Tygodnik Powszechny Nr 44/2025

// ilustracja na okładce: APAYO / Przemysław Gawlas dla „TP”

Data wydania:

29.10.2025

Numer wydania:

44

Rok wydania:

2025

Wydanie na Dni Zaduszne, z blokiem tekstów poświęconych relacjom między nami a tymi, którzy już odeszli. ANNA GOC szuka odpowiedzi, co pozwala nam ożywić pamięć o nich. PRZEMYSŁAW WILCZYŃSKI towarzyszy żałobie rodziny, która swego najbliższego żegnała według scenariusza, który za życia zaplanował sam zmarły. MAREK KITA pokazuje zaś, co o życiu wiecznym mówi współczesna teologia. W numerze także: Dziki i inne dzikie zwierzęta wchodzą do miast * Pokolenie Z kontestuje globalizację * Chińczycy gonią USA w kosmosie * Zmęczeni uczą się, jak odpoczywać i nie mieć z tego powodu wyrzutów sumienia.

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Na Zaduszki: co nam przekazały pokolenia naszych przodków

Ks. Adam Boniecki

Nie za wiele myślimy o przodkach. Nie zdajemy sobie sprawy z dziedzictwa, które często zanika pod naciskiem świata, w którym żyjemy, tak zupełnie innego od…

Zmarli w naszych wspomnieniach: rozmowa z tymi, których nie ma

Jaki świat oglądalibyśmy pozbawieni tego wszystkiego, co nam pokazali i powiedzieli ci, których uważamy za tak ważnych, by dotkliwie czuć ich brak?

Obraz tygodnia

Trump wprowadził sankcje i ruszył w podróż po Azji, unikając spotkania ze specjalnym wysłannikiem Putina. Na zdjęciu: Kuala Lumpur, 27 października 2025 r. // Fot. Andrew Harnik / Getty Images

Trump zmienił zdanie. Czy nowe sankcje złamią Rosję?

Administracja Bidena była ostrożna w zakresie sankcji dotyczących sektora naftowego, bo bała się wzrostu cen ropy w trakcie kampanii wyborczej. Tymczasem Trump…

Donald Tusk podczas konwencji zjednoczeniowej Koalicji Obywatelskiej. Warszawa, 25 października 2025 r. // Fot. Paweł Wodzyński / East News

Kongresowa sobota KO i PiS. Pieniądze kontra kosmos

Marek Kęskrawiec

PiS chce systemu kanclerskiego albo prezydenckiego, z jasnym ośrodkiem decyzyjnym władzy wykonawczej. To już nie będzie demokracja, jaką znamy.

Królowa Kamila i król Karol III na spotkaniu papieżem Leonem XIV. Watykan, 23 października 2025 r. // Fot. Samir Hussein / WireImage / Getty Images

Król Karol w Watykanie i papież Leon na peryferiach

Edward Augustyn

Spojrzenie na świat z perspektywy peryferii i zrównanie praw kobiet to nie są „rzeczy nowe”. Choć w Kościele wciąż traktowane jak nowinki. Leon XIV, włączając…

Marsz Równości przeciwko wykluczeniom społecznym. Łódź, 10 maja 2025 r. // Piotr Kamionka / Reporter

Prezydent nie podpisze ustawy o statusie osoby najbliższej. Co dalej?

Przemysław Wilczyński

Polska jest jednym z ostatnich europejskich krajów bez uregulowań dotyczących związków partnerskich. Czy pozostanie nim na lata?

Na punkty

Konferencja Barbary Nowackiej w siedzibie Mercedesa dotycząca współpracy przy realizacji pierwszego w Polsce programu nauki zawodu technik elektromobilnosci. Janki, 2 października 2025 r. // Fot. Mateusz Grochocki / East News

O co chodzi w sporze nauczycieli z Ministerstwem Edukacji

Nauczyciele buntują się przeciwko zmianom w Karcie Nauczyciela. Zapowiadają, że nie będą wychodzić z uczniami do muzeum ani jeździć na wycieczki.

Związkowcy Jastrzębskiej Spółki Węglowej domagają się gwarancji zatrudnienia i deklaracji rządu w sprawie przyszłości JSW. Jastrzębie Zdrówj, 14 października 2025 r. // Fot. Jarek Praszkiewicz / PAP

Nagroda roczna za 7 mld zł straty. Tak się bawią górniczy związkowcy

Polska od lat wydobywa węgiel, którego nie potrzebuje. Teraz nieopłacalna stała się także eksploatacja złóż jedynej jego odmiany, która była jeszcze faktycznie…

Premierka Japonii Sanae Takaichi na szczycie Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej w Kuala Lumpur. Malezja, 26 października 2025 r. // Fot. How Hwee Young / AFP / East News

Kobieta stanęła na czele rządu Japonii. Ale nie jest to dobra wiadomość dla feministek

Karolina Bednarz

Japonia coraz mocniej skręca na prawo. Urząd premiera objęła właśnie kobieta, Sanae Takaichi. Jej poglądy w wielu kwestiach mogą podobać się Donaldowi Trumpowi.

Goffkein.pro / Shutterstock

Rewolucja w myśleniu o alergiach. Nadmierny poziom higieny sprzyja uczuleniom

W latach 80. XX w. sformułowano hipotezę, że nadmierny poziom higieny zwiększa chorobliwość dzieci. Okazuje się, że jest w tym trochę prawdy.

„Chłopiec i orzeł” Mirosława Bałki na wystawie w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie // Fot. MSN / materiał prasowy

Bałka w depozycie. Czy państwo nadal będzie dotować zakup sztuki do muzeów?

Piotr Kosiewski

Sprzedaż rzeźby Mirosława Bałki „Chłopiec i orzeł” przypomniała o napięciach między rynkiem sztuki a instytucjami publicznymi.

// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

// APAYO / Przemysław Gawlas dla „TP”

Wersja audio

Więzi trwalsze niż życie. Jak rozmawiamy z naszymi zmarłymi

Zapach, choćby skórki pomarańczy. Wrona, która usiadła na balkonie i krótką chwilę patrzyła w okno. Jedno zdanie: „Lubię cię, wiesz?”. Wtedy wracają.

Kraj

Warszawa, październik 2022 r. // Adam Chełstowski / Forum

Mity o polskiej biedzie. Co łączy Kaczyńskiego z Wojewódzkim?

Przemysław Wilczyński

Rojenia celebrytów o biedzie jako „stanie umysłu” to tylko jeden z wielu stereotypów ubóstwa. Jaka jest prawda o polskim ubóstwie w roku 2025?

Prezydent Krakowa prof. Jacek Majchrowski rządził Krakowem przez pięć kadencji. 14 września 2017 r. // Fot. Jakub Porzycki / Agencja Wyborcza.pl

Dwukadencyjność: droga na manowce czy młot na zabetonowane samorządy?

Wprowadzenie dwukadencyjności w samorządach było końską kuracją na źle zdiagnozowaną chorobę – teza o „zabetonowaniu” Polski lokalnej jest mocno wątpliwa, a…

Dziki w centrum Szczecina // Fot. Cezary Aszkiełowicz / Agencja Wyborcza.pl

Wersja audio

Nowi mieszczanie. Dlaczego w mieście tak łatwo spotkać dzika

Eliza Leszczyńska-Pieniak

Budujemy osiedla na terenach będących do niedawna domem dzikich zwierząt, a potem dziwimy się, że są naszymi towarzyszami życia. Jedni z nas chcą je zabijać,…

Reportaż

// Ilustarcja: Kasia Kozakiewicz

„Testament życia” Ewy i Sławka. Jak ukoić ból po stracie

Przemysław Wilczyński

W ponad dwudziestu punktach zaplanował swoje odchodzenie i niebycie. Ostatnia wytyczna brzmiała: „Zawiadomcie tylko moich bliskich, przyjaciół. Kocham Was”.

Świat

Młodzi Marokańczycy z pokolenia Z protestują pokojowo przed parlamentem w Rabacie, 9 października 2025 r. // Fot. Zerrok / Hans Lucas / AFP / East News

Od Maroka po Nepal. Pokolenie Zet nie chce już nierówności

Maroko, Nepal i Bangladesz. Paliwem protestów, które wstrząsnęły tymi krajami, jest zmęczenie młodych ludzi kierunkiem modernizacji, który obrały stare elity.

Milenijny Bank Nasion (MSB) Królewskich Ogrodów Botanicznych Kew w Wakehurst // Fot. Ines Stuart-Davidson / RBG Kew

Jak uprawiać ogród w zmieniającym się klimacie? Pomysły i porady botaników

Patrycja Bukalska

Gdy zmienia się klimat, a pogoda staje się nieprzewidywalna, nadzieję dają nam nasiona: są odporne, a niektóre mogą przetrwać nawet kilkaset lat. Najlepsze są…

Burmistrz Połągi, Šarūnas Vaitkus, należy do najgłośniejszych krytyków „Świtu Niemna”. Na zdjęciu: Vaitkus podczas protestu na plaży w Połądze, jesień 2025 r. // Fot. Aldas Kazlauskas // Urząd Miasta Połągi

Litwa: pisarze i artyści protestują przeciw rządom skrajnej prawicy

Po tym, jak rok temu socjaldemokraci wygrali wybory na Litwie, mieli rządzić spokojnie. Jednak zaproszenie do rządu nowej populistycznej partii Świt Niemna…

Wiara

Tryptyk „Sąd Ostateczny”, autor - nieznamy malarz francuski, ok. 1500 r. // Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork

Piekło, czyściec i raj: jak wygląda życie po śmierci według Biblii

Jak rozumieć słowa Biblii o piekle, niebie, duszy i zmartwychwstaniu ciał? I dlaczego kaznodzieje karmią nas makabrycznymi lub niepoważnymi opisami, zamiast…

Portret Johna Henry’ego Newman autorstwa Georga Richmonda, 1844 r. // Domena publiczna

John Henry Newman – wiara, która nie boi się myśleć

Jan Maciejewski

Wiara nie polega na zamykaniu oczu na to, co dzieje się w świecie. Ale nie jest też hołdem składanym duchowi epoki ani kojącym głaskaniem po głowie. John Henry…

Grób kardynała Johna Henry'ego Newmana i jego przyjaciela Ambrożego St. Johna. // domana publiczna

Pusty grób kardynała Newmana. Kim był nowy Doktor Kościoła?

John Henry Newman to najsłynniejszy kardynał-konwertyta. Jak wyglądała jego droga do katolicyzmu, czym zasłużył się dla teologii i jakie dyskusje wywołał jego…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Wszystkich Świętych: dlaczego żyjących szukamy wśród umarłych?

O. Wacław Oszajca SJ

Szkoda czasu na przeżywanie żałoby. Zamiast trząść się ze strachu przed śmiercią, lepiej ulec marzeniu o wiecznym życiu.

Nie musisz się obawiać sądu ostatecznego. Masz sumienie – osądź się sam, póki czas

Kard. Grzegorz Ryś

To bardzo dobra nowina: słuchaj sumienia i nie bój się Boga. Tych, którzy nie chcą rozeznawać w sumieniu, co słuszne, Jezus nazywa „obłudnikami”.

Historia

Mieszkańcy wsi Liskowate przed swoją cerkwią, dziewczęta w środku trzymają plakat z napisem „Bractwo Apostolstwa Modlitwy”. Rok 1929. // Archiwum prywatne Nadii Tutowej

Wersja audio

Wysiedleni dwa razy. Losy Bojków od Bieszczad do Donbasu i z powrotem

Antonina Palarczyk

„Porzućcie góry, łąki i doliny, bo was wieziemy do wschodniej Ukrainy” – śpiewali Bojkowie, których w 1951 roku wywieziono z bieszczadzkich wsi do Donbasu.…

Nauka

Statek załogowy Shenzhou-21 i rakieta Long March-2F przyszykowane do startu. Jiuquan, 24 października 2025 r. // Fot. Wang Jiangbo / Xinhua / AFP / East News

Kosmiczny wyścig: rywalizacja Chin i USA wchodzi w nową fazę

Wojciech Brzeziński

W rywalizacji między USA i Chinami o panowanie w kosmosie walce nie chodzi tylko o prestiż. Także o technologie, które zmienią świat.

Wszystkie formaty komunikacji naukowej Kopernika są projektowane i testowane przez zespół Pracowni Przewrotu Kopernikańskiego // Adam Burakowski / Centrum Nauki Kopernik

Materiał promocyjny

Gipsowa kukła i żywa nauka

Wojciech Brzeziński

Jak odbudować zaufanie do nauki? Centrum Nauki Kopernik uruchamia ambitny program, który pokaże młodym ludziom, że nauka to coś dla każdego.

Kultura

Kadry z filmu w produkcji „Czarny Kapturek w Ameryce”, reż. Piotr Dumała // Fumi Studio

Piotr Dumała, reżyser: Śmierć rodziców była dla mnie wielką lekcją rozumienia życia

Katarzyna Kubisiowska, Piotr Dumała

Coraz wyraźniej czuję, że zbliżam się do tej granicy, za którą albo coś jest, albo nie ma nic. A co miałoby być? Nad tym nie główkuję – mówi Piotr Dumała.

Gra „Silent Hill f”, NeoBards // materiały prasowe

Najważniejsze miejsce w historii cyfrowego horroru. Czym nas straszy „Silent Hill”

Michał Walkiewicz

Twórcy „Silent Hill” stworzyli oniryczny poemat grozy. Udowodnili, że dzięki połączeniu języka kina, literatury i sztuk plastycznych gry wideo mogą skutecznie…

„Pan Tadeusz”, reż. Wojtek Klemm // Fot. Joanna Siwiec & Bartek Barczyk / Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie

Po co nam dzisiaj „Pan Tadeusz”? Czas czytania eposu po dobroci minął

Dariusz Kosiński

W tym roku dobrał się do epopei Adama Mickiewicza młody polski teatr krytyczny. Co zobaczył w „Panu Tadeuszu”, i z jakim skutkiem?

„BYĆ KOCHANĄ” („Elskling”) – reż. Lilja Ingolfsdottir. Prod. Norwegia 2024. Dystryb. Gutek Film // materiały prasowe

Norweskie filmy o miłości: paradoksy i niuanse współczesnych związków

Anita Piotrowska

W co grają ludzie ze strachu przed odrzuceniem? Jakie deficyty próbują zaspokajać w związkach? Oto dwa filmy ciekawie odpowiadające na te pytania.

„Listy do Ukrainy” Jurija Andruchowycza // Wydawnictwo A5 / materiał prasowy

Książka tygodnia: „Listy do Ukrainy” Jurija Andruchowycza

Te wiersze brzmią teraz szczególnie mocno, trochę proroczo, ale też niosą nadzieję swoją energią i poczuciem wewnętrznej siły. A przy tym przynoszą trzeźwą…

Yan Ge na Festiwalu Conrada. Kraków, 23 października 2025 r. // Fot. Alicja Rzepa / Festiwal Conrada

Przetrwanie to za mało. Podsumowanie Festiwalu Conrada 2025

Michał Sowiński

Dobiegła końca siedemnasta edycja Festiwalu Conrada. Za nami kilkadziesiąt wydarzeń i spotkania z ponad setką gości z kraju i ze świata.

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Wersja audio

Byłeś na Boznańskiej? Widziałaś Chełmońskiego? Skąd te kolejki?

Kultury nie warto postrzegać w kategoriach albo-albo. Ludzka głowa jest pojemna, pomieści galerie malarstwa i galerie handlowe, filmy i filmiki.

Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Czemu z podejrzliwością patrzę na wzmożenie w krytyce Izraela? Antysemityzm nie zniknął

Antysemityzm trzeba traktować śmiertelnie poważnie. Wierzę, że da się to robić, jednocześnie krytycznie patrząc na wojnę w Gazie i politykę Izraela.

Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Odwołane spotkania, zerwane premiery. Do czego prowadzi zamykanie ust innym?

Tomasz Stawiszyński

Groźna jest ta osobliwa nieświadomość: wszystkim, którzy pragną uniemożliwić innym głoszenie ich poglądów, zawsze się wydaje, że mają słuszność i w związku z…

Smaki

// Fot. eightstock / Shutterstock

Nasycone kwasy tłuszczowe: samo straszenie nie wystarczy

Kiedy się czegoś chce zakazać, to koniecznie trzeba zadbać o to, co zostawia się ludziom w zamian. Od samych zakazów serce nie będzie zdrowsze.

Psyche

// Fot. Olga Danylenko / Shutterstock

Wypalenie zawodowe: jak je rozpoznać i co zrobić, żeby się nie zajechać

Jacek Taran, Marta Młyńska

Świat potrzebuje nas żywych, a nie półprzytomnych z przepracowania. Jak dbać o siebie, by nie dać się spalić – opowiada Marta Młyńska.

Dodatki w numerze Nr 44/2025

Jubileusz 35 lat Caritas Polska

Materiały prasowe Caritas Polska

Materiał partnera

Jubileusz Caritas Polska – nadzieja rodzi się w spotkaniu

ks. Janusz Majda

Przez 35 lat naszej działalności nauczyliśmy się jednej, fundamentalnej prawdy: nadzieja nie rodzi się jedynie w paczce żywnościowej, ale w relacji. Pomoc…

Materiały prasowe Caritas Polska

Materiał partnera

Caritas – historia największej organizacji charytatywnej w kraju

Caritas Polska to 35 lat służby człowiekowi, budowania wspólnoty największej organizacji charytatywnej w Polsce, pomagającej 700 tysiącom osób rocznie.

Akcja "Tornister Pełen Uśmiechów" // Materiały prasowe Caritas Polska

Materiał partnera

35 lat zorganizowanej miłości: Caritas to opowieść o człowieku

Kinga Łuszczyńska

Gdzie zaczyna się ludzka bezradność, tam wkracza organizacja, którą zna prawie każdy – Caritas. Od 35 lat także w Polsce buduje sieć dobroczynności.

Ars Cameralis 2025

Meyers Ave, 2012 (fragment), fot. Bryan Schutmaat // materiały prasowe

Strach i nadzieja

Michał Sowiński, Bryan Schutmaat

Bryan Schutmaat, fotograf: Aparat nie zmieni świata. Fotografia to nie narzędzie naprawy, lecz forma poetycka – subtelna, czasem silniejsza. Jak wiolonczela:…

Trafiłeś do serwisu TygodnikPowszechny.pl, ale wygląda na to, że w przeglądarce masz wyłączoną obsługę JavaScript.

Ponieważ zakłóca to działanie serwisu, włącz obsługę JavaScript w swojej przeglądarce, aby strona działała prawidłowo.

Oferty specjalne