Nowa Ziemia Ognista. Pożary opanowały Portugalię i Hiszpanię

Gdy Ferdynand Magellan i jego załoga dopływali w XVI w. na kraniec Ameryki Południowej, nad lądem unosił się dym, a brzeg spowijała nocą poświata pochodząca z ognisk rozpalanych przez tubylców. Stąd wzięła się nazwa lądu nadana przez Europejczyków – Ziemia Ognista. Niegdyś był to geograficzny „kraniec świata”.

Tymczasem dzisiaj tym samym terminem amerykańscy żeglarze mogliby określić ojczyznę Magellana – Portugalię. A także Hiszpanię i inne państwa rejonu Morza Śródziemnego, które od lat regularnie zmagają się z bezlitosnym żywiołem. Podsycanym z roku na rok przez coraz bardziej dotkliwe fale bezprecedensowych letnich upałów.

Temperatury na Półwyspie Iberyjskim są coraz wyższe

Najnowsze pomiary ze stacji meteorologicznych, rozsianych po całej Europie, nie pozostawiają złudzeń: pod koniec czerwca w portugalskiej Morze odnotowano rekordową dla kraju temperaturę 46,6 stopni. Z kolei średnia temperatura w kontynentalnej Hiszpanii w lipcu wyniosła 23,8 stopni i jest to wartość o 0,7 stopnia wyższa od średniej z poprzednich lat.

Virginia Barcones, szefowa hiszpańskiego urzędu ds. ochrony ludności i sytuacji kryzysowych, poinformowała, że najgorsze i najtragiczniejsze pożary lasów w najnowszej historii kraju są chwilowo zażegnane.

Monitorowanie zagrożeń i prognozowanie zmian klimatu umożliwia realizowany przez Komisję Europejską program Copernicus, którego satelity i naziemne czujniki informują o aktualnym stanie atmosfery i oceanów, umożliwiając szybszą interwencję, a co za tym idzie – efektywne zapobieganie dotkliwym stratom materialnym i wypadkom śmiertelnym.

Europa na pomoc Hiszpanii

Mimo tych zaawansowanych technologicznie narzędzi ogień potrafi być destrukcyjny, o czym Hiszpanie przekonali się już nie jeden raz. Niszczy on wszystko, co napotka na swojej drodze, a tegoroczne płomienie zdecydowanie nie dają taryfy ulgowej.

W przeciągu ostatniego miesiąca odnotowano 93 pożary, z których 23 były aktywne jednocześnie w pięciu różnych wspólnotach autonomicznych (odpowiednik województw). Straty szacuje się na ponad 300 tys. hektarów ziemi. To tak, jakby z mapy wymazać niemal całą powierzchnię Majorki. Jak dotąd życie straciły cztery osoby.

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UCPM) – jego początki sięgają 2001 r. – zapewnia najbardziej dotkniętym przez klęski klimatyczne państwom strategiczne rezerwy ratunkowe (rescEU). Hiszpania otrzymała w tym roku pomoc od kilku krajów, w tym Francji, Włoch, Niemiec, Słowacji, Niderlandów, Czech i Finlandii.

Międzynarodowe ekipy rescEU walczą z żywiołem ramię w ramię nie tylko z hiszpańskimi jednostkami – w całej Europie mechanizm pomocowy został już aktywowany 16 razy (tyle wynosiła liczba zgłoszeń za cały ubiegły rok).

Ludzie priocenu

Jak wiemy z historii i kultury, ogień od zawsze niósł za sobą sprzeczne znaczenia. Z jednej strony jest symbolem wiedzy – w mitologii greckiej Prometeusz wykrada ogień z Olimpu, za co zostaje później ukarany przez rozwścieczonego Zeusa. Ogień jako źródło światła i ciepła daje ludzkości nadzieję na przetrwanie, złudne poczucie kontroli nad własnym losem. Jest on jednak także symbolem piekła i boskiej kary.

W piątek 29 sierpnia przed lokalnym parlamentem Kastylii i Leónu zgromadziło się ok. 500 protestujących – okazywali niezadowolenie ze sposobu, w jaki lokalny rząd odpowiedział na prędko rozprzestrzeniający się ogień. Podpalili belę słomy i skandowali nazwiska przewodniczącego rządu wspólnoty autonomicznej oraz ministra środowiska, domagając się ich dymisji. Wizerunki polityków trafiły na stos, gdzie spłonęły w geście ludowego potępienia.

Ta ambiwalentna symbolika zaskakująco trafnie oddaje naturę świata, w którym dziś funkcjonujemy. Coraz więcej badaczy mówi już nie o antropocenie, lecz o „pirocenie”: epoce ognia, w której megapożary stają się nie tylko fizycznym zagrożeniem, ale również metafizycznym tłem naszej codzienności.

Obrazy klęski żywiołowej stają się symbolem świata, który traci kontrolę. Czy ludzkość zda próbę ognia?