Pusty grób kardynała Newmana. Kim był nowy Doktor Kościoła?

John Henry Newman urodził się w 1801 r. w Londynie. Był najstarszym spośród sześciorga dzieci londyńskiego bankiera. Jego matka pochodziła z rodziny hugenotów, którzy uciekli z Francji przed prześladowaniami w XVII w. 

Choć wychowywał się w środowisku anglikańskim, Newman w wieku 15 lat przeżył nawrócenie na kalwinizm. Studia podjął w Trinity College w Oksfordzie. Okazał się studentem wrażliwym (podczas jednego z egzaminów przeżył załamanie) i uzdolnionym humanistycznie (studia licencjackie ukończył z wyróżnieniem z filologii klasycznej i oblaniem egzaminu z matematyki). Pod wpływem środowiska akademickiego powrócił do Kościoła anglikańskiego i w 1825 r. przyjął święcenia kapłańskie.

Był jednym z inicjatorów powstałego w latach 30. XIX w. Ruchu Oksfordzkiego, który wzywał do powrotu w kwestiach doktryny, liturgii i pobożności do starożytnego chrześcijaństwa sprzed podziału. Podejście takie zbliżało ruch do katolicyzmu. Ostatecznie na katolicyzm Newman przeszedł w 1845 r., a dwa lata później przyjął święcenia kapłańskie. Został oratorianinem, realizując polecenie Piusa IX, by zakładał oratoria w Anglii. W 1879 r. papież Leon XIII mianował go kardynałem (bez święceń biskupich).

Znany jest przede wszystkim z toastu, w którym zwrócił uwagę na prymat sumienia. W liście do księcia Norfolku Newman napisał: „Gdybym miał, co zresztą mało prawdopodobne, wznieść toast za religię, piłbym go za papieża, ale najpierw za sumienie, a dopiero potem za papieża”. Dla teologii zasłużył się przede wszystkim książką „Esej o rozwoju doktryny chrześcijańskiej”, w której sformułował kryteria pozwalające odróżnić ortodoksyjny rozwój doktryny od jej manowców (zmiany mają szanować tradycję, zachowywać fundamentalne zasady, asymilować nowości i charakteryzować się dużą potencjalnością dalszego rozwoju).

Kardynał-konwertyta zmarł 11 sierpnia 1890 r. w Birmingham. Jego życzeniem było, aby został pochowany razem ze swoim przyjacielem jeszcze z czasów studenckich, zmarłym 15 lat wcześniej Ambrożym St. Johnem. Decyzja o ekshumacji związanej z beatyfikacją Newmana (dokonaną przez Benedykta XVI w 2010 r.) wzbudziła protesty i oskarżenie Watykanu o łamanie woli zmarłego. 

Roztrząsano także, czy Newman miał skłonności homoseksualne, niezwykle bowiem czule i przejmująco pisał o zmarłym przyjacielu. Nie miało to jednak wpływu na jego kanonizację w 2019 r., a epilog sporu o ekshumację okazał się zaskakujący: w trumnie nie znaleziono żadnych szczątków (uznano, że ciało uległo całkowitemu rozkładowi).