Młodzi hazardziści. Ponad trzydzieści tysięcy Polaków gra patologicznie

Wpatruję się w tę tabelkę od dłuższej chwili. Formularz rejestracji konta już w pierwszym kroku wymaga podania numeru telefonu. Dziewięć pustych pól na cyfry kłuje w oczy niczym miejsce na szyfr do sejfu – choć wiem, co jest w środku.

Serwis bukmacherski, na którego stronie wylądowałem, klikając losowo jeden z dziesiątków linków reklamowych, obiecał mi 760 zł na początek zabawy. Zdążyłem też sprawdzić, jak to działa. 

Gdy się zarejestruję, system poprosi o przelanie pewnej kwoty na wewnętrzny rachunek krupierski, do której następnie, w trakcie gry, będzie mi dokładać z puli obiecanego bonusu. Ewentualnie – to druga opcja – na powitanie odpali mi od razu całość, żebym opłacił z niej obowiązkowe dwa-trzy zakłady. Wspomniana kwota może również okazać się limitem, do którego mogę przez jakiś czas obstawiać zakłady za własne pieniądze, bez ryzyka utraty choćby złotówki.

Tzw. bonusy powitalne, bez względu na ich modus operandi, to fundament współczesnej bukmacherki, która na dobre przeniosła się do sieci. Ot, taki odpowiednik próbnego darmowego dostępu do aplikacji czy prenumeraty, z której można zrezygnować w każdej chwili. Z tą różnicą, że tu nie każdemu chcącemu się udaje.

Serwis, do którego trafiłem, pod tym względem nie należy do najhojniejszych. Jeden z konkurentów obiecuje na początek ponad pięć razy więcej. Gorzej z wyborem rozgrywek. 

Wszystkie serwisy oferują praktycznie to samo. Do wyboru mam piłkę nożną, w tym oczywiście najbliższe mecze polskiej reprezentacji, choć gdybym się śpieszył, mogę obstawić wynik trwającego już spotkania Alto Zambeze–Herois do Huambo z afrykańskiej Ligi Bantu. 

Jest też siatkówka, koszykówka, badminton, tenis ziemny i stołowy, hokej na lodzie i na trawie, snooker, a także rozgrywki e-sportowe w „Counter-Strike’a 2” czy „Dota 2”.

Grać można zresztą nie tylko o wynik. W meczu Igi Świątek da się obstawić choćby scenariusz, w którym Polka wygra seta do zera. W zakładach futbolowych wygraną podbija dodatkowe uszczegółowienie obstawianego scenariusza. Na przykład: Polska wygra z Nową Zelandią cztery do zera, trzy gole padną w drugiej połowie, dwa strzeli Lewandowski, w tym jeden z karnego.

Zagrać? Choć zżera mnie ciekawość, po zastanowieniu opuszczam stronę serwisu bukmacherskiego bez rejestracji. Nie mam pewności, czy nie byłby to mój pierwszy, z pozoru niewinny krok wiodący w kierunku niewielkiego, ale szybko rosnącego grona 35 319 osób, które – jak szacują autorzy najnowszych badań – przejawiają w Polsce „patologiczne zachowania hazardowe”.

W tej opowieści nie chodzi jednak o epatowanie marginalnym zjawiskiem z szerokiej palety polskich postaw wobec hazardu, w której dominują zachowania dalekie od uzależnień. Prowadzone od 2012 r. badania „rozpowszechnienia oraz identyfikacji czynników ryzyka i czynników chroniących od hazardu i innych uzależnień behawioralnych” w ostatniej, ubiegłorocznej edycji pokazały nawet lekki spadek odsetka Polaków sięgających po takie rozrywki.

W grach o pieniądze uczestniczy obecnie 31,7 proc. mieszkańców kraju, czyli o 5,7 punktu procentowego mniej niż w roku 2019. Najczęściej wybieraną formą są w dodatku stosunkowo bezpieczne zakłady liczbowe Totalizatora Sportowego, po które sięgało 21,1 proc. grających, a dalej zdrapki (15,5 proc.) oraz loterie i konkursy esemesowe (5,1 proc.).

Bardzo niepokojącą zmianą w krajobrazie polskiego hazardu jest jednak szybki wzrost odsetka „grających niebezpiecznie” (wedle definicji opartej na powszechnie stosowanym w badaniach nad zjawiskiem kanadyjskim indeksie gier hazardowych CPGI). W skrócie – chodzi o tych, którym rezygnacja z grania zaczyna sprawiać trudność. 

Na przestrzeni niemal dekady, pomiędzy badaniem z 2015 i 2024 r., populacja mieszkańców Polski bawiących się hazardem w bezpieczny sposób spadła z 28,9 do 27,2 proc. W tym samym czasie nieznacznie – do wspomnianych 35 tysięcy – ubyło też Polaków patologicznie uzależnionych od gier na pieniądze. 

Tych, którzy wykazują przy tym zachowania świadczące o „umiarkowanym ryzyku uzależnienia”, przybyło jednak aż o 0,6 punktu procentowego i dziś w zasięgu takiego zagrożenia znajduje się 1,3 proc. mieszkańców Polski. W przeliczeniu daje to już ok. pół miliona osób.

Tylko w latach 2019-2024 statystyczny gracz zwiększył wydatki na hazard średnio o 48 proc., czyli niemal 2 punkty procentowe ponad skumulowaną wysokość inflacji. Wzrosła także częstotliwość odwiedzin w przybytkach tej branży, która w czasie pandemii przeniosła swój operacyjny środek ciężkości do internetu i stała się dzięki temu dostępna przez całą dobę, niezależnie od miejsca zamieszkania. 

Jeszcze w 2015 r. 9,5 proc. Polaków dwa-trzy razy w miesiącu grało w totolotka. 3,8 proc. równie często kupowało zdrapkę, a 0,8 proc. z taką samą częstotliwością odwiedzało punkt z automatami o niskich wygranych. Dziś kupon Lotto dwa-trzy razy w miesiącu wysyła już tylko 6,1 proc. populacji, po zdrapki sięga 3,6 proc., a po automaty o niskich wygranych – ledwie 0,5 proc.

W tym samym czasie odsetek miłośników kasyn internetowych oraz e-serwisów bukmacherskich obstawiających tam zakłady dwa do trzech razy w miesiącu nie uległ zmianie. Trzykrotnie wzrósł za to odsetek klientów, którzy robią to po kilka razy w tygodniu.

Wezwania do czujności i wskazywanie na groźne zmiany w polskiej konsumpcji hazardu, z którymi wychodzą badacze uzależnień, trafiają jednak w pustkę. Rząd woli widzieć w tym głównie walkę z szarą strefą i niewinne przesunięcia w strukturze wpływów podatkowych od gier pieniężnych.

W latach 2008-2023 liczba osób leczonych przez NFZ z rozpoznaniem patologicznego uzależnienia od hazardu wzrosła w Polsce z 969 do 3332, ale stało za tym – jak od razu podkreślają analitycy resortu zdrowia – głównie pojawienie się odpowiedniej oferty terapeutycznej w systemie leczenia uzależnień. Oficjalnie państwo ma problem pod kontrolą. 

W analizach porównawczych otoczenia prawnego branży hazardowej w Polsce wręcz podkreśla się, że rodzime przepisy należą dziś do najbardziej restrykcyjnych w UE. Oprócz państwowego Totalizatora Sportowego, który organizuje online gry hazardowe poprzez swoją spółkę Total Casino, oficjalnie działa w Polsce jedynie 18 podmiotów oferujących za zgodą resortu finansów zakłady wzajemne, najczęściej bukmacherskie.

Tylko w latach 2023-2024 legalne, a więc opodatkowane przychody krajowej branży hazardowej wzrosły z 74,33 do 94,14 mld zł – a więc o ponad 26 proc. Obroty najszybciej rosły operatorom salonów automatów do gier (36 proc.), ale tuż za nimi uplasowali się właściciele kasyn online (wzrost o 34,7 proc.). Narzekać z pewnością nie mogą także organizatorzy zakładów wzajemnych, głównie firmy bukmacherskie, które tylko w ub. roku zwiększyły przychody o 18,9 proc., do 16,42 mld zł.

W porównaniu z punktem odniesienia, którym dla polskiej branży e-hazardowej jest rynek brytyjski, wart obecnie ok. 7 mld funtów rocznie, to wciąż niewiele. Nasi e-bukmacherzy już dziś mogą jednak z zadowoleniem konstatować, że zachowania polskich klientów upodabniają się do wyspiarskich. 

Ci, którzy grają, robią to coraz częściej i za coraz wyższe stawki. A stąd już blisko do stanu, który w raporcie o brytyjskim e-hazardzie opisywali niedawno badacze brytyjskiego National Center for Social Research, podkreślając ze zgrozą, że ok. 10 proc. najaktywniejszych użytkowników tamtejszych e-kasyn i serwisów bukmacherskich przynosi branży aż 70 proc. przychodów.

Hazard plus internet, zwłaszcza ten mobilny, okazują się bowiem mieszanką o niezwykle wysokim potencjale uzależniającym. Nie chodzi o to, że jednakowo oddziałują one na każdego, kto w sieci natknie się na ofertę e-kasyna czy serwisu bukmacherskiego. 

Siła tego połączenia polega na skuteczności, z jaką hazard w wersji mobilnej uzależnia osoby najbardziej podatne na takie ryzyko. Znikają czasowe i przestrzenne bariery w dostępie, bo „do buka” lub kasyna nie trzeba już iść, być może wynajdując po temu kolejne usprawiedliwienia przed czujną rodziną.

Kasyno czy bukmacher w wersji online towarzyszy graczowi całą dobę. Zagrać można podczas przerwy obiadowej w pracy, w trakcie nudnego zebrania, nawet przy okazji wizyty w toalecie. Zainstalowane w telefonie algorytmy aplikacji hazardowych na bieżąco analizują zachowania użytkowników, przykładając je do zaimplementowanych matryc behawioralnych. 

Jeśli w poprzednich tygodniach grałeś w sposób świadczący o tym, że możesz mieć problem z kontrolą ryzyka, apka subtelnie przypomni o sobie, gdy np. zrobisz sobie przerwę na otrzeźwienie. Dostaniesz miłe powiadomienie push, możliwe nawet, że serwis przeleje na twój rachunek wirtualne pieniądze „na zachętę”. Cokolwiek – bylebyś grał.

Niektóre aplikacje umożliwiają nawet zawieranie zakładów wzajemnych pod nieobecność gracza, np. w nocy. Algorytm obstawia je w imieniu użytkownika, w oparciu o analizę jego wcześniejszych decyzji. I oczywiście na jego koszt.

Wiele zarejestrowanych w Polsce serwisów bukmacherskich oferuje rozwiązania chroniące klientów, np. limity czasu spędzanego na grze czy maksymalnej stawki, za jaką można obstawić, ale większość pozwala też klientom na własne ryzyko modyfikować działanie takich bezpieczników. 

Każdy z takich limitów można zresztą obejść w banalnie prosty sposób, przenosząc się z grą do innego serwisu. Oprócz podmiotów zarejestrowanych w Polsce, wyszukiwarka szybko przekieruje do kasyn i buków z zagranicy, które od ewentualnej wygranej nie potrącają doli dla nadwiślańskiego fiskusa.

Resort finansów optymistycznie szacuje, że przychody zarejestrowanych w Polsce firm oferujących zakłady bukmacherskie to już ok. 70 proc. polskich wydatków na zakłady wzajemne. Sami przedstawiciele bukmacherów są w tej sprawie ostrożniejsi. Ich zdaniem prawdziwa proporcja to jakieś 50-50.

Jedno nie ulega wątpliwości: w dynamice, z jaką rośnie rynek e-hazardu, odbija się także wysoki potencjał uzależniający takich usług. W Polsce obroty sektora w ciągu dekady urosły blisko czterokrotnie. Wspomniany wyżej rynek brytyjski ma podwoić obroty w ciągu najbliższych pięciu lat.

W USA, gdzie w 2018 r. Sąd Najwyższy dopuścił możliwość legalizacji e-hazardu na poziomie stanowym, przychody tej branży wzrosły w ciągu zaledwie pięciu lat blisko stukrotnie, czyli do ponad 150 mld dolarów w samym roku 2024. Pieniądze oczywiście przypłynęły z innych sektorów gospodarki, do tego w sposób, który trudno nazwać zmianą na lepsze. 

Jak podkreślają Brett Hollenbeck, Poet Larsen i Davide Proserpio, autorzy artykułu naukowego pod znamiennym tytułem „The Financial Consequences of Legalized Sports Gambling”, w 38 stanach, gdzie zalegalizowano e-hazard, zanotowano wzrost odsetka bankructw, zapotrzebowania na pożyczki konsolidacyjne oraz opóźnień w spłatach kredytów. 

W efekcie doszło tam do spadku zdolności kredytowej mieszkańców średnio o 0,3 proc. w porównaniu z okresem sprzed legalizacji.

Przeszło 40 proc. Polaków mających poważny problem z hazardem uważa tymczasem, że jest to aktywność opłacalna.

Ankietowani wykazujący objawy ostrego uzależnienia od hazardu deklarowali, że na przestrzeni roku poprzedzającego badanie wydali na ten cel średnio 3302 zł, wygrywając przy tym ponad 4591 zł.  Dla porównania, wśród grających bezpiecznie odsetek podzielających to przekonanie nie przekraczał 15 proc. Ich wydatki na gry pieniężne nie sięgały 185 zł rocznie. Wygrane – 100 zł.

Racjonalizacja uzależnienia to częste zjawisko wśród zapalonych hazardzistów. Prędzej czy później przychodzi także moment, gdy motywacją do dalszej gry stają się poniesione dotąd straty. 

Spłukany i zadłużony po uszy gracz wierzy, że uratować może go już tylko wielka wygrana. 

Odda długi, w symboliczny sposób zrekompensuje też bliskim wszystko, czego zaznali wskutek jego choroby. Uzależnieni często wyobrażają sobie scenę, gdy przynoszą do domu górę gotówki. Kupują większe mieszkanie, nowy samochód, jadą z rodziną na ekskluzywne wakacje.

W tych wizjach nigdy nie ma jednak scenariusza w gruncie rzeczy najbardziej prawdopodobnego: że odebrawszy w końcu wymarzoną wielką wygraną, gracz obstawi za wszystko kolejne zakłady. W istocie chodzi bowiem nie o pieniądze i o wygrane, ale właśnie o to, żeby obstawić. I kolejny raz poczuć emocję towarzyszącą siadaniu na kole fortuny.

32-letnia Urszula, która po raz pierwszy posmakowała hazardu jako 13-latka, dziś po terapii, tak wspomina w podkaście „Skrawki” apogeum swojego uzależnienia: 

„Obstawiałam po kilkaset zakładów dziennie, bo psychicznie już nie umiałam zagrać o coś, co się wydarzy jutro czy za kilka dni. Grałam o to, co tu i teraz. O wyniki głosowania w Eurowizji, bo właśnie był konkurs. 

O czwartej nad ranem, kiedy w Europie nic się sportowo nie działo, potrafiłam zagrać o wyniki ligi filipińskiej koszykówki, mecz badmintona, nawet o krykiet, o którym nie miałam zielonego pojęcia. Doskonałe były zakłady o tenis stołowy, bo tam mecz trwa cztery-pięć minut. Czasem obstawiałam nawet to, który zawodnik zacznie rozgrywkę”.

W opowieści Urszuli powraca też wątek, bez którego nie można zrozumieć fenomenu popularności współczesnego e-hazardu. To współpraca, a raczej koegzystencja ze światem profesjonalnego sportu, zwłaszcza piłki nożnej. Największe firmy tego sektora regularnie wydają fortunę na reklamę sportową. 

Bukmacherzy sponsorują polską reprezentację piłkarską, nazwy ich serwisów widnieją też w oficjalnych nazwach kluczowych rozgrywek i lig – począwszy od tych najniższych. To też nic oryginalnego.

W tegorocznym sezonie rozgrywek angielskiej Premier League na 20 uczestniczących w niej klubów aż 11 podpisało kontrakt sponsorski z podmiotem z sektora e-hazardowego. Jeśli Brytyjczycy przejęli coś od polskich kolegów po fachu, to raczej zaangażowanie znanych komentatorów sportowych w reklamę buków. 

Nad Wisłą współpraca mediów sportowych ze światem e-hazardu przybrała formę symbiozy, która wątpliwości natury etycznej budzi już tylko u nielicznych (na łamach „TP” pisał o tym trzy lata temu Przemysław Wilczyński). Ale czy może to dziwić w sytuacji, kiedy na kontrakt ambasadorski z firmą bukmacherską zdecydował się nawet Zbigniew Boniek?

Hazard kupuje sobie na boiskach nie tylko dogodną przestrzeń operacyjną do gry o klientów. W przewrotny sposób racjonalizuje w ten sposób także decyzje samych graczy, pomaga im znaleźć usprawiedliwienie dla kontynuacji ryzykownych często zachowań. 

W przeciwieństwie do ruletki, gdzie o ewentualnej wygranej trudno myśleć inaczej niż jako o łucie szczęścia, sportowe zakłady wzajemne pozwalają wierzyć, że wygraną zawdzięcza się także doświadczeniu, wiedzy, spostrzegawczości i zmysłowi analitycznemu. 

Urszula, jak wielu nałogowych hazardzistów, po każdej większej wygranej czuła nie tylko euforię, ale także rodzaj dumy. „Uważałam się za mądrzejszą od najlepszych komentatorów sportowych” – wspomina.

Pod jednym względem Ula jest jednak wyjątkiem. Jest kobietą. W pułapkę e-hazardu najczęściej łapią się mężczyźni

W spektrum cech społeczno-demograficznych, które w sposób istotny wpływają na skłonność do ryzyka w trakcie gry hazardowej, na pierwszy plan wysuwają się przede wszystkim płeć i wiek. 

W całej polskiej populacji o pieniądze gra systematycznie 36,5 proc. mężczyzn i 27,2 proc. kobiet. 

Najczęściej są to osoby w wieku 24-35 lat (w tej grupie wiekowej hazardem para się aż 41 proc.) oraz 18-24 (37,5 proc.), choć niepokoić powinien także wysoki odsetek nieletnich, którzy już posmakowali zakładów bukmacherskich czy e-kasyna. Przyznaje się do tego co trzeci Polak przed 18. rokiem życia.

Dla tego wycinka polskiego społeczeństwa aplikacja z zakładami bukmacherskimi czy dostęp do e-kasyna to już produkty codziennego użytku. Dla niektórych – wręcz jedyna sensowna alternatywa dla świata, który nie ma dla nich sensownej propozycji.  

Ekonomia chłopskiego rozumu. Tak można by nazwać po polsku coś, co redakcja amerykańskiego miesięcznika „The Atlantic” ochrzciła kilka miesięcy temu terminem bro-economy. 

W skrócie, chodzi o spektrum produktów i usług tworzonych przede wszystkim z myślą o młodych, zwłaszcza młodych mężczyznach, szukających okazji do szybkiego wzbogacenia. Jej cechą charakterystyczną są także nieustanne odwołania do „chłopskiego rozumu” i podważanie głosu autorytetów, które próbują wskazywać na potencjalne niebezpieczeństwa związane z korzystaniem z takiej oferty. 

Im częściej i głośniej mówią ci, że się mylisz, że nadmiernie ryzykujesz, tym bardziej nie powinieneś im ufać – zdają się mówić do swoich odbiorców właściciele giełd kryptowalut, aplikacji bukmacherskich i e-kasyn, serwisów do inwestowania na giełdzie i innych, zwykle także zagnieżdżonych w sieci przedsięwzięć obiecujących łatwy zysk niecierpliwym klientom.

Definiując bro-economy, publicystka „The Atlantic” Anne Lowrey wskazała właśnie na te trzy produktowe filary, na których ma stać ów fenomen. Na cokolwiek by jednak padło, chodzi w gruncie rzeczy o to samo. O szybki zysk, który wreszcie zapewniłby finansową stabilizację, jakiej nie daje nawet ciężka praca. I o dopaminowe kopniaki, towarzyszące takim zabawom na granicy, a często wręcza już poza granicą zdrowego rozsądku.

Nie trzeba doktoratu z psychologii ani wielkiego doświadczenia w marketingu, żeby dostrzec pułapkę ukrytą w tych obietnicach. Problem w tym, że to przynęta niezwykle skuteczna, bo zbudowana w oparciu o dobrze zdiagnozowane emocje potencjalnych ofiar.

Przede wszystkim o potrzebę samostanowienia, którą trudno zrealizować, gdy dobiegając trzydziestki, nadal mieszka się z rodzicami i można jedynie marzyć o kredycie na własne mieszkanie. Czy o mające mniej związku z rzeczywistością, ale subiektywnie równie silnie odczuwane przekonanie o istnieniu spisku politycznych i finansowych elit, które za wszelką cenę dążą do utrzymania status quo. 

Wreszcie – o tradycyjnie pojmowaną męskość, która każe nie tylko spłodzić potomka i zostawić po sobie coś kolejnym pokoleniom, ale przede wszystkim zapewnić godziwy byt najbliższym.

Jeśli jesteś mężczyzną, mieszkasz w kraju wysoko rozwiniętym i masz od 18 do 29 lat, to prawdopodobieństwo, że regularnie obstawiasz zakłady u buka lub w jakimś kasynie internetowym, wynosi aż 42 proc. – taki wniosek płynie z badania przeprowadzonego niedawno przez instytut Pew Research.

W Polsce przeszło 6 mln Polaków inwestuje również w kryptowaluty – twierdzą autorzy badania przeprowadzonego wiosną 2025 r. przez firmę UCE Research. Inne badanie, na zlecenie firmy Binance, szacuje rodzimą populację posiadaczy kryptowalut na 4 mln, a nasz rynek krypto opisuje jako kluczowy w Europie z uwagi na liczebność potencjalnych klientów w wieku do 35 lat. 

Nawet jeśli ten wycinek rzeczywistości opisywany jako bro-economy lepiej oddają te ostatnie wyniki, nie da się nie zauważyć, że jest to nadal zjawisko o masowej już skali. Dość wspomnieć, że na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych pod koniec 2024 r. grało… 267 tys. osób.

Nazywanie tego trendu nową ekonomią jest zapewne przesadą, ale z pewnością to poważny sygnał ostrzegawczy dla rządzących, ekonomistów i pracodawców. W sztafecie pokoleń, którą są społeczeństwo i gospodarka, kolejna zmiana odmawia ustawienia się na linii startu. Bynajmniej nie z lenistwa. 

Warunki wyścigu, które zdefiniowali poprzednicy, następcy uznali za nieuczciwe, bo nie tylko nie dają im szans na poprawę wyniku. W zasadzie wykluczają nawet jego wyrównanie. To świat, w którym zakup losu lub obstawienie zakładu wydaje się działaniem bardziej racjonalnym od spędzenia ośmiu godzin w pracy.