miliona dolarów. // Fot. Scott Olson / Getty Images

Wszystkie deale Trumpa. Jak prezydent USA i jego rodzina zarabiają na władzy

Marta Zdzieborska
Dzięki powrotowi do Białego Domu Donald Trump nie tylko uciekł od problemów prawnych, ale także dobrze zarabia na władzy. Podobnie jak za pierwszej kadencji, z…
Amerykańscy turyści z wycieczkowców cumujących w Kirkwall podczas zwiedzania neolitycznego krągu kamienego na Orkadach. Szkocja, 1 września 2023 r. // Fot. Iain Masterton / Alamy / Be&W

Sezon wycieczkowców na Orkadach. Szkockie wyspy w starciu z masową turystyką

Patrycja Bukalska
Archipelag Orkadów od lat pojawia się czołówce najlepszych do życia miejsc w całej Wielkiej Brytanii. Wyspy na północy Szkocji przyciągają turystów…
Protest hiszpańskich strażaków domagających lepszych płac i warunków pracy przed Ministerstwem Finansów w Madrycie. 3 września 2025 r // Fot. Francesco Militello Mirto / AFP / East News

Nowa Ziemia Ognista. Pożary opanowały Portugalię i Hiszpanię

Martyna Leszczyńska
Próbując nazwać naszą epokę, naukowcy mówią już nie o antropocenie, lecz o „pirocenie”: epoce ognia, w której megapożary stają się nie tylko fizycznym…

Wiara

Kardynałowie na zdjęciu od prawej - Leszek Sławoj-Głódź, Celestino Migliore, Stanisław Dziwisz, Józef Kowalczyk. Włocławek, czerwiec 2011 r. // Fot. Maciej Konieczny / Reporter
Wersja audio

Dziwisz, Kowalczyk i Głódź: nietykalni biskupi, którzy urządzili polski Kościół

Ignacy Dudkiewicz
Wielu polskich biskupów dosięgnęły watykańskie kary, ale jest kilka wymownych wyjątków. Co pokazuje systemowy problem z rozliczaniem skandali w Kościele.
Fot. Quang / Adobe Stock

Skąd wziąć mądrość, która pozwoli zachować spokój w zamęcie?

Piotr Sikora
Po wakacjach czeka na nas rzeczywistość pełna wyzwań. Może warto „przywieźć” z Egiptu, Turcji czy Grecji aktualne wciąż życiowe porady od mistyków wschodniego…
Ksiądz Dominik Chmielewski podczas Ogólnopolskiego Różańca Mężczyzn. Bydgoszcz, 6 listopada 2021 r. // Fot. Tytus Żmijewski / PAP

Różaniec i prysznic: czego może nauczyć nas historia ks. Chmielewskiego

Monika Białkowska
Opisany w mediach mechanizm uwiedzenia dorosłej kobiety przez znanego księdza to napomnienie dla Kościoła, że żadne zło nie powinno wymykać się normom prawnym.
Ks. Jacek Prusak SJ // Fot. Grażyna Makara

Relacja czy manipulacja. „Ludzka słabość” to częste usprawiedliwienie księży

Ks. Jacek Prusak SJ, Edward Augustyn
Sprawa ks. Chmielewskiego jest przestrogą, by nie oddawać życia w ręce duchownego. Relacja z nim powinna być wtórna wobec relacji z Bogiem i innych, jakie mamy…
Podczas konferencji w 2023 r. nagrodę im. bp. Tadeusza Pieronka „In Veritate” otrzymał ks. Adam Boniecki. Kraków, 29 września 2023 r. // Fot. Antoni Witwicki / Fundacja im. bp. Tadeusza Pieronka / materiały prasowe
Materiał partnera

Czy Europa zostanie sama?

Artur Sporniak
Co czeka Europę, gdy Trump odwróci się do niej plecami? Czy Unia Europejska ostoi się wobec rosnących w wielu krajach nastrojów antyunijnych? Jaką rolę w…
Kościół Zamkowy w Wittenberdze // fot. Christof Herdt / materiał prasowy partnera
Materiał promocyjny

Droga Reformatora. Turystyczna pielgrzymka przez Lutherland

Odwiedzając miejsca związane z Marcinem Lutrem – od Eisleben po Wartburg – nie sposób nie poczuć, że turystyka może stać się formą duchowego doświadczenia.…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Czyżby Bóg wszczynał wojny? Jeśli tak, to nie jest to Bóg Biblii ani Kościoła

Wacław Oszajca
Bóg, o którym mówią politycy, nie jest Bogiem Biblii ani Kościoła.

Co lepsze: stare czy nowe?

Kard. Grzegorz Ryś
Przyzwyczajamy się do dawnych sposobów i dróg myślenia, przeżywania, działania. A On chce dla nas ciągłej nowości.

Historia

Zbiorowe groby wojenne w Wysokiej, w miejscu obecnego cmentarza, wiosna 1940 r. Grupy krzyży stoją na mogiłach zbiorowych polskich żołnierzy, pochowanych po bitwie przez proboszcza jordanowskiej parafii ks. Józefa Sławińskiego, który sporządził także listę poległych. Ostatni krzyż z prawej na mogile żołnierza niemieckiego, strz. Viktora Pollaka z Linzu, który zginął w bliżej nieznanych okolicznościach 3 września 1939 r. // ze zbiorów Piotra Sadowskiego

Wciąż nie wiadomo, ilu żołnierzy Wojska Polskiego zginęło we wrześniu 1939 roku

Krzysztof Pięciak
Choć minęło ponad 80 lat, temat strat poniesionych przez Polskę podczas II wojny światowej, a także miejsc pochówków ofiar wciąż jest otwarty. Dotyczy to także…

Nauka

Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego // Fot. Paweł Karaś / Archiwum IBB PAN

Badania na końcu świata. Dlaczego potrzebujemy Polskiej Stacji Antarktycznej?

Wojciech Brzeziński, Agata Kaźmierska, Agnieszka Kruszewska
Agnieszka Kruszewska: W Antarktyce wszystko trzeba przemyśleć. Nawet dźwięki ostrzegawcze w nowoczesnych maszynach musimy wyłączać, bo stresują zwierzęta.…

Kultura

Atak terrorystyczny na wieże World Trade Center. Nowy Jork, 11 września 2001 r. // Fot. Michel Setboun / Getty Images

Jak 11 września zmienił popkulturę

Anna Gacek
Pop sprzedał duszę. Rock’n’roll wrócił w wielkim stylu. Muzyka dawała nadzieję, a telewizja rozrywkę. W mrocznych dniach po atakach z 11 września popkultura…
Gwendoline Riley podczas Międzynarodowego Festiwalu Książki w Edynburgu, 2012 r. // Fot. Colin McPherson / Alamy / B&EW

Gwendoline Riley, pisarka: o wszelkie niepowodzenia obwiniamy dziś swoje matki

Krzysztof Katkowski, Gwendoline Riley
Spinoza przypominał, że oglądając swoje decyzje z perspektywy czasu, odkrywamy, jak niewiele mogliśmy zrobić inaczej. Jest w tym sporo prawdy.
Abdulrazak Gurnah w Canterbury. Wielka Brytania, 7 października 2021 r. // Fot. Steve Parsons / PA Images / Getty Images

Abdulrazak Gurnah gościem Festiwalu Conrada. Poznaj najważniejsze tematy jego twórczości

Michał Sowiński
W świecie, w którym nieustannie coś zostaje nam odebrane – dom, język, miłość, bezpieczeństwo – wciąż możliwe jest odnajdywanie wartości. Nie w roli prostego…
Łukasz Wojciechowski, Dum-Dum, Kultura gniewu 2025 r. // materiały prasowe

„Dum-dum”: jak narysować komiks w AutoCAD-zie

Remigiusz Różański
Łukasz Wojciechowski snuje alternatywną historię swojego stryjecznego pradziadka, odpowiadając na pytanie, co by się stało, gdyby przeżył on wojnę.
Giorgio Morandi // materiały prasowe

Giorgio Morandi po raz pierwszy w Polsce. Idźcie do Zachęty

Piotr Kosiewski
Chwalił go wybitny historyk sztuki Roberto Longhi, a Józef Czapski przekonywał, że na płótno Morandiego trzeba patrzeć „jak na obraz w kaplicy”. Czy jego prace…
PORTRET ZDEZORIENTOWANEGO OJCA („Portrett av en forvirret far”) – reż. Gunnar Hall Jensen. Prod. Norwegia 2025. vod.mdag.pl // materiały prasowe

„Portret zdezorientowanego ojca”. Dokument, który nie daje spokoju

Anita Piotrowska
Czy jest to spowiedź rodzica, który czuje, że zawiódł, czy raczej kolejna eksploatacja osobistego tematu? Film Gunnara Halla Jensena stanowi doskonały materiał…
Kadr z filmu "One to One: John i Yoko", reż. Kevin Macdonald, Sam Rice-Edwards, Wielka Brytania 2024 r. // Materiały prasowe Against Gravity

Nowy dokument o Johnie Lennonie i Yoko Ono. Jak łączyć sztukę z aktywizmem?

Anita Piotrowska
Wymowa tego filmu, mimo jego archiwalnego charakteru, wydaje się bardzo współczesna. Można sobie wyobrazić – albo przynajmniej pomarzyć – jak John Lennon…
Antoine Compagnon, Lato z Baudelaire’em. Noir sur Blanc, Warszawa 2025 r. // materiały prasowe

Książka tygodnia: „Lato z Baudelaire’em” Antoine’a Compagnona

Lektor
„Zraniony i gorzki, okrutny szermierz i genialny szaleniec” – czy z kimś takim można się zaprzyjaźnić? Na pewno można się nim zachwycić i próbować zrozumieć. A…
materiały prasowe partnera
Materiał partnera

Królewskie widowisko na ulicach Krakowa

Widowisko „Kronika Polska 1025-2025” na krakowskim Rynku Głównym połączy historię i sztukę – korowód od Bramy Floriańskiej zakończony muzyczną lekcją historii…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Dlaczego przyglądamy się cudzemu nieszczęściu

Olga Drenda
Uważajcie na „menedżerów biedy”. Spryciarzy, wypychających przed kamery outsiderów i ludzi z problemami, zapewniających im pieniądze, ale dbających przy tym,…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Jak mówi lis? Dziwny, jakby ptasi głos. Niepodobny do psiego, do wilka. Jak syrena lasu

Eliza Kącka
Sopot, idę w górę, ku Goyki. Ze skarpy schodzi kobieta trzydziestoletnia. „Przepraszam, to pani napisała zieloną książkę?”. Uśmiecham się, że tak. „Wie pani,…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek
Wersja audio

Ostatnia kolacja Josepha Awuah-Darko: dlaczego chcieliśmy uwierzyć

Tomasz Stawiszyński
Nasz czy nie nasz, słuszny czy niesłuszny, to sprawa drugorzędna. Najpierw trzeba sprawdzić, czy mówi prawdę. Czy jego cierpienie i postawa są autentyczne.

Smaki

// Fot. nataba / Adobe Stock

Jedliście kiedyś koguci grzebień? Dlaczego boimy się podrobów

Paweł Bravo
Takie części ciała jak serce, mózg, wątroba, żołądek czy jakże niesłusznie pogardzane jądra stoją zdecydowanie wyżej w hierarchii części zwierzęcia niż jakieś…

Psyche

Karolina Wigura // Fot. Dariusz Golik /Fundacja Kultura Liberalna

Siwe włosy, hormony i bliskość. Jak to jest być kobietą w średnim wieku

Katarzyna Kubisiowska, Karolina Wigura
Karolina Wigura, socjolożka: Przyszedł czas, w którym kobiety nie chcą już milczeć. Chcą mówić wprost o tym, jak się czują, i o tym, o czym dawniej nie…