Tygodnik Powszechny Nr 45/2025

grafika na okładce: Kuba Sowiński dla „TP” / fot. Grzegorz Momot / PAP
Data wydania:
Numer wydania:
45
Rok wydania:
2025

Jak budować patriotyzm odporny? Jakiej pamięci potrzebujemy, by ożywić ducha wspólnoty w dobie polaryzacji i mediów społecznościowych? Marcin Napiórkowski na Święto Niepodległości przywołuje lekcje z historii Grobu Nieznanego Żołnierza. Ziemowit Szczerek zaś pyta o to, co się w Polsce udało, z czego jesteśmy dumni. W numerze także: Tymieniecka kochała Wojtyłę – jaka miłość ich łączyła? Romantyczna, choć wysublimowana? Mistyczna? Monika Białkowska podejmuje próbę odpowiedzi.

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Święto Niepodległości przypomina, że żadne dobro nie jest absolutne i można je stracić

Ks. Adam Boniecki
11 listopada każe się zastanowić, co z tą odzyskaną, opłaconą życiem wspaniałych ludzi Polską robimy, dlaczego dzielące nas różnice zmieniamy w nienawiść.
Michał Kuźmiński, dziennikarz Tygodnika Powszechnego

Narodowa kasztanka na Święto Niepodległości. Nie dajmy się robić w konia

Michał Kuźmiński
Na okładce numeru na Dzień Niepodległości siedzimy na narodowej kasztance tacy, jacy jesteśmy, razem z naszą przeszłością, taką jaka była. Nie jest to już…

Obraz tygodnia

Donald Trump i prezydent Chin Xi Jinping na lotnisku w Busan w Korei Południowej. 30 października 2025 r. // Fot. Mark Schiefelbein / AP / East News

USA-Chiny: Trump idzie na ugodę z Xi. Dlaczego zapowiada więc nowe testy broni atomowej?

Maria Wiśniewska
Tuż przed spotkaniem z Xi Jinpingiem amerykański prezydent ogłosił, że po ponad 30 latach USA wznowią testy broni jądrowej. Czy krok ten wynika z poczucia…
Manewry wojsk Nato "Jesień 2025" w Rumunii. 29 października 2025 r. // Fot. Jean-Christian Tirat/ AFP / East News

USA redukują swoje wojska w Rumunii. Co to znaczy dla Polski?

Piotr Oleksy
W Polsce natychmiast popłynęły sygnały uspokajające, że Stany nie zamierzają ograniczać swej obecności u nas ani w krajach bałtyckich. Nie powinno nas to…
Zbigniew Ziobro doprowadzony przez policję na przesłuchanie przed komisją śledczą ds. Pegasusa. Warszawa, 29 września 2025 r. // Fot. Jacek Szydłowski / Forum

Minister Żurek w trybie turbo. Cel: liderzy poprzedniej władzy

Marek Kęskrawiec
Obawiam się, że w kwestii odpowiedzialności Ziobry tyle samo zależeć będzie od siły dowodów prokuratury, co od umiejętności narzucenia narracji w mediach.
Prostest osób niepełnosprawnych w sprawie ustawy o asystencji osobistej. Warszawa, 5 sierpnia 2025 r. // Fot. Przemysław Wierzchowski / Rerporter

Sukces i pytania. Rząd przyjął projekt ustawy o asystencji osobistej

Anna Goc
W konsultacjach społecznych ustawy wzięło udział ponad tysiąc osób, a projekt miał wsparcie także wielu osób z niepełnosprawnościami. Dlaczego więc sukcesu nie…

Na punkty

Zebranie Konferencji Episkopatu Polski. 13 października 2025 r. // Fot. Wojciech Stróżyk / Reporter

Nowy statut Episkopatu Polski – biskupi ułatwiają sobie pracę

Artur Sporniak
Więcej spotkań, pracę zdalną i tryb nadzwyczajny przewiduje nowy statut Konferencji Episkopatu Polski. Czy będzie lepiej?
// Fot. Piotr Kamionka / Reporter

Bezpłatna edukacja? 80 procent rodziców wydaje niemałą kwotę na zajęcia dla dzieci

Przemysław Wilczyński
Tam, gdzie państwo polskie nie realizuje usług publicznych, państwo Kowalscy zamawiają sobie usługi prywatne. Rzeczpospolita korepetycyjna rośnie w siłę.
Jan Turnau, 2005 r. // Fot. Piotr Bernaś / Agencja Wyborcza.pl

Sięgał poza schematy, ale nie wywracał wiary. Jan Turnau (1933-2025)

Ks. Adam Boniecki
Był pokorny, nawet o tym nie wiedząc. Nie nadymał się swoją mądrością i wnikliwością, choć był bardzo mądry. Mądrości Jana Turnaua będzie nam brakowało.
Targi Książki w Warszawie, 15 maja 2025 r. // Fot. Rafał Guz / PAP

Jak psujemy naszym dzieciom przyjemność z lektury książek

Monika Ochędowska
Fundacja Ergo Hestia sprawdziła, co i dlaczego czytają nasze dzieci. Z wyników badania przeprowadzonego wśród nastolatków płyną dobre i złe wiadomości.
Bakteria E. coli, ilustracja // Thom Leach / Science Photo Library RF / East News

Bakteria inna niż wszystkie. Genetycy zmodyfikowali język życia

Łukasz Lamża
Badacze z Cambridge zmienili język genomu bakterii E. coli. Otwiera to drogę do wpisywania w genom żywych istot instrukcji, których dotąd nie było.
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Ilustracja: APAYO / Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
Wersja audio

Polska niepodległość różnorodna jak las. Co warto w niej pielęgnować?

Marcin Napiórkowski
Jakiej pamięci potrzebujemy, by ożywić ducha wspólnoty w dobie polaryzacji i mediów społecznościowych? Oto lekcje znad Grobu Nieznanego Żołnierza.

Kraj

// Fot. Adam Chełstowski / Forum

Cena dobrobytu. Na czym polega polski paradoks niskiej dzietności

Marcin Kędzierski
Mam silne przekonanie, iż wraz z wyludnianiem się Polski pojawią się postulaty bardziej zdecydowanych działań przeciwdziałających temu zjawisku. Podatek bykowy…
Fot. Piotr Skórnicki / Agencja Wyborcza.pl

Bieda w Polsce ma dziś twarz kobiety

Anna Korytowska
Nie ma takiej dziedziny życia, na której nie odcisnęłaby bolesnego piętna. Bieda w Polsce dotyka setek tysięcy kobiet, a ubóstwo to codzienność pełna…
Ilustracja: Zuzanna Kowalska dla „TP"

Polakom coraz trudniej narzekać. Co w Polsce działa, co się udało?

Ziemowit Szczerek
Zrobiłem w mediach społecznościowych prywatną ankietę. Okazało się, że tradycyjne polskie narzekanie wymaga dziś coraz większego wysiłku.

Świat

Georgia Meloni. Rzym, 15 lipca 2025 r. // Fot. Domenico Cippitelli / NurPhoto / AFP / East News

Giorgia Meloni świętuje trzecią rocznicę na czele rządu. Nikt nie zagraża jej władzy

Paweł Bravo
Choć ciągnął się za nią postfaszystowski bagaż, Giorgia Meloni okazała się wiarygodną partnerką w polityce światowej i sprawną szefową rządu. Dlaczego więc…
Jednym z powodów napięć z Rosją jest demontaż ostatnich miejsc pamięci z czasów sowieckich, które zachowały się jeszcze w Estonii. Na zdjęciu: wystawa w Estońskim Muzeum Historycznym w Tallinnie, gdzie zdemontowane rzeźby i pomniki mają przypominać o czasach sowieckiej okupacji. // Fot. Peter Forsberg / EU / Alamy / BE&W

Wojna cieni. Dlaczego Estończycy tak skutecznie łapią rosyjskich szpiegów

Filip Rudnik
Rosja nasiliła szpiegowską i dywersyjną aktywność na terenie Estonii. Jednak trafiła kosa na kamień: estońska efektywność w tropieniu rosyjskich agentów jest…
Daniel Naroditsky podczas indywidualnych mistrzostw świata w szachach szybkich. Nowy Jork, 28 grudnia 2024 r. // Fot. Lennart Ootes / Getty Images

Daniel Naroditsky był mistrzem szachów. Dlaczego nie możemy otrząsnąć się po jego śmierci

Łukasz Kwiatek
Świat szachów stracił jednego z najzdolniejszych i najbardziej lubianych graczy. Jego śmierć pokazuje, jak niszczycielskie skutki może mieć internetowa przemoc.

Wiara

Kardynał Karol Wojtyła, ok. 1970 r. // PAP / reprodukcja Jakub Grelowski

Korespondencja Tymienieckiej z Janem Pawłem II: sprzedaż, utajnienie i ujawnienie listów

Edward Augustyn
Relacja Anny Teresy Tymienieckiej z Janem Pawłem II trwała wiele lat. Ich bogata korespondencja do niedawna była niedostępna dla badaczy.
List kard. Karola Wojtyły do Anny Teresy Tymienieckiej z 1976 roku. // Fot. Janek Skarżyński / AFP / East News

„Najmilsze moje kochanie”. Co kryją listy Anny Teresy Tymienieckiej do Jana Pawła II

Monika Białkowska
Tymieniecka kochała Wojtyłę i pisała mu o tym wprost. Jaka miłość ich łączyła? Romantyczna, choć wysublimowana? Mistyczna, skoro oboje zanurzali ją w Bogu?…
Spotkanie z o. Joachimem Badenim OP, obok ówczesny duszpasterz Beczki o. Adam Szustak OP. Kapitularz klasztoru Dominikanów w Krakowie, 2008 r. // archiwum beczki

Znana marka w Kościele. Dominikańskie duszpasterstwo akademickie Beczka ma już 60 lat

Marcin Tusiński, Paweł Szylak OP
O. Paweł Szylak OP, duszpasterz akademicki: Do Beczki trafiają ludzie, którzy wcale nie są blisko Pana Boga i Kościoła, ale tu odnajdują ich na nowo. Często…
Papież Leon XIV podczas spotkania z przedstawicielami różnych religii z okazji 60. rocznicy ogłoszenia Soborowej Deklaracji „Nostra aetate”. Watykan, 28 października 2025 r. // Fot. Fabio Frustraci / EPA / PAP

Deklaracje a rzeczywistość. 60 lat temu Kościół potępił antysemityzm

S. Katarzyna Kowalska NDS
Antysemityzm i nacjonalizm znów maskowane są fałszywą miłością do ojczyzny i religijnością. Czy Kościół w Polsce przyjmie deklarację „Nostra aetate”?

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Czy ewangelizację można finansować ze środków zbieranych na portalu dla dorosłych?

O. Wacław Oszajca SJ
Ks. Rafał Główczyński założył konto na portalu dla dorosłych, aby korzystający z niego też usłyszeli Dobrą Nowinę. „Pobożne a wpływowe” dusze poczuły się…

Jaki powinien być każdy, kto odważy się być apostołem w Kościele

Kard. Grzegorz Ryś
Co to znaczy dla Kościoła, że jest domem zbudowanym na fundamencie apostołów i proroków? Co to znaczy dla mnie – biskupa?

Historia

Napełnianie powłoki „Gwiazdy Polski” wodorem // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Polska była potęgą baloniarstwa. Do czasu katastrofy w Dolinie Chochołowskiej

Mikołaj Górski
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku polscy naukowcy w niektórych sferach wyprzedzali światową czołówkę. Jedną z nich były badania promieniowania…

Nauka

// Fot. Elizaveta Galitckaia / Shutterstock

Wszystko dla dzieci. Jak mózg kobiet zmienia się w ciąży

Maria Hawranek, Susana Carmona
Susana Carmona, neurobiolożka: Do niedawna my, kobiety w ciąży, jako obiekt badań byłyśmy bezgłowe. A ciąża to najbardziej znacząca przemiana, przez jaką…

Kultura

Idan Weiss jako Franz Kafka w filmie „Franz Kafka”, reż. Agnieszka Holland, dystr. Kino Świat // Marlene Film Production / Kino Świat

Franz Kafka to nie tylko ciemność. W filmie Holland pisarz tańczy i często się śmieje

Łukasz Musiał
Poznajmy niezmordowanego wioślarza i piechura. Flirciarza, ale też czułego kochanka. W wolnych chwilach motocyklistę, ogrodnika i stolarza. Agnieszka Holland…
Krzysztof Gil w swojej pracowni na tle niedokończonego obrazu "The Young Rajah" Kraków, 31 października 2025 r. // Fot. Jacek Taran

Strach stał się naszym dziedzictwem: historia Romów w malarstwie Krzysztofa Gila

Jacek Taran, Krzysztof Gil
Krzysztof Gil, artysta wizualny: W wielu krajach Europy urządzano polowania na Romów. Obcięte nosy i uszy pokazywano jako trofea, układano ofiary romskie w…
Virginia Woolf, „The Life of Violet: Three Early Stories”, Princeton University Press // materiały prasowe

Trzy nieznane dotąd opowiadania Virginii Woolf: cudowna mieszanina komizmu i fantazji

Magda Heydel
Historia odkrytego i wydanego właśnie „Żywota Violety” Virginii Woolf jest smakowita, choć niepozbawiona goryczki. A zaczyna się od żartobliwego prezentu dla…
To Kraków tworzy metamorfozy feat. Smolik

To Kraków tworzy metamorfozy feat. Smolik: wyjątkowy koncert

Monika Ochędowska
Niepowtarzalny koncert na listopadowy długi weekend. W muzycznej opowieści Andrzeja Smolika wystąpią m. in. Krzysztof Zalewski, Katarzyna Nosowska, Monika…
Jenny Erpenbeck, KAIROS, przeł. Eliza Borg, Znak Literanova 2025 // materiały prasowe

„Kairos”: powieść o rozkwicie i rozpadzie miłosnej relacji na tle jednoczących się Niemiec

Adam Woźniak
Nagrodzony Bookerem „Kairos” Jenny Erpenbeck to realistyczne świadectwo powolnego przenikania toksyn do świadomości idealistycznie nastawionych kochanków.
Zamek Królewski na Wawelu / materiały prasowe

Dürer i Holbein na Wawelu – spotkanie z mistrzami duszy

Jacek Taran
Zamek Królewski na Wawelu po raz pierwszy w Polsce prezentuje malarstwo portretowe Albrechta Dürera oraz Hansa Holbeina młodszego.
Film „Dom Dobry”, reż. Wojciech Smarzowski, dystr. Warner Bros. Entertainment Polska // Fot. Paweł Tybora / Lucky Bob & Warner Bros. Entertainment Inc.

Nie ignorujmy kina Smarzowskiego. „Dom dobry” wytrąca nas ze strefy komfortu

Anita Piotrowska
Smarzowski w „Domu dobrym” robi wiwisekcję rodziny, prezentując całą serię psychopatologicznych zjawisk, na czele z gaslightingiem, syndromem sztokholmskim i…
Hanna Krall, „Pożegnanie z Narwią”. Rozmawia Wojciech Tochman. Wydawnictwo Literackie // materiały prasowe

Książka tygodnia: Rozmowa Wojciecha Tochmana z Hanną Krall

Lektor
Zapis podróży, które ze swoją mistrzynią odbył Wojciech Tochman, dobrze czytać, mając obok inne książki Hanny Krall.
Materiały prasowe TVP
Materiał promocyjny

Teatr Telewizji - listopadowe premiery

W Teatrze TV zobaczymy m.in. autorski projekt Tildy Swinton, laureatki Oscara i Honorowego Złotego Niedźwiedzia na Berlinale oraz kuratora mody i historyka…

Felietony

Fot. Sergii Figurnyi / Shutterstock

Zuchwałe włamanie do Luwru, czyli tęsknota za wdziękiem

Olga Drenda
Na tle tylu złowrogich, prowadzących do utraty wiary w ludzkość informacji ta wiadomość z kroniki kryminalnej przyniosła powiew świeżości.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Koleżanka Rudej radzi sprzedać statuetkę Nike. Ale dobrze mieć skrzydła w domu

Eliza Kącka
„Ej, pod drzwiami do tamtego wagonu siedzi chyba ta Nike. Piszesz. To idź, pokaż jej coś swojego”. „A jak powie, że to do niczego?”. „To jej powiesz, że…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

W polityce i w MMA kopie się leżącego. A ja tęsknię za starą żoliborską szkołą

Tomasz Stawiszyński
Czy takie ekscesy to tylko późnokapitalistyczne nienasycenie, poszukiwanie coraz mocniejszych wrażeń, zatrata granic z braku poczucia bezpieczeństwa i deficytu…

Smaki

// Fot. Kriminskaya Ekaterina / Adobe Stock
Wersja audio

Czas zbierać z grządek. Ja zebrałem cały musztardowiec na pesto

Paweł Bravo
Mieszczuch pochyla się nad ziemią, która rodzi zieleninę, zazwyczaj kupowaną w postawie wyprostowanej. Może potem sałatka z rukwi wodnej smakuje pełniej?

Zmysły

Galeria Apollina w Luwrze // Fot. Stephane de Sakutin / AFP / East News
Wersja audio

Kradzież w Luwrze. Dlaczego okno włamywaczy stało się nową atrakcją

Dorota Malina
Podczas gdy policja szuka klejnotów i sprawców napadu na Luwr, opinia publiczna szuka winnego i... rozrywki. Jedni tweetują o „upokorzeniu Francji”, inni robią…

Tygodnik Czytelników

Fot. delillah / Adobe Stock

Chodzę swoimi ścieżkami, nad czym boleje nasz przewspaniały ksiądz proboszcz

Moich spotkań z różańcem nie zaliczę do pełnych, ortodoksyjnych. To nie ja wybieram modlitwę, ale ona wybiera mnie.
Fot. delillah / Adobe Stock

Dziękuję siostrze Chmielewskiej. Pomaganie innym to przywilej

Daję pieniądze tym, którzy potrzebują. Dzięki s. Małgorzacie Chmielewskiej nie czuję się z tym dziwna i samotna.
Fot. delillah / Adobe Stock

Tak nas testują Rosjanie. Jak ten sprawdzian wypada?

Bycie gotowym na zagrożenie to nie kwestia ulegania panice, ale umiejętność zaakceptowania zmienności i ulotności życia.