Tygodnik Powszechny Nr 41/2024

Data wydania:
Numer wydania:
41
Rok wydania:
2024

Wikipedia – encyklopedia, którą każdy może redagować, to przepis na gigantyczny sukces, potężną odpowiedzialność i całą masę problemów. Łukasz Lamża pisze o tym, że wiarygodność i neutralność naszego najważniejszego źródła wiedzy budzi wątpliwości.

W numerze także: korespondencja Jagody Grondeckiej z Bejrutu i Łukasz Fyderek o irańsko-izraelskiej równowadze strachu * Korespondencje Edwarda Augustyna i Zuzanny Radzik z rzymskiego synodu * Reportaż Marcina Wójcika o spotkaniu modlitewnym mężczyzn na Jasnej Górze * Życiowa rola smoka Diplodoka * Rozmowa Katarzyny Kubisiowskiej z Grzegorzem Bogdałem.

Edytorial

ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Pytany o wiarę mężczyzn, myślę szczególnie o ojcu

Ks. Adam Boniecki
Ludzi, którzy rzeczywiście pomagali mi podjąć jakąś decyzję, było niewielu. Piszę o tym bez żalu.
Michał Okoński // Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Korespondenci z miejsc najgorętszych są naszą siłą. Ale płacą czasem wysoką cenę za swoją pracę

Michał Okoński
Bejrut, Watykan, ukraiński front, tereny powodziowe i sejmowe kuluary – nie ma numeru „Tygodnika” bez reporterskiego spojrzenia z najbliższej perspektywy.

Obraz tygodnia

izraelski atak na Liban, uchodźcy z Bejrutu

Relacja z Libanu. Konflikt Izrael-Hezbollah wywołał największy kryzys uchodźczy w historii

Jagoda Grondecka
Uciekając przed nalotami i ofensywą lądową Izraela, w ciągu dwóch tygodni swoje domy musiało opuścić 1,2 miliona ludzi, prawie co czwarty mieszkaniec Libanu.…
Premier Donald Tusk podczas nadwzyczajnego posiedzenia rządu w sprawie sytuacji powodziowej. Warszawa, 29 września 2024 r. // Fot Wojciech Olkuśnik / East News

„Tuskizm”: jak premier zarządza paniką moralną w poszukiwaniu sprawczości

Jakub Dymek
Przyjęte przed Donalda Tuska metody rządzenia wzmacniają jego samego, ale ośmieszają państwo. Sprawa alkotubek to przykład najnowszy, będą jednak następne.
Prokurator krajowy Dariusz Korneluk podczas konferencji prasowej w sprawie afery z udziałem posła Marcina Romanowskiego. Warszawa, 17 lipca 2024 r. // Fot. Robert Kowalewski / Agencja Wyborcza.pl

Spór o neosędziów, czyli jak odebrać zabawki dzieciom

Piotr Śmiłowicz
Obecna władza zdaje się podchodzić do kwestii neosędziów bardzo instrumentalnie i tam, gdzie jest to dla niej wygodne, uznaje ich orzeczenia.
Ojciec Timothy Radcliffe podczas rekolekcji na Synodzie Biskupów. Watykan, 2 października 2024 r. // Fot. Alessia Guliani / Catholic Press Photo / B&EW

Franciszek mianuje nowych kardynałów i zmienia rozkład sił w Kościele

Edward Augustyn
Różnorodność i atomizacja kolegium oznacza, że podczas konklawe większość kardynałów może głosować nie zgodnie z własną wiedzą i doświadczeniem, ale kierując…

Na punkty

Konferencja prasowe prezesa NBP Adama Glapińskiego. Warszawa, 6 października 2022 r. // Fot. Andrzej Iwańczuk / Reporter

Ile zarobi prezes NBP? Sześć razy więcej od prezydenta RP

Marek Rabij
Możliwe, że Adam Glapiński, którego kadencja zakończy się dopiero w czerwcu 2028 roku, postanowił wyciągnąć z prezesury ile się da. W granicach prawa, choć już…
Janusz Palikot w piwnicach swojego brawowaru koło Krakowa. 4 grudnia 2023 r. // Fot. Konrad Kozłowski / Agencja Wyborcza.pl

Janusz Palikot aresztowany. Co mu zarzuca prokuratura?

Marek Rabij
Obiecując odsetki od pieniędzy na rozwój swoich firm, Janusz Palikot pomieszał dwa porządki: biznesowej inwestycji i lokaty bankowej. Prokuratura uważa, że…
Wuhłedar po ponad dwóch latach walk, sierpień 2024 r. // Fot. Gaelle Girbes / Getty Images

Ukraina: Rosjanie zajmują Wuhłedar i przełamują front nad rzeką Oskoł

Wojciech Pięciak
Rosyjskie sukcesy na kilku odcinkach frontu sprawiają, że utrzymanie resztek obwodu donieckiego, które pozostają jeszcze w rękach obrońców, staje się…
ChatGPT4 - Rokas Tenys / Shutterstock

Blaski i cienie nowej wersji ChatGPT

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
O1 stał się pierwszym modelem językowym, który przewyższył doktorantów w trudnych testach naukowych. Nowa wersja ChataGPT może być szczególnie przydatna dla…
Wizualizacja części neuronów mózgu muszki owocowej i połączeń między nimi. // Materiały prasowe FlyWire / Princeton University

Pierwsza taka mapa: powstał kontektom muszki owocowej

Łukasz Kwiatek
Członkowie konsorcjum naukowego znanego jako FlyWire najpierw dokładnie przeskanowali mózgi muszki owocowej mikroskopem elektronowym, potem zidentyfikowali 140…

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

13-metrowa instalacja haftu przedstawiająca stronę Wikipedii o Wielkiej Karcie Swobód na wystawie „To Be Free”. Katedra w Salisbury, Wielka Bryrtania, 10 maja 2023 r. // Fot. Finnbarr Webster / Getty Images

Ukryte prawdy Wikipedii. Wiarygodność i neutralność naszego najważniejszego źródła wiedzy budzi wątpliwości

Łukasz Lamża
„Internetowa encyklopedia, którą każdy może edytować”. To przepis na gigantyczny sukces, potężną odpowiedzialność i całą masę problemów.

Kraj

Warszawa, na Rondzie Ignacego Daszynskiego, październik 2018 r. // Fot. Adam Chełstowski / Forum

Kto zarobił na boomie edukacyjnym, który pchnął miliony Polaków na uczelnie?

Marcin Kędzierski
Miasta i uczelnie, dla których masowe studiowanie oznaczało eldorado, za chwilę będą miały problem. Złota era się kończy. Co zostało?
Dzielenie mieszkań na osobne klitki, wykorzystywanie balkonów i piwnic - to nowa polska rzeczywistość // Fot. Tativophotos / Shutterstock

Mieszkanie nie dla studenta. Nasz reporter sprawdził, jak wyglądają castingi na mikrokawalerki w ośrodkach akademickich

Mateusz Macierakowski
Studia w Polsce stają się dobrem dla wybrańców: z dobrze sytuowanymi rodzicami albo z mieszkaniami w dużych ośrodkach. Sprawdziliśmy, jak wygląda akademicka…
Konwencja Lewicy - na zdjęciu Włodzimierz Czarzasty i Robert Biedroń. Warszawa, 5 czerwca 2024 r. // Fot. Andrzej Iwańczuk / Reporter

Lewica w kłopotach: jaka przyszłość czeka chore ogniwo koalicji?

Piotr Śmiłowicz
Jest najmniejszym ugrupowaniem koalicji, a stwarza jej najwięcej problemów. Nie dość, że polska lewica jest podzielona i bliska rozłamu, to jeszcze dostarcza…

Świat

Izraelski system przeciwrakietowy "Żelazna Kopuła" przechwytuje rakiety po tym, jak Iran wystrzelił salwę pocisków balistycznych. Aszkelon, Izrael, 1 października 2024 r. // Fot. Amir Cohen / Reuters / Forum

Izrael kontra Iran: co może powstrzymać eskalację tego konfliktu?

Patrycja Bukalska, Łukasz Fyderek
Dla strategicznego obrazu istotne jest, że irańskie rakiety przedarły się przez izraelską obronę. To pokaz zdolności Iranu – mówi dr hab. Łukasz Fyderek,…
Zwolennicy Sahry Wagenknecht są przekonani, że ich demonstracja przybliży pokój. Berlin, 3 października 2024 r. // Fot. Łukasz Grajewski

W Niemczech rośnie w siłę ruch na rzecz (s)pokoju: antyukraiński i antyamerykański. Nasza relacja z ulic Berlina

Łukasz Grajewski
Za Odrą topnieje poparcie dla dalszego wspierania Ukrainy. Antyamerykanizm i słabość do Putina to coś, co łączy skrajności z prawa i lewa. Jak to wygląda w…
Nariman Dżelal w Kijowie. W tle na ścianie fototapeta ze zdjęciem Bachczysaraju, historycznej stolicy Chanatu Krymskiego. Wrzesień 2024 r. // Fot. Monika Anduszedwska

Putinowski archipelag gułag: Nariman Dżelal opowiada o swoim uwięzieniu

Monika Andruszewska, Nariman Dżelal
W łagrze jesteś łamany, kawałek po kawałku. Zmuszają cię do śpiewania hymnu Rosji. Tracisz możliwość decydowania o sobie nawet na poziomie błahych rzeczy.…
Wizyta Władimira Putina w Azerbejdżanie. Baku, 19 sierpnia 2024 r. // Fot. Mikhail Tereshchenko / Sputnik / AFP / East News

Kaukaz na rozdrożu. Azerowie, Ormianie i Gruzini mają wybór: iść na Zachód czy zawracać na Wschód?

Wojciech Jagielski
W trzydziestym trzecim roku niepodległości Azerbejdżan, Armenia i Gruzja stoją przed wyborem swojej dalszej drogi. Armenia, rozczarowana Wschodem, zerka na…

Wiara

Podczas otwarcia Synodu kobiety domagają się święceń w ramach akcji „Nie kop puszki, kobiety mogą zostać księżmi” (gra słów: angielskie „can” oznacza „puszkę” i „móc”). Rzym, 2 października 2024 r. // Fot. Alessandra Tarantino / AP / East News

Synod pełen zagadek. Czy Kościół ma szansę się zreformować?

Edward Augustyn
Wielu zaangażowanych katolików wciąż wierzy w to rzymskie spotkanie. Pokłada w nim nadzieje większe niż w papieżu.
Demonstracja przeciwko pedofilii w kościele przed kościołem św. Krzyża. Warszawa, 19 grudnia 2020 r. // Fot. Aleksander Keplicz / Forum

Skrzywdzeni przez księży chcą być stroną we własnych procesach. Wezwali papieża do zmiany prawa

Anna Goc, Tośka Szewczyk
Tośka Szewczyk: Obecnie skrzywdzeni nie są nawet informowani o przebiegu własnych spraw. Powiedziałam biskupom, że przy tak sformułowanym prawie kanonicznym…
Łukasz, Michał i Marcin, kanddaci do pasowania na wojowników Maryi na Męskim Oblężeniu Jasnej Góry. Częstochowa, 29 września 2024 r. // Fot. Marcin Wójcik

Jak wierzy facet. Na Oblężenie Jasnej Góry przyjechały z całej Polski męskie grupy modlitewne

Marcin Tusiński
Na czym polega fenomen religijnych spotkań tylko dla mężczyzn?
Ks. Radek Rakowski i Parafia Łacina // Fot. Łukasz Filipowski / Nagroda Tischnera
Materiał promocyjny

Znamy nominacje do Nagrody Tischnera

Katarzyna Węglarczyk
Wytrwale przerzucać mosty – czy cichą pracą u podstaw, czy miarkowaniem tonu debaty, czy głośnym, odważnym mówieniem prawdy – zależnie od potrzeb. To wspólne…

Czytania

Fot. GRAŻYNA MAKARA /

Jak długo według Boga powinien żyć człowiek?

Małgorzata Kordowicz
Żydzi zwykle nie mówią „Sto lat!”. Czyżby nie chcieli winszować długiego życia dostojnym jubilatom?
Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Co może zwolnić od przykazania kościelnego

O. Wacław Oszajca SJ
Jako dzieciak w grudniowe wieczory podczas darcia pierza i gręplowania wełny nasłuchałem się ponad miarę opowieści o dobrych i złych Polakach, Ukraińcach,…

Dlaczego Jezus nie pozwala ściągać ognia z nieba

Kard. Grzegorz Ryś
Bóg idzie ciągle naprzód, nie pozwala nam wracać do tego, co już było.
Shutterstock

Widzenia

Wybrał Piotr Sikora
Shutterstock

Czytania liturgiczne (13 – 20 X)

Historia

Gmach Muzeum Historii Polski w trakcie budowy. Warszawa, maj 2023 r. // Fot. Fot. Maciek Jaźwiecki / Agencja Wyborcza.pl

Prawicowe czy lewicowe? Losy Muzeum Historii Polski pokazują, jak zmienia się dziś myślenie o samej instytucji muzeum

Piotr Kosiewski
Zmiana dyrektora Muzeum Historii Polski – gdzie Roberta Kostrę zastąpił Marcin Napiórkowski – powinna wywołać dyskusję nad polską polityką pamięci. MHP to…

Nauka

Farma gęsi w województwa podlaskim. // Agencja Wschód / Forum

Wirus, który nie zna barier

Bartosz Kabała
W ostatnich latach ptasia grypa uśmierciła setki milionów zwierząt – także ssaków. Jak dotąd zachorowało niewielu ludzi, jednak wirus szybko mutuje. I może…

Kultura

Grzegorz Bogdał. Okolice Gorlic, 15 sierpnia 2023 r. // Fot. Jacek Taran

Grzegorz Bogdał, pisarz: Wiele dobrych rzeczy przychodzi do mnie z opóźnieniem

Katarzyna Kubisiowska, Jacek Taran, Grzegorz Bogdał
Trochę mnie bawi, kiedy ktoś zwraca uwagę, że jestem małomówny. I w ogóle to oczekiwanie wobec ludzi, że niezależnie od momentu i okoliczności powinni się…
Scena ze spektaklu "Wojna i Pokój" w reżyserii Janusza Opryńskiego. Katowice, 25 września 2024 r. // Fot. Przemyslaw Jendroska / Materiały prasowe Teatru Śląskiego

„Wojna i pokój” w Teatrze Śląskim. Jak Tołstoja i Tukidydesa wystawia jeden z najlepszych zespołów w Polsce

Dariusz Kosiński
Wojna i śmierć jako rozwiązania bezwzględnie racjonalne? W Teatrze Śląskim opowiadają o nich Tołstoj i Tukidydes. Nie, wojna to nie przypadek i patologia, a…
Kadr z filmu "Smok Diplodok", 2024 r. // Materiały prasowe Stowarzyszenia Nowe Horyzonty

Życiowa rola smoka Diplodoka

Remigiusz Różański
Z metra cięty, o łusce trawiastozielonej, uszach wielkich, oklapłych. W pyszczku zupełnie niegroźny. Od czterech dekad bawi miłośników historyjek obrazkowych…
Roman Lutskyi, Sofiia Berezovska, Anastasia Karpenko, Fedir Pugachov w filmie „Pod wulkanem”, reż. Damian Kocur, 2024 r. // Materiały prasowe Lizart Film

Bardzo nieoscarowy, wręcz antyoscarowy film „Pod wulkanem” został polskim kandydatem do Oscara. Dobrze się stało

Anita Piotrowska
Damian Kocur nakręcił „Pod wulkanem” tak, żeby drażnić. Celowo przeciąga sceny i bagatelizuje dialogi, lekceważąc nasze narracyjne przyzwyczajenia i…
Urszula Kozioł, zdobywczyni Nagrody Literackiej Nike. Warszawa, 6 października 2024 r. // Fot. Radek Pietruszka / PAP

Nagroda Nike 2024 dla Urszuli Kozioł. Jej poezja to tragizm z dystansem i zadomowienie w polszczyźnie

Lektor
Urszula Kozioł była zawsze pisarką towarzyszącą sprawom publicznym. Przede wszystkim jednak „Raptularz” stanowi kolejne ogniwo elegijnego łańcucha, w jaki…
Finałowa siódemka // Fot. Rafał Komorowski / Materiały prasowe partnera
Materiał promocyjny

Jedyna mapa, którą znają wszyscy ludzie

Emilia Konwerska
Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus od lat pełni funkcję literackiego drogowskazu Europy. To dzięki niej poznajemy nie tylko autorki, autorów i ich…

Felietony

Karol Paciorek dla TP

Retoryka apokalipsy: dlaczego Trump przyzywa Archanioła Michała

Tomasz Stawiszyński
Żeby adekwatnie opisać aktualną sytuację świata, nie wystarczą narzędzia ekonomii, politologii czy socjologii. Potrzeba czegoś więcej: archetypu i mitu.
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Rzymska policja odgrodziła Watykan kordonem sanitarnym od wrogich myśli, kobiecych pragnień i powołań

Zuzanna Radzik
Patriarchat państwowy wsparł patriarchat kościelny. I tylko dziwi, że tyle trudu poświęca się temu, żeby kilkadziesiąt kobiet nie mogło pokrzyczeć przez pół…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Nasze życie w saszetkach

Eliza Kącka
„Widziała pani tę aferę z wódką w saszetkach?”. „Myśli pani, że sam Tusk ma z tego pieniądz?”. „Myśli pani, że to wyrzucą? No nie. Oni to będą jeść”. „Tę wódkę…
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Zobaczyłam na słupie paszkwil. Jego autor naprawdę się postarał

Olga Drenda
Scenariusz bardziej prawdopodobny i zapewne ten realny jest dla całkiem wielu ludzi zapewne po prostu banalny, nudny. Dlatego rodzi się pokusa, by wybrać nieco…
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Koniec świata alkoholi. Co w zamian?

Stanisław Mancewicz
Opowieść o bankructwie producenta alkoholu z powodu zbyt małego popytu jest szokująca, ale i napawająca lękiem przed mentalną obcością młodszych pokoleń. Mają…

Smaki

Fot. Leckerstudio / Adobe Stock

Alkohol w saszetkach wkurza mnie tak samo jak w małpkach. Ale od alkoholu nie uciekniemy. Lepiej dodać go do tego jesiennego sosu

Paweł Bravo
We wzmożeniu wokół wódki w saszetkach nikt nie zauważył, że to znów zbędny plastik. W tym sensie równie szkodliwe są owocowe musy dla dzieci.

Zmysły

Jan Matejko, "Stańczyk", 1862 r. // Muzeum Narodowe w Warszawie

„Stańczyk” Matejki: jaki naprawdę jest sens obrazu, który trafił na okładkę albumu Lady Gagi?

Magdalena Łanuszka
Przez okładkę albumu Lady Gagi i przez drzwi Luwru nasz Stańczyk dołącza do pocztu europejskich figur mądrego głupca. Na obrazie Matejki, wokół którego krąży…