Tygodnik Powszechny Nr 42/2025

na okładce: Eliza Kącka, Warszawa, 19 sierpnia 2025 r. fot.: Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza.pl
Data wydania:
Numer wydania:
42
Rok wydania:
2025

„Wymyślamy z córką nowy język” – mówi Eliza Kącka, laureatka Nagrody Literackiej „Nike”, w rozmowie o pisaniu, macierzyństwie i wyobraźni.

W numerze także: Marek Rabij o Młodych hazardzistach * Anna Korytowska o Życiowym starcie ze spektrum autyzmu * Maia Nikoladze Jak docisnąć Rosję * Noblista Krasznahorkai * Kiedy wellness szkodzi

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Bóg nie ogranicza się do przepisów kościelnych. Ma swoje sposoby

Ks. Adam Boniecki
Uczestnicy Pielgrzymki z Obrzeży Kościoła zostali zranieni przypisywaniem sobie przez księdza praw, które należą do Boga. Jak to naprawić?
Michał Kuźmiński, dziennikarz Tygodnika Powszechnego

Trump, Machado i Nobel: czarno-biała wizja świata działa tylko w bajkach i social mediach

Michał Kuźmiński
Strach zapytać: czy Trump angażowałby się tak w sprawę Gazy, gdyby znał shortlistę nominowanych?

Obraz tygodnia

Premier Donald Tusk i przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen na granicy Polski z Białorusią. Ozierany, 31 sierpnia 2025 r. // Fot. fot Tomasz Barański /REPORTER

Rząd Donalda Tuska w dołku. Dwa lata po wyborach przyszło rozczarowanie

Marek Kęskrawiec
Dlaczego koalicję 15 października, z którą wiązano ogromne nadzieje, trawi dziś tak głęboki kryzys, że zastanawiamy się, czy w ogóle przetrwa zimę?
Zgromadzeni na Placu Zakładników w Tel Awiwie oczekują na uwolnienie izraelskich zakładników przetrzymywanych w Strefie Gazy. 13 października 2025 r. // Fot. Emilio Morenatti / AP / East News

Jest solidna nadzieja dla Bliskiego Wschodu. Chociaż do pokoju daleko

Jacek Stawiski
Nagły zwrot dyplomatyczny w stronę zawieszenia broni w Gazie to efekt nowego podejścia USA do bliskowschodniej łamigłówki. USA z jednej strony wspierały Izrael…
// vladk213 / Adobe Stock

Polacy rzucili się na złoto. Zasoby kruszcu nie wystarczają już do zaspokojenia popytu

Marek Rabij
Ostatni raz złoto podrożało tak bardzo pół wieku temu. Dzisiejszy popyt nakręcają głównie klienci niedysponujący dużym kapitałem, którzy chcą zabezpieczyć swe…
Protest przeciwko edukacji zdrowotnej. Gdańsk, 21 września 2025 r. // Fot. Piotr Matusewicz / East News

Edukacja zdrowotna poniosła klęskę. MEN zapowiada analizę, której wynik jest oczywisty

Przemysław Wilczyński
Poglądami Polaków nie da się wyjaśnić klapy nowego przedmiotu: od EZ zdystansował się nie co trzeci rodzic, co pokrywałoby się z grubsza z polityczną mapą…

Na punkty

María Corina Machado - Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla za rok 2025. Caracas, 9 stycznia 2025 r. // Fot. Pedro Mattey / AFP

María Corina Machado, laureatka Pokojowego Nobla: Wenezuelczycy widzą w niej nadzieję

Doma Matejko
Pokojowa Nagroda Nobla została przyznana „odważnej i zaangażowanej obrończyni pokoju, kobiecie, która podtrzymuje płomień demokracji pośród narastającej…
Siostra Małgorzata Chmielewska ze swoimi podopiecznymi. Jankowice, wrzesień 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Adhortacja Leona XIV w Zochcinie: biedni i wykluczeni to nie margines

S. Małgorzata Chmielewska
W Zochcinie, gdzie mieszkam z bezdomnymi i uchodźcami widać, że ubogi jest sercem Kościoła.
Profesor Adam Strzembosz. Warszawa, 15 listopada 2023 r. // Fot. Paweł Wodzyński / East News

Pożegnanie Adama Strzembosza: on naprawdę był pierwszym sędzią RP

Marek Zając
Jeszcze kilka miesięcy temu parodiował go Andrzej Duda. Krytyka ze strony takiego autorytetu musiała uwierać prezydenta-prawnika.
Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry. Okolice Gryfina. 27 lutego 2024 r. // Fot. Gerard / Reporter

Dolna Odra czeka na park narodowy. Czy prezydent się sprzeciwi

Adam Robiński
Powołanie pierwszego od ćwierćwiecza parku narodowego jest naprawdę blisko: samorządy są za, ustawa przeszła przez Sejm.
HAO Rao podczas II etapu Konkursku Chopinowskiego // Fot. Krzysztof Szlęzak // NIFC

W III etapie Konkursu Chopinowskiego nie usłyszymy dwóch wybitnych pianistów

Jakub Puchalski
Z Konkursu Chopinowskiego 2025 odpadli Gabriele Strata i Hao Rao, dwaj najciekawsi pianiści tej edycji. Ich brak w III etapie rodzi pytania o to, jak jurorzy…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

// Fot. Wpadington / Adobe Stock
Wersja audio

Młodzi hazardziści. Ponad trzydzieści tysięcy Polaków gra patologicznie

Marek Rabij
Polski e-hazard to tykająca bomba. Dla wielu młodych to jednak także świat dopaminowych kopniaków, dających nadzieję wyrwania się z szarej rzeczywistości.

Kraj

Warszawa, 29 maja 2025 r. // Fot. Adam Chełstowski / Forum

Nie tylko wojsko. Bezpieczeństwu Polski bardziej grozi chaos niż wojna

Marcin Kędzierski
Na niewiele zdadzą się nam kosztowne zakupy uzbrojenia dla armii, jeśli nie staniemy się odporni na dezinformację, ataki cybernetyczne na banki i elektrownie…
// Fot. Calacuda / Adobe Stock

Życie po raku prostaty. Skutki, o których nikt nie mówi

Jerzy Dziekoński
Wyleczenie z nowotworu to sukces, ale terapia raka prostaty czasami niesie ze sobą skutki uboczne. Jak pacjenci sobie z nimi radzą i czego potrzebują od…
// Fot. Nataliia S. / Adobe Stock

W dorosłość po swojemu. Życiowy start ze spektrum autyzmu

Anna Korytowska
Spektrum autyzmu sprawiało, że już od przedszkola czuli, że różnią się od innych. Denerwował ich hałas i harmider. Dziś radzą sobie dużo lepiej i pomagają…

Świat

Obecna granica estońsko-rosyjska na rzece Narwie od wieków dzieliła wschód od zachodu: z lewej średniowieczny zamek Duńczyków i Zakon Kawalerów Mieczowych, z prawej XV-wieczna carska twierdza Iwangorod // mrivserg / Adobe Stock

Tylko bez paniki. Do rosyjskiego zagrożenia Estończycy podchodzą flegmatycznie

Filip Rudnik
Rosyjskie myśliwce na estońskim niebie nie wywołują paniki – Moskwa od lat neguje suwerenność Estonii, można się więc przyzwyczaić. O tym, jak spokój może…
Zacumowany jacht Amadea należący do rosyjskiego oligarchy na wyspie Fidżi. 14 kwietnia 2022 r. // Fot. Leon Lord / AFP / East News

Ropa, cła, nowe sankcje. Czy Zachód może zmiażdżyć rosyjską gospodarkę?

Marta Zdzieborska, Maia Nikoladze
Rosyjski bank centralny ma dziś jedną z największych rezerw złota na świecie. Dzięki temu, a także dzięki omijaniu sankcji, Putin finansuje wojnę. Czy możemy…
Lekarze z Chirurgii Szczękowo-Twarzowej szpitala w Kijowie z materiałami medycznymi; z lewej Otto-Kristian. Sierpień 2025 r. // Archiwum Wojciecha Pięciaka

Czytelnicy „Tygodnika” z pomocą dla walczącej Ukrainy: bilans naszej akcji

Wojciech Pięciak
Od grudnia 2024 roku zawieźliśmy na Ukrainę – w sześciu transportach – 99 agregatów i stacji zasilania, a także sprzęt medyczny i materiały opatrunkowe. Razem…
Powyborcza fiesta w sztabie ANO, w środku Andrej Babiš. 4 października 2025 r. // Fot. Lukas Kabon / Anadolu / AFP / East News

Nowy rząd w Czechach: decyzja Babiša zadecyduje o przyszłości kraju

Martyna Wasiuta
Choć Andrej Babiš wygrał wybory w Czechach i będzie nowym premierem, nie jest wcale oczywiste, kto znajdzie się w jego koalicji – formalnej lub cichej. Od tego…

Wiara

Pielgrzymka z Obrzeży Kościoła. Jana Góra, 4 października 2025 r. // Fot. Agnieszka Gamdzyk

Pielgrzymka z Obrzeży Kościoła: Nie dajcie się wypchnąć!

Monika Białkowska
Pielgrzymka z Obrzeży Kościoła przybyła na Jasną Górę. Udowadniając, wbrew krytykom i malkontentom, że jest tam miejsce dla każdego. Także dla tych, których…
Arcybiskupka Canterbury Sarah Mullally. Canterbury, 3 października 2025 r. // PA Images / Alamy / East News

Zwierzchniczką anglikanów została kobieta – kim jest nowa arcybiskupka

Marta Zabłocka
Sarah Mullally – była pielęgniarka i feministka – została arcybiskupką Canterbury. Co to oznacza dla Kościoła anglikańskiego?
Obraz „Sceny z życia św. Augustyna z Hippony” (fragment), autorstwa Master of Saint Augustine. Niderlandy ok. 1490 // The Metropolitan Museum of Art
Wersja audio

Zatopione katedry Augustyna. Przewodnik po faktach i mitach na temat jego filozofii

Maciej Bielawski
Był samoukiem, nie założył żadnej szkoły. Jego myślą wiele razy manipulowano. Dlaczego Augustyn z Hippony stał się fundamentem zachodniej cywilizacji?

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

To, co „musiało się wydarzyć”, dokonało się także przez tych, którzy Jezusa aresztowali

O. Wacław Oszajca SJ
Opowiadań, gdzie Bóg jest naczelnym wodzem, mamy w Biblii sporo. Do dzisiaj sprawiają one ogromne trudności nauczycielom Starego i Nowego Przymierza.

Z ilu objawiających Boga spotkań świadomie zrezygnowaliśmy?

Kard. Grzegorz Ryś
Podekscytowani poszukujemy cudownych znaków i miejsc „prywatnych” objawień; przegapiając nieprzerwane nigdy objawienie, gdyż oparte na świadectwie samego…

Historia

Uciekinierzy z Kuby przybijają do portu Key West na Florydzie, kwiecień 1980 r. W tej fali emigracji, na którą zezwolił reżim Castro, do USA przybyło 125 tys. Kubańczyków. // Fot. ZUMA Press / Alamy / Be&W

„Mała Hawana”: Kubańczycy, którzy już nie wrócą z Miami

Jan Radomski
Ta dzielnica Miami to lustro, w którym odbija się historia gorącej relacji Kuby i USA ostatnich 60 lat. Także dziś, gdy – jak tu mówią – prawdziwy Kubańczyk…

Nauka

Ogłoszenie laureatów Nagrody Nobla z medycyny za rok 2025. Otrzymali ją: Gunilla Karlsson Hedestam, Olle Kampe i Marie Wahren-Herlenius. Sztokholm, 6 października 2025 r. // Fot. Atila Altuntas / AFP / East News

Jak organizm utrzymuje równowagę między obroną, a autodestrukcją? Odpowiedź na miarę Nobla

Bartosz Kabała
Shimon Sakaguchi, Mary Brunkow i Fred Ramsdell odpowiedzieli na pytanie, które samo się nasuwa nawet po powierzchownym zapoznaniu się z działaniem układu…
Laureaci nagrody Nobla z fizyki: John Clarke, Michel H. Devoret i John M. Martinis z Niklas Elmehed / materiały prasowe

Kwanty, nadprzewodniki i komputery. Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki

Łukasz Lamża
Laureaci tegorocznej nagrody wykazali, że tajemnicze zjawiska kwantowe dotyczą nie tylko cząstek elementarnych, ale także znacznie większych atomów i molekuł.…
Laureaci Nagrody Nobla z chemii Susumu Kitagawa, Richard Robson i Omar M. Yagh // Rys. Niklas Elmehed / Nobel Prize

Krystaliczna klatka na cząstki: Nobel z chemii za nowatorskie materiały

Wojciech Brzeziński
Japończyk Susumu Kitagawa i Amerykanie Richard Robson oraz Omar M. Yaghi otrzymali Nobla z chemii za stworzenie materiałów, które potrafią wchłaniać,…

Kultura

Eliza Kącka // Fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza.pl

Eliza Kącka: Wymyślamy z córką nowy język

Anna Goc, Eliza Kącka
Stałyśmy w tej niemej scenie naprzeciw siebie. Dziewczynka z tablicą „smutek”, ja z płaczem. Gdybym miała nakręcić film egzystencjalny ze scen z mojego życia,…
László Krasznahorkai // Fot. Colin McPherson / Getty Images

László Krasznahorkai: Na miejscu Węgrów są już tylko Węgry

Kinga Piotrowiak-Junkiert
Podczas jednego z publicznych odczytów swojej prozy usłyszał błędy rytmiczne i postanowił poprawić tekst. To „poprawianie” – jak twierdzi – trwa do dzisiaj i…
Spektakl „Protest kielecki. Do kogo należą Kielce?”, reż. Jakub Skrzywanek. Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach // Fot. HAWA / materiały prasowe

„Protest kielecki. Do kogo należą Kielce?”: takiego teatru potrzebujemy

Dariusz Kosiński
Dwa pytania: „do kogo należy miasto” i „do kogo należy teatr” spotkały się w centrum Kielc i splotły w niepokojący węzeł.
Serial „Grupa zadaniowa”, sezon 1. HBO MAX // materiały prasowe

„Grupa zadaniowa”: świetny serial twórców „Mare z Easttown”

Jakub Majmurek
„Grupa zadaniowa” to serial pełen niejednoznacznych bohaterów, ożywających na ekranie za sprawą znakomitych aktorskich kreacji.
Widok wystawy „Ludzie", Edward Dwurnik, Zofia Rydet, Paweł Althamer. Galeria Raster 2025 // zdjęcie dzięki uprzejmości Galerii Raster, Warszawa

Warto zobaczyć: Edward Dwurnik, Zofia Rydet i Paweł Althamer w Rastrze

Piotr Kosiewski
Głównymi bohaterami tej wystawy są mieszkańcy małych miasteczek oraz wsi, do których artyści dotarli podczas swojej pracy.
tylko haj. Opowiadania inspirowane płytą Dawida Podsiadło i Kaśki Sochackiej, Wielka Litera // materiały prasowe

Nowe opowiadania Jakuba Żulczyka, Szczepana Twardocha i Jula Łyskawy

Monika Ochędowska
Znajdziemy w tej książce zarówno opowiadania ironiczne czy przejmujące, jak i takie, które bawią się konwencją i formą opowiadania, same w sobie stanowiąc…
Pygmalion, Raphaël Pichon, Johann Sebastian Bach, Mass in B minor. Harmonia Mundi // materiały prasowe

Raphaël Pichon dyryguje Wielką Mszą h-moll Bacha

Jakub Puchalski
Efektowna wirtuozeria, piękno głosów i bogactwo faktur. Warto posłuchać.
Leonardo di Caprio jako Bob Ferguson w filmie „Jedna bitwa po drugiej” // Warner Bros. Pictures / materiały prasowe
Wersja audio

Czy „Jedna bitwa po drugiej” to najlepszy film tego roku?

Anita Piotrowska
„Jedna bitwa po drugiej” dostarcza dzikiej frajdy, w której, co rzadkie w dzisiejszym kinie, nie czuć grubej kalkulacji.
Joanna Tokarska-Bakir, „Tęsknota pieska za wilkiem z lasu”. Wydawnictwo Austeria, Kraków-Budapeszt-Syrakuzy 2025 // materiały prasowe

Książka tygodnia: Joanna Tokarska-Bakir „Tęsknota pieska za wilkiem z lasu”

Lektor
Szczególny punkt obserwacyjny, jakim była Ameryka, pozwolił opisać zdumiewającą reakcję lewicowych kręgów intelektualnych na rzeź Izraelczyków dokonaną przez…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Media społecznościowe i cenzura: uwaga na rzeczy pozornie fajne

Olga Drenda
Warto pielęgnować umiejętność czytania między wierszami. Nigdy nie wiadomo, kiedy okaże się znów potrzebna.
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara
Wersja audio

Audiobooki i podkasty to coś dla ludzi o zajętych rękach – w tym matek. Ratują mi dzień

Zuzanna Radzik
Z ulgą stwierdzałam, wciąż w szoku porodu i nowego stanu życia, że dopóki podpięta do laktatora słucham audiobooka matki-feministki, jestem sobą.
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

„Mission: Impossible – The Final Reckoning” to kino realistyczne

Tomasz Stawiszyński
W najnowszej odsłonie serii „Mission: Impossible” Ethana Hunta, w którego wciela się Tom Cruise, dotknęły klasyczne przypadłości naszego świata, choć on sam …

Smaki

// Antonio & photos / Adobe Stock

Na jesienny sezon idealne jest malarstwo Nowotniaka. I ten deser z kasztanów

Paweł Bravo
W pracach Nowotniaka dominuje jesienny ład przywiędłych warzywnych łodyg i liści, ale przecież opowieść o powolnym dogasaniu i rozkładzie jest wciąż pełna…

Psyche

// merfin / Adobe Stock

Dlaczego pragniemy być najlepszą wersją siebie. I kto na tym zarabia?

Anna Król-Kuczkowska, Berenika Steinberg
Anna Król-Kuczkowska, psychoterapeutka: Fantazjujemy o systemie aplikacji zdrowej diety i rozwoju duchowego, który zapewni nam dobrostan. Ale szczęście polega…

Tygodnik Czytelników

Fot. delillah / Adobe Stock

Napisałam do proboszcza, żeby przestał siać nienawiść

Jestem oburzona słowami księdza, że tylko ci rodzice, którzy wypisują dzieci z edukacji zdrowotnej, naprawdę je kochają.
Fot. delillah / Adobe Stock

Chrześcijanin potrzebuje edukacji zdrowotnej

Nazywanie edukacji zdrowotnej deprawacją dzieci i młodzieży uważam za wszeteczeństwo i odwracanie kota ogonem.