Tygodnik Powszechny Nr 40/2025

// grafika na okładce: Blanka Biernat dla „TP”
Data wydania:
Numer wydania:
40
Rok wydania:
2025

Polacy częściej chodzą na pielgrzymki i praktykują post, niż uczestniczą w niedzielnym nabożeństwie. Pozostajemy krajem ludzi o głębokich potrzebach duchowych, ale coraz częściej realizowanych indywidualnie – więcej w najnowszym Temacie Tygodnika.

W numerze także: Polskie elity polityczne nie gorsze (ale i nie lepsze) od europejskiej średniej * Jak autostrady na wschód od Odry uśmierciły mit Europy Wschodniej * Niebinarny Bóg * Najgorsze wakacje Fryderyka Chopina * Grzyby obrastają świat * Krzyżacy w teatrze * Joseph Campbell, ojciec Mistrza Yody * Trudne czasy dla miłości romantycznej.

W numerze także dodatek specjalny: trzecia część Magazynu Conrad, w którym znajdziecie najlepsze materiały o literaturze.

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Myślę o tym, co Kościół proponuje dziś ludziom. Czy taki projekt zostawił nam Jezus?

Ks. Adam Boniecki
Organizacja Kościoła, różne przepisy i kościelne zwyczaje się zmieniają. Organizacja powstawała, bo była konieczna, ale czy dokładnie taka, jaką dziś mamy,…

Świat naszych pragnień: jakie formy przybiera obecnie duchowość

Marek Rabij
Można nie uważać się za katolika, ale regularnie chadzać na pielgrzymki, aby w grupie, w modlitewnej medytacji i w zmęczeniu znajdować to, czego duszy nie…

Obraz tygodnia

Akcja duńskich służb przy lotnisku w Kastrup koło Kopenhagi po pojawieniu się nad nim obcych dronów. Dania, 22 września 2025 r. // Fot. Steven Knap / AFP / East News

Bezzałogowce nad Europą. Co jest celem rosyjskiej „dyplomacji dronów”?

Marek Rabij
Rosyjskie drony nad Europą nie zniechęcą jej do wspierania Ukrainy. Mogą jednak sprawić inne problemy, których skutki odczujemy wszyscy.
Rosyjskie myśliwce MIG-31 nad Morzem Bałtyckim po naruszeniu estońskiej przestrzeni powietrznej. 19 września 2025 r. // AFP / East News

Strzelanie do rosyjskich samolotów: jakie to niesie ryzyko i co mówi prawo

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
Nikt nie będzie płakał po strąconych rosyjskich dronach, ale strzelanie do maszyn załogowych zawsze będzie decyzją polityczną, obciążoną ryzykiem eskalacji.…
Mateusz Morawiecki i Adrian Zandberg poczas debaty "Jaka droga rozwoju Polski". Dąbrowa Górnicza, 5 września 2025 r. // Fot. Dominik Gajda / Agencja Wyborcza.pl

Mateusz Morawiecki ruszył do ofensywy w mediach. Czy to zapowiedź walki o PiS?

Marek Kęskrawiec
Były premier zalicza spektakularny tour po internecie. Jego zasięgi budzą niepokój nie tyle obecnie rządzących, co ważnych polityków w samym PiS.
Prezydentka Mołdawii Maia Sandu podczas wyborów parlamentarnych. Kiszyniów, 28 września 2025 r. // Fot. Artur Widak / AFP / East News

Wyniki wyborów w Mołdawii: kurs na Europę, porażka sił prorosyjskich

Piotr Oleksy
W wyborach parlamentarnych w niedzielę 28 września większość mołdawskiego społeczeństwa potwierdziła swój proeuropejski wybór. Opozycja zapowiada protesty,…
Biskup Andrzej Jeż. Tarnów, 8 października 2017 r. // Fot. Tadeusz Koniarz / Reporter

Biskup Jeż odpisuje Minakowskiej, transpłciowej aktywistce. Jak zdał sprawdzian?

Artur Sporniak
„Czy jestem w Kościele, w pełni praw, jako Maria Jadwiga, czy też Kościół się mnie wyrzeka?” – zapytała Minakowska biskupa tarnowskiego Andrzeja Jeża.

Na punkty

Konferencja „Czytanie ma tylko dobre strony”podsumowująca pięcioletni Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0, Warszawa 23 września 2025 r. // Fot. Monika Ochędowska

Umiejętność czytania ma większy wpływ na przyszłość dzieci niż ich status ekonomiczny

Monika Ochędowska
W czasach, gdy mamy problemy ze skupieniem i nadmiernie polegamy na technologii, umiejętność krytycznego czytania jest jedną z kluczowych kompetencji. To…
Mieszkańcy Warszawy podczas posiedzenia rady miasta domagali się wprowadzenia nocnej prohibicji w stolicy. Warszawa, 18 września 2025 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

W wojnie o zakaz nocnej sprzedaży alkoholu najwięcej stracą KO i PSL

Marek Kęskrawiec
Dobre w tej aferze jest to, że – wydawałoby się, nieśmiertelne – lobby wódczane w Sejmie zaczęło się kruszyć pod wpływem społeczeństwa oraz danych z niemal…
// Gorodenkoff / Shutterstock

Nauka języka obcego dla seniorów. Jakie atuty mają osoby 60 plus?

Łukasz Kwiatek
Naukowcy z Uniwersytetu Essex zbadali, czy osoby w wieku 60 lat i więcej są w stanie skutecznie uczyć się języka obcego i jaki sposób nauki będzie dla nich…
Kolonia bakterii gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus), z hodowli prowadzonej w National Collection of Type Cultures w Wielkiej Brytanii. Założona w 1920 r. organizacja jest najstarszym biologicznym bankiem patogenów. Znajduje się tam m.in. kolekcja zgromadzona przez R.G.E. Murraya, zawierająca szczepy bakterii sprzed ery antybiotyków. // National Collection of Type Cultures / Materiały prasowe

Ewolucja plazmidów: jak uzbroiliśmy bakterie w geny oporności na antybiotyki

Bartosz Kabała
Coraz większym wyzwaniem dla medycyny jest zjawisko oporności bakterii na antybiotyki. W tym wyścigu zbrojeń między patogenami i współczesną medycyną ważną…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

// Ilustracja: TP online / Adobe Stock
Wersja audio

Raport o duchowości Polaków 2025. Jak szukamy sensu i dobrostanu, za czym tęsknimy?

Jarema Piekutowski
Jak wygląda duchowy krajobraz współczesnej Polski: więcej w nim modlitwy czy medytacji i postu? Jakie miejsce w potrzebach religijnych zajmuje ciało? I co nas…

Kraj

Obywatele wybierają nowye elity III RP. Warszawa, 1 czerwca 2025 r. // Fot. Marysia Zawada / Reporter

Elity do remontu. Polska między Solidarnością a oceanem hejtu

Marcin Kędzierski
Mało co tak dobrze się sprzedaje w internecie jak połajanki polskich elit. Ale czy w porównaniu z resztą Europy faktycznie mamy się na co skarżyć?
Jakub Rympel na potkaniu Sprawiedliwych i Uratowanych w synagodze Izaaka w Krakowie. Czerwiec 2015 r. // Fot. Archiwum prywatne
Wersja audio

Sprawiedliwi wśród Narodów Świata: dziś to oni potrzebują pomocy

Marcin Choduń
Starzy i często schorowani, ostatni z żyjących Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, wymagają wsparcia. Jakub Rympel, wdzięczny ludziom, dzięki którym przeżył…
Budowa Obwodnicy Metropolii Trojmiejskiej. Gdańsk, 8 września 2025 r. // Fot. Przemek Świderski / REPORTER

Osiem tysięcy kilometrów dróg ekspresowych. Polska właśnie opuszcza Europę Wschodnią

Marek Rabij
Nowoczesne drogi szybkiego ruchu w Rzeczypospolitej oznaczają symboliczny kres ponurego mitu Europy Wschodniej. Krainy, w której podróże były zawsze drogą…

Świat

Przeciwnicy imigracji demonstrują na londyńskiej Trafalgar Square, 13 września 2025 r. W sondażach 70 proc. Brytyjczyków wyraża pogląd, że imigracja na Wyspy jest zbyt wysoka, a połowa uważa, że źle wpływa ona na kraj. // Fot. Barton / SOPA / Rex Features/ East News

Małe łodzie, wielki kryzys. Nielegalna imigracja rozpala brytyjskie ulice

Patrycja Bukalska
Masowa imigracja to dziś najważniejszy temat polityczny i społeczny na Wyspach Brytyjskich. We wrześniu po raz kolejny rekordowo dużo imigrantów pokonało…
Spotkania polskiej społeczności na wyspie Vis w winnicy Kula (po polsku: Wieża) Wrzesień 2025 r. // Fot. Aleksandra Wojtaszek

Jak Polacy zadomowili się w Chorwacji. Płyniemy na zachwycającą wyspę Vis

Aleksandra Wojtaszek
Z początkiem jesieni media chętnie piszą o Polakach, którzy kupili domy nad Morzem Śródziemnym i cały rok grzeją się w słońcu. Jakie społeczne skutki, dla…
Szkolenie cywilów w bazie wojskowej w Caracas, stolicy Wenezueli. 20 września 2025 r. // Fot. Pedro Mattey / AFP / East News

Trump kontra Maduro. Czy USA dokonają inwazji na Wenezuelę?

Martyna Leszczyńska
Dla jednych to nowa twarz jankeskiego interwencjonizmu w Ameryce Łacińskiej. Dla innych: przede wszystkim walka z narkobiznesem. W tym z prezydentem Wenezueli…

Wiara

Kaplica Dziękczynia. Dallas, Teksas // Fot. James Kirkikis / Shutterstock

Bóg jest niebinarny i queerowy. Przekracza granice, w jakich chcemy Go zamknąć

Kalina Wojciechowska, Paulina Model
Kalina Wojciechowska, teolożka: Progresywna lektura Biblii to możliwość nawiązania żywych, osobistych relacji z Bogiem, który nas widzi i słyszy. Mamy…
Elizabeth Cady Stanton (po prawej) i Susan Brownell Anthony // Library of Congress

To była pierwsza krytyczna kobieca lektura Biblii. Co mówi dzisiaj?

Zuzanna Radzik
Ponad wiek temu sufrażystki wzięły do ręki Pismo Święte i skomentowały wszystkie fragmenty, które mówią o kobietach lub ostentacyjnie o nich milczą. Efekt był…
Ostatnia droga papieża Franciszka – z placu św. Piotra do bazyliki Santa Maria Maggiore. Rzym, 26 kwietnia 2025 r. // Fot. Henry Nicholls / AFP / East News

Jak znaleźć Kościół żywy? Katolicyzm bez przymiotników: ani rzymski, ani polski

Wojciech Zalewski
Powinniśmy zdemitologizować wszelkie instytucje religijne i nie oczekiwać od nich tego, czego nie mogą nam dać. Trzeba – za Franciszkiem – „wyjść z Rzymu” i…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Próżno od Jezusa oczekiwać nadzwyczajnych znaków

O. Wacław Oszajca SJ
Jeśli nie słyszymy głosu wołających o pomoc, czy możemy nazywać się Kościołem?

Jeśli ciągle tkwicie w nienawiści, nie próbujcie niczego budować

Kard. Grzegorz Ryś
Chcecie odbudować państwo i społeczeństwo? Bóg udziela w tej kwestii ważnego pouczenia ustami pogańskiego władcy.

Historia

George Sand, portret autorstwa Auguste’a Charpentiera, ok. 1838 r. // Musée de la Vie Romantique / CC0 Fryderyk Chopin, portret autorstwa Marii Wodzińskiej, ok. 1836 r. // Fot. Archive / Alamy / Be&W
Wersja audio

Chopin i George Sand na Majorce. Wakacje, które zamieniły się w koszmar

Zofia Jurczak
187 lat temu para kochanków, Fryderyk Chopin i George Sand, uciekła z zimowego Paryża na Majorkę. Chcieli spędzić tam cudowne chwile. Podróż okazała się…

Nauka

Próchnilec gałęzisty (Xylaria hypoxylon) // Lothar Lenz / Adobe Stock // Fot. Lothar Lenz / Adobe Stock Adobe stock ausgewertet

Powstała pierwsza globalna mapa podziemnego imperium grzybów. Dlaczego to przełom?

Marta Panas-Goworska, Andrzej Goworski
Zespół naukowców z Uniwersytetu Stanforda stworzył niezwykle szczegółową mapę zróżnicowania grzybów. Płynące z niej wnioski są bardzo praktyczne. A także…
Marco Barotti, Koralowce – kinetyczna instalacja dźwiękowa reagująca na dane oceaniczne w czasie rzeczywistym // Fot. Centrum Nauki Kopernik / materiały prasowe
Materiał promocyjny

Muzyka raf koralowych: requiem czy preludium?

Około 50 proc. raf koralowych na świecie zanikło lub poważnie się zdegradowało w ciągu ostatnich 50 lat.

Kultura

Materiał promocyjny

Narracje Nieobecne: druga edycja

Teatr Telewizji ogłasza drugą edycję konkursu na scenariusz Narracje Nieobecne. Jej tematem jest PRACA. Scenarzystki, scenarzystów, dramatopisarki,…
Kadr z filmu "Ministranci", reż. Piotr Domalewski, 2025 r. // Fot. Zuzanna Woińska // Materiały prasowe Kino Świat

Festiwal filmowy w Gdyni pokazał odwagę młodego kina

Anita Piotrowska
50. edycja gdyńskiego festiwalu udowadnia, że potrzebujemy sprawnie i z wdziękiem opowiedzianych historii, które przywracają nam wiarę w porządek świata.
„Krzyżacy” reż. Jan Klata. Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie // Fot. Karolina Jóźwiak / materiały prasowe

„Krzyżacy” Jana Klaty wierzgają nóżkami. Sceny z Sienkiewicza, których nie pamiętasz

Dariusz Kosiński
Świetny koncept, znakomity zespół realizatorów i fantastyczna ekipa aktorska. Olsztyńscy „Krzyżacy” Jana Klaty i Ishbel Szatrawskiej są jak rekonstrukcja bitwy…
Mistrz Yoda, Gwiezdne Wojny: część III – Zemsta Sithów, 2005 r. // LMK / BE&W

Człowiek, bez którego nie byłoby „Gwiezdnych wojen”. Czytajcie Josepha Campbella

Tomasz Stawiszyński
Campbell przekonywał, że świat oraz życie mają sens, a rzeczywistość opiera się na szczególnej, niewidocznej na pierwszy rzut oka strukturze.
Patrycja Bukalska, Ziemia jednorożca. Podróż po Szkocji, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025 r. // materiał prasowy

Książka tygodnia: „Podróż po Szkocji” Patrycji Bukalskiej

Lektor
Uprzedzam – to jest trochę antyprzewodnik, łączący zachwyt urodą kraju z próbą opisania i zrozumienia jego dramatycznych przemian. Bukalska zagląda pod…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

„Lala podająca się za socjologa”. Nie wszystko, co sprawia przykrość, powinno być ścigane

Olga Drenda
W wolnym kraju nie powinno być koniecznością, by stale uważać na słowa. Ale też umowna zgoda co do tego, jakie wypowiedzi należy uznawać za przekroczenie…
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Historia Rut czytana dzisiaj: kto jest swój, a kto zagraża czystości narodu

Zuzanna Radzik
Siostry Miłosierdzia polemizują z kard. Timothym Dolanem, arcybiskupem Nowego Jorku, który zastrzelonego politycznego aktywistę Charliego Kirka nazwał „…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek
Wersja audio

Urojenia AI jako źródło cierpień: psychiatrzy widzą nowy problem

Tomasz Stawiszyński
Jaki wpływ na naszą psychikę będą miały boty? Czy cyfrowe korporacje zagwarantują nam zdolność do rozpoznawania rzeczywistości?

Smaki

Fot. Adobe Stock

Zróbmy coś pozytywnego. Przepis na tartę jesienną z brokułem

Paweł Bravo
Sprawdzasz, ile gwiazdek ma lokal, zanim tam pójdziesz? Tak się wzmogłem w złości na ten system ocen, że musiałem ją rozładować jakimś zdrowym, jesienno-…

Psyche

Miłość romantyczna: jaki mamy z nią kłopot i czy bliskość bez niej jest możliwa?

Katarzyna Kubisiowska, Tomasz Szlendak
Tomasz Szlendak, socjolog: Wszystko się zmieniło, za wyjątkiem obyczaju. Brakuje nowej formy wiążącej nas w stałe pary, w miejsce miłości romantycznej, która…

Tygodnik Czytelników

Fot. delillah / Adobe Stock

Lament nad Izraelem

Izraelskie władze skazały Palestyńczyków na wypędzenie i głód. Dla wielu z nich – bezlitosną głodową śmierć, o jakiej do ostatnich chwil swego życia wspominała…

Ogłoszenia

Debata „Kraków – wspólnota kultury”, organizowana przez „Tygodnik Powszechny” i Miasto Kraków. Na zdjęciu dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie Andrzej Szczerski oraz wiceprezydent Krakowa Łukasz Sęk. Radio Kraków, 25 września 2025 r. // Fot. Jacek Taran

Kraków – wspólnota kultury

Michał Sowiński
25 września odbyła się konferencja „Kraków – wspólnota kultury”, podczas której instytucje, twórcy i władze miasta debatowali o dostępności, decentralizacji i…

Dodatki w numerze Nr 40/2025

Marcin Wolny / Festiwal ConradaMagazyn Conrad nr 3/2025

Hanna Nordenhök // Fot. Elvira Glänte / Wydawnictwo Pauza

Czy w epoce „postpostprawdy” można jeszcze kłamać? Rozmowa ze szwedzką pisarką Hanną Nordenhök

Michał Sowiński, Hanna Nordenhök
„Maski zakładamy nie po to, by oszukiwać, ale by móc być razem” – mówi Hanna Nordenhök. W „Wonderland” pokazuje, że kłamstwo i iluzja są mechanizmem, który…
Claude Cahun, autoportret 1927 r. // Fot. Domena publiczna

Claude Cahun. Artystka, która rzuciła wyzwanie Hitlerowi

Renata Kopyto
Claude Cahun tworzyła sztukę wyprzedzającą swój czas. Jej surrealistyczne autoportrety i teksty redefiniowały granice płci i tożsamości. W Krakowie jej…
Colm Tóibín z egzemplarzem swojej książki „Hołd dla Barcelony”. Hiszpania, 20 czerwca 2025 r. // Fot. Toni Albir / EPA/ PAP

Colm Tóibín: jak oswoić konserwatywny kraj z głosem gejowskiego pisarza

Michał Sowiński
Colm Tóibín, autor „Brooklynu” i „Czarodzieja”, pokazuje, że wielka literatura rodzi się z małych doświadczeń. To proza intymna, a zarazem poruszająca…
Yan Ge // Fot. Joanna Millington / Wydawnictwo Pauza

Na Festiwalu Conrada pojawią się dwie pisarki Yan Ge. Oto dlaczego

Olga Drenda
Proza Yan Ge oscyluje między baśnią a horrorem, pomiędzy śmiechem a lękiem. Ta literatura burzy poczucie bezpieczeństwa i swojskości.
Michał Sowiński na spotkaniu z Gabrielem Krauze. Festiwal Conrada 2024 / Marek Bednarz

Lęk i nadzieja, czyli Festiwal Conrada 2025

Michał Sowiński
Świat staje się coraz bardziej niepokojący i dziwny – szybciej, niż możemy się z tym oswoić. W nowym „Magazynie Conrad” przyglądamy się, jak Colm Tóibín, Yan…
// materiały prasowe Festiwalu Conrada

Znamy nominacje do Nagrody Conrada 2025

Monika Ochędowska, Michał Sowiński
Nagroda Conrada to najważniejsze w Polsce wyróżnienie dla debiutujących pisarzy. W tym roku nominowane książki opowiadają o pamięci, tożsamości i świecie,…