żałoba: najważniejsze informacje

Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Kołdra na wieczność. Wykosztowałam się, zapłaciłam, a dali za krótką

Eliza Kącka
Ludzie gadają o powołaniu. Że to i tamto. Że za dużo zarabiamy, bo to powołanie. A ja myślę, że lekarze z powołania to są ci, co się nie zgadzają. Na śmierć.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Rozmowy przy Muminkach. „Bez niego życie było tylko suchą kupką godzin”

Eliza Kącka
Czekam na autobus. Przy mnie na ławce siada pani w czarnym płaszczu. Poczytuję „Zimę Muminków”, przymykam książkę. Rzut oka na okładkę – i zaczyna płakać.
Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Dorosłość znaczy wielki smutek, ale istnieją sposoby radzenia sobie z utratą

Ks. Adam Boniecki
Łączność z tymi, którzy byli z nami, a teraz odeszli, nie ogranicza się tylko do wspomnień. Czy to oznacza, że istnieje jakiś inny świat?
Urszula Zajączkowska, marzec 2025 r. // Fot. Hanna Zajączkowska

Urszula Zajączkowska o miłości, nieobecności i biologii przemijania

Urszula Zajączkowska, Katarzyna Kubisiowska
To był ogród Stefana i mój, wspólnie sadziliśmy w nim rośliny. Jeśli masz ogród, nie potrzebujesz niczego więcej, by widzieć podstawę życia i śmierci. Tam jest…
Ewa Szykulska // Fot. Krzysztof Kuczyk / Forum

Jak już sobie powiedziałam, że jestem stara, to spadło ze mnie z dziesięć lat

Katarzyna Kubisiowska, Ewa Szykulska
Ewa Szykulska, aktorka: Najtrudniejsze to zachować ludzki zapach. Nie piorę koca, na którym wylegiwał się mąż, nie chcę, żeby ulotnił się do końca.
Cmentarz Ruda w Łodzi. 19 września 2024 r. // Fot. Piotr Kamionka / Reporter

Gdy babcia umarła, przyszła do mnie żaba. Jak rozmawiać z dziećmi o śmierci

Anna Goc, Roksana Jędrzejewska-Wróbel
Najtrudniej zrozumieć nieodwracalność. Babcia nie „odeszła”, tylko „umarła” na zawsze – mówi Roksana Jędrzejewska-Wróbel, pisarka i popularyzatorka literatury…
Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Wszystkich Świętych: dlaczego żyjących szukamy wśród umarłych?

O. Wacław Oszajca SJ
Szkoda czasu na przeżywanie żałoby. Zamiast trząść się ze strachu przed śmiercią, lepiej ulec marzeniu o wiecznym życiu.
// Ilustarcja: Kasia Kozakiewicz

„Testament życia” Ewy i Sławka. Jak ukoić ból po stracie

Przemysław Wilczyński
W ponad dwudziestu punktach zaplanował swoje odchodzenie i niebycie. Ostatnia wytyczna brzmiała: „Zawiadomcie tylko moich bliskich, przyjaciół. Kocham Was”.
// APAYO / Przemysław Gawlas dla „TP”
Wersja audio

Więzi trwalsze niż życie. Jak rozmawiamy z naszymi zmarłymi

Anna Goc
Zapach, choćby skórki pomarańczy. Wrona, która usiadła na balkonie i krótką chwilę patrzyła w okno. Jedno zdanie: „Lubię cię, wiesz?”. Wtedy wracają.
PORTRET ZDEZORIENTOWANEGO OJCA („Portrett av en forvirret far”) – reż. Gunnar Hall Jensen. Prod. Norwegia 2025. vod.mdag.pl // materiały prasowe

„Portret zdezorientowanego ojca”. Dokument, który nie daje spokoju

Anita Piotrowska
Czy jest to spowiedź rodzica, który czuje, że zawiódł, czy raczej kolejna eksploatacja osobistego tematu? Film Gunnara Halla Jensena stanowi doskonały materiał…
Naturalna dzikość serca, reż. Silje Evensmo Jacobsen. Prod. Norwegia 2024 r. // Materiały prasowe Canal+

„Naturalna dzikość serca”: jaką cenę płacą dzieci za dorastanie poza systemem

Anita Piotrowska
Jedni widzą w tym dokumencie wielkie emocje, naturę i wolność, inni – kiczowaty obrazek. Co w nagrodzonym w Sundance filmie stanowi o jego uroku, a co jest…
Most Siekierkowski, na wszystkich warszawskich mostach umieszczono tabliczki z napisem „Nie rezygnuj z życia". Warszawa, 1 października 2024 r. // Fot. Arkadiusz Ziolek / East News

Dlaczego dzieci targają się na swoje życie i jak im pomóc?

Eliza Leszczyńska-Pieniak
Na jedno samobójstwo dziecka przypada w Polsce do 200 prób targnięcia się na życie. Na tle Europy jesteśmy w niechlubnej czołówce, bo zbyt późno rozpoznajemy…
Jana z dziećmi przy grobie mężą // archiwum prywatne

Zna zabójcę Andrija: to jego podwładny, który oszalał. Opowieść żony, która walczy o uznanie, że jej mąż poległ na wojnie

Antonina Palarczyk
Jej męża zabił podwładny w napadzie szaleństwa, a wojsko odmówiło uznania, że to śmierć na wojnie. Posłuchajmy jej opowieści.
Podcast Szkoła uczuć

Czy to jeszcze smutek, czy już depresja? Szkoła uczuć z Bogdanem de Barbaro, odc. 20

Bogdan de Barbaro, Katarzyna Kubisiowska
Czy istnieje dobry smutek? Jaka jest różnica między smutkiem, rozpaczą a depresją? I czy Kłapouchy powinien przyjmować środki antydepresyjne?
Mateusz Pakuła w Teatrze "Łaźnia Nowa". Kraków, 3 grudnia 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Rodzina, eutanazja i niewygodne tematy. Rozmowa z reżyserem Mateuszem Pakułą

Anna Goc, Mateusz Pakuła
Mateusz Pakuła, reżyser teatralny: Rodzina nie ma współcześnie dobrych notowań. Chciałem pokazać, że może być wspaniała. Pewnie dlatego publiczność po…
Olga i Serhij. Ukraina, czerwiec 2022 r. // Fot. Archiwum prywatne

Miłość w czasie wojny. Opowieść z Ukrainy: o tym, jak żyć, gdy ginie ukochany

Antonina Palarczyk
Olga Danczenko-Konował ma 36 lat i jest wdową. Jej mąż, ukraiński żołnierz Serhij Konował, zginął kilka miesięcy temu. Oto jej opowieść: o Serhiju, ich…
Trude, Robert i Mia Steen, "Wyjątkowe życie Ibelina" // Netflix / materiały prasowe

„Wyjątkowe życie Ibelina”: chwytający za serce dokument o przyjaźni i żałobie po dziecku w epoce gier wideo

Anita Piotrowska
Kiedy po śmierci 25-letniego syna rodzice włączyli jego komputer, znaleźli klucz do świata, o którym nie mieli żadnego pojęcia. I nie chodzi jedynie o…
Fot. Guillaume Souvant / AFP / East News

Cyfrowe duchy: sztuczna inteligencja wkracza w dziedzinę pamięci o zmarłych

Wojciech Brzeziński
Realistyczne duplikaty zmarłych, które potrafią rozmawiać, pocieszać czy po prostu być obok, to już nie fantastyka. Ale badacze uprzedzają, że konsekwencje…
Jana Zitna, właścicielka zakładu pogrzebowego w Litvinowie demonstruje obrazy wykonane z prochów na życzenie rodziny zmarłego. W 2023 r. Jana Zitna wygrała w regionalnym konkursie na Przedsiębiorcę Roku, październik 2023 r. // Fot. Ondrej Hajek / CTK / PAP

Trumienkę czy wianuszek? Jak Czesi chowają zmarłych

Martyna Wasiuta
Czechy są w europejskiej czołówce, gdy idzie o odsetek kremacji: tak odbywa się 85 procent pogrzebów. Jak to się stało, że kremacje weszły trwale do czeskiej…
Święto zmarłych w Oaxaca de Juárez, 2023 r. // Fot. Honorata Zapaśnik

Dzień Zmarłych w Meksyku to fiesta. Relacja z Oaxaca de Juárez

Honorata Zapaśnik
Zgodnie z meksykańską tradycją dusze zmarłych wrócą w tych dniach, by odwiedzić ołtarze, które postawili ich żyjący bliscy. W odnalezieniu drogi pomogą im…
Cmentarz Brodnowski w Warszawie // Fot. Tomasz Paczos / FOTONOVA

Wspólnota Wszystkich Świętych: co nas prowadzi na cmentarze

Tomasz Stawiszyński
Czy to polski romantyzm, czy katolicyzm, czy pełna ofiar historia, czy może martyrologia narodowa? Żadna odpowiedź nie wydaje się satysfakcjonująca. Co nas…
Fot. Nathaniel Gonzales / Stock.adobe.com

Świadomość śmierci jest bardzo wartościowa. Nie wiemy kiedy, ale na pewno to nastąpi

Piotr Sikora
Pamiętaj o śmierci – mówili mędrcy i święci – ta pamięć otworzy przed tobą życie.
Dorota Segda // Fot. Grażyna Makara

Dorota Segda o życiu, miłości i śmierci

Katarzyna Kubisiowska, Dorota Segda
Dorota Segda, aktorka: Staś nie chciał, bym po jego śmierci zamknęła się w żałobie. Pewnie by mnie z nieba spiorunował, gdyby się dowiedział, że się poddałam.…
ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Jakie jest życie po życiu

Ks. Adam Boniecki
Czy można mówić o kimkolwiek, że nie jest zbawiony? Nie sądzę. Chodzi o jakieś oczyszczenie? Być może. Poza czasem i przestrzenią, w świecie, którego sobie nie…

Witaj i żegnaj, smutku

Marek Rabij
W zaduszkowym numerze wielu naszych autorów krąży w swoich tekstach wokół przemijania i wspomnień. Jednak komponując całość, nie daliśmy się ponieść smutkowi.

Co powiedzieć mężowi i dzieciom zmarłej trzydziestolatki?

O. Wacław Oszajca SJ
Ból dotkniętych śmiercią jest tym bardziej piekący, im głośniej krzyczą cudownie uzdrowieni dzięki wyszukanym modłom charyzmatycznych cudotwórców oraz…
Kasia Kozakiewicz dla „TP"

„Mój pies nie zdechł, tylko umarł”. Jak przeżywamy żałobę po zwierzętach?

Anna Goc, Kasia Kozakiewicz
Mamy problem z rozmową o śmierci naszych „ludzkich” bliskich. Mówienie o tym, co czujemy, gdy odchodzi zwierzę, jest jeszcze trudniejsze.
/ AGATA GRZYBOWSKA DLA „TP”

Alma znaczy dusza

Anja Franczak, Przemysław Wilczyński
ANJA FRANCZAK: Żałoba to nie tylko ból. Po czterech latach doszłam do punktu, w którym więcej we mnie miłości niż rozpaczy.
/ Fot. Martyna Wójcik-Śmierska

Jestem osieroconym rodzicem

Małgorzata Majewska
Większość z nas stara się żyć, jakby nic się nie zdarzyło. Rodzina i znajomi mówią, żeby poronieniem się nie przejmować i jak najszybciej zapomnieć. Ze mną…
/ Wojciech Czuchnowski DZBANEK ROZBITY. SCENY Z ŻYCIA, CHOROBY, ŚMIERCI I ŻAŁOBY Agora, Warszawa 2023

W zbliżeniu. O książce Wojciecha Czuchnowskiego

Monika Ochędowska
To jedna z bardziej poruszających opowieści o miłości dwojga dojrzałych ludzi. Historia jej narodzin i przemian, upadków i wzlotów, a wreszcie nieuchronnego…
Serca dla pamięci – przy londyńskim szpitalu św. Tomasza namalowano ich ponad 150 tys., po jednym dla każdej ofiary covidu w Zjednoczonym Królestwie; 9 stycznia 2022 r. / HESTHER NG / ZUMA PRESS / FORUM

Wspólnota i milczenie

Tomasz Stawiszyński
Na covid zmarło już ponad sto tysięcy Polaków. Każdy z nich domaga się upamiętnienia. Woła o zbiorową formę przeżywania smutku i konfrontacji ze stratą.
/ Fot. Maciej Zienkiewicz dla TP

Jest samotniej

Ks. Adam Boniecki
Kto jeszcze pamięta czasy, gdy o swojej żałobie sygnalizowaliśmy otoczeniu: mężczyźni czarną opaską na ramieniu lub żałobną wstążeczką w klapie, kobiety…
/ KASIA KOZAKIEWICZ DLA „TP”

Mam troje dzieci. Dwoje żywych

Jacek Taran
Na początku nie miałam siły: ani żeby się umyć, ani żeby się zabić. Potem uczyłam się doceniać to, co zostało. Piękno świata, uśmiechy, chwile ze starzejącymi…
Justyna Dylczyk / KAMIL KRAJEWSKI

Nie jestem samą żałobą

Justyna Dylczyk, Jacek Taran
Nowe groby, trzecia fala epidemii, cmentarz Łostowicki w Gdańsku, maj 2021 r. / PRZEMEK ŚWIDERSKI / REPORTER

Komu czego braknie

Dariusz Kosiński
Mało jest społecznej presji, by o ofiarach pandemii mówić, by je upamiętniać. Zajmujemy się swoimi sprawami, zostawiając tych zmarłych wyłącznie ich bliskim.…
/ FILIP KLIMASZEWSKI DLA „TP”

Nieodżałowani

Przemysław Wilczyński
Epidemia zabrała tysiącom Polaków bliskich. Ale też możliwość ich pożegnania. Za życia i po nim.
Joanna Braun w swoim mieszkaniu. Kraków, kwiecień 2021 r. / FOT. / GRAŻYNA MAKARA

Miłosne samogłoski

Joanna Braun, Katarzyna Kubisiowska
JOANNA BRAUN, scenografka: Nie miałam pojęcia, jak się piecze, smaży, gotuje, ale próbowałam. I patrzyłam, jak Olo grzecznie przełykał. Ale od czasu do czasu…
Protesty „w obronie krzyża” na Krakowskim Przedmieściu, Warszawa, 3 sierpnia 2010 r. / ANDRZEJ STAWIŃSKI / REPORTER

Dekada katastrofy

Dariusz Kosiński
Choć w teatrze posmoleńskim spuszczono kurtynę, do zakończenia i podsumowania dramatu daleko.
Przemysław Pokrycki, fotografia z cyklu „Rytuały przejścia”, Pogrzeb nr 5 / 2011 /

Gdy ciało staje się słowem

Marek Rabij
Dla żyjących śmierć jest abstrakcją. Jedyny konkret to zwłoki, przed którymi najwygodniej skryć się za kordonem oferty przemysłu pogrzebowego – tak samo, jak…
Na Agrykoli, Warszawa, październik 2018 r. / MACIEJ ZIENKIEWICZ DLA „TP”

Owoce śmierci

Elżbieta Moczarska, Katarzyna Kubisiowska
Elżbieta Moczarska: Urządziłam przyjęcie, na którym częstowałam kompotem z grobu Moczarskich. Początkowo była lekka konsternacja, ale goście rozluźnili się,…

Wszyscy nieświęci

Anna Dziewit-Meller
W dzieciństwie ze wszystkich świętych najbardziej lubiłam św. Agatę.
/ MACIEJ ZIENKIEWICZ DLA „TP”

Matka odchodzi

Marek Bieńczyk, Katarzyna Kubisiowska
MAREK BIEŃCZYK, pisarz: Lecieliśmy samolotem i zdarzyły się silne turbulencje. Ludzie panikowali, a matka siedziała zadowolona. Spojrzała na mnie i spytała: „A…
/ Fot. Kamila Buturla

Jak przeżyć śmierć

Bernadetta Janusz, Anna Goc, Marcin Żyła
Bernadetta Janusz, psychoterapeutka: O naszych zmarłych możemy myśleć jako o osobach, które od teraz są w nas. Nosimy je w sobie.
/ Fot. Justin Sullivan / GETTY IMAGES

Pamięć absolutna

Piotr Sikora
Chcemy wierzyć, że kiedyś spotkamy zmarłych „po drugiej stronie”. Że śmierć nie jest kresem miłości. Ale chrześcijańska wiara w życie wieczne to coś więcej niż…
/ Fot. Mark Tucker

Piękna jak życie

Stephen Jenkinson, Agata Okońska
Stephen Jenkinson, specjalista opieki paliatywnej: Nasz błąd polega na tym, że staramy się kochać życie niejako przeciwko śmierci. A tego się po prostu nie da…