Kultura jest sercem Krakowa – to zdanie powracało wielokrotnie podczas konferencji „Kraków – wspólnota kultury”, zorganizowanej przez „Tygodnik Powszechny” w partnerstwie z Miastem Kraków i Radiem Kraków. Choć przedstawiciele najważniejszych instytucji kultury i władz miasta spotykali się już wcześniej, nieczęsto udaje się zebrać tak szerokie grono w jednym miejscu. Dyrektorzy instytucji, twórcy i menedżerowie wspólnie podsumowali stan życia kulturalnego i wyznaczyli kierunki na przyszłość.
Wiceprezydent Łukasz Sęk zadeklarował, że to nie jednorazowe forum: „Takie spotkania są potrzebne i będą kolejne”. Ta zapowiedź nadała wydarzeniu wymiar nie tylko diagnozy, ale także otwarcia procesu, który ma być regularny i konsekwentny. Cztery panele tematyczne łączyła jedna idea: jak uczynić kulturę bardziej wspólnotową – dostępną, zdecentralizowaną, odporną na presję ekonomiczną i otwartą na nowe głosy.
Dziedzictwo i tożsamość kulturowa
Podczas pierwszego panelu profesor Andrzej Betlej przypomniał, że dziedzictwo to nie tylko mury, ale także nawyki, praktyki i ludzie. Rozmowa dotyczyła bilansu transformacji instytucji po 1990 r. oraz potrzeby decentralizacji, aby kultura nie koncentrowała się wyłącznie w centrum. Przykłady adaptacji poprzemysłowych przestrzeni – od Schindlera, przez Cricotekę, po Muzeum Inżynierii i Techniki – pokazały, jak na obrzeżach powstają nowe „serca miasta”. Ważnym postulatem stało się wychodzenie z „rezerwatu instytucji” i otwarcie na społeczności, które dotąd pozostawały na marginesie życia kulturalnego.
Kultura dla mieszkańców
Panel o uczestnictwie i dostępności pokazał, jak ważna jest regularność w działaniach na rzecz dostępności kultury. „Nawyki uczestnictwa nie biorą się znikąd” – mówiła Katarzyna Suszkiewicz z Żydowskiego Muzeum Galicja. To biblioteki, domy kultury i NGO budują codzienny rytm obecności sztuki w życiu mieszkańców. Dyskutowano o szeroko rozumianej dostępności – nie tylko architektonicznej, ale też językowej, sensorycznej i ekonomicznej. Oczekiwanie mieszkańców jest jasne: chcą mieć kulturę „blisko domu”, w ramach stałych i powtarzalnych formatów, a nie tylko przy okazji wielkich wydarzeń.
Twórcy i przemysły kreatywne
Rozmowa o przyszłości Wesołej – planowanej dzielnicy kreatywnej – należała do najbardziej ożywionych. „To szansa i ryzyko: zróbmy z niej dzielnicę kreatywną z realnymi gwarancjami dla NGO” – apelował prof. Andrzej Bednarczyk. Paneliści podkreślali potrzebę stabilnych umów i przestrzeni do pracy, które pozwolą na eksperyment i ryzyko, a nie tylko na funkcjonowanie w trybie festiwalowej tymczasowości. Małgorzata Płysa z Unsoundu zwracała uwagę, że festiwale potrafią „robić miasto”, ale bez trwałej infrastruktury ich energia się rozprasza.
Polityka kulturalna i partnerstwa
Przedstawiciele MuFo, Mangghi i Muzeum Narodowego wskazywali, że wzrost publiczności idzie dziś w parze z dramatycznym wzrostem kosztów utrzymania. „Bywa, że to 120-150 procent budżetu – zanim w ogóle zaczniemy planować program” – mówił prof. Andrzej Szczerski. Paneliści ostrzegali przed logiką „więcej za mniej”, która grozi przeciążeniem zespołów i spadkiem jakości. Zamiast ścigania się na rekordy frekwencyjne, postulowano równowagę między wielkimi wydarzeniami a codzienną pracą edukacyjną i programową. Katarzyna Olesiak podkreślała potrzebę wspólnej narracji: instytucje nie mogą ze sobą konkurować, lecz powinny współtworzyć spójny obraz Krakowa jako miasta kultury.
Konferencja „Kraków – wspólnota kultury” miała charakter rzeczowej debaty. W wypowiedziach uczestników powracały postulaty decentralizacji, zapewnienia twórcom stabilnych warunków pracy, zachowania równowagi między spektakularnymi przedsięwzięciami a codzienną działalnością instytucji oraz rozwijania nawyku uczestnictwa poprzez stałą obecność działań blisko mieszkańców. Najważniejsze przesłanie padło jednak ze strony władz miasta – spotkanie nie kończy rozmowy, lecz rozpoczyna proces, w ramach którego głosy instytucji, artystów i mieszkańców będą regularnie uwzględniane.
Organizator: Tygodnik Powszechny
Partner główny: Miasto Kraków
Partner: Radio Kraków
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
Artykuł pochodzi z numeru Nr 40/2025
