Jak długo według Boga powinien żyć człowiek?

Wręcz przeciwnie – Żydzi życzą sobie „do stu dwudziestu!” (jid. biz hundert un cwancik, hebr. ad mea weesrim). Ów dwudziestoprocentowy naddatek pochodzi od Mojżesza, który – wedle tradycji – urodził się 7 dnia miesiąca adar i umarł tego samego dnia po 120 latach. Skąd o tym wiadomo? Wiekuisty zapowiada, że jeśli Izrael będzie postępował zgodnie z Jego zaleceniami, „[n]ie będzie roniącej ani niepłodnej w kraju twoim; liczby dni twoich dopełnię” (Wj 23, 26). Sprawiedliwi – jak pustynny przywódca – mogą liczyć na pełnię swoich dni. Trzy rozdziały przed końcem Księgi Powtórzonego Prawa „poszedł Mojżesz i wypowiedział te słowa wszystkiemu Israelowi, – I rzekł do nich: »Sto dwadzieścia lat mam dzisiaj...«” (Pwt 31, 1-2; Cylkow).

A jak brzmiało jego następne zdanie? „[N]ie mogę już wychodzić i wchodzić; Wiekuisty téż powiedział do mnie: »Nie przejdziesz za ten Jarden [po hebr. Jordan]!«” (dokończenie wersu 2). Pamiętamy: to smutna konsekwencja wydarzeń u wód Meriwa (zob. Lb 20, 1-13), bezpośrednio po śmierci Miriam – najstarszej z trójki rodzeństwa. Tamże „rzekł Wiekuisty do Mojżesza i Ahrona: »Za to, żeście nie zawierzyli Mi, aby uświęcić Mnie w oczach synów Israela, przeto nie zaprowadzicie zgromadzenia tego do ziemi, którą oddaję im!«” (Lb 20, 12). Aaron dokonuje żywota wkrótce potem (zob. wersy 22-29), przekazując tuż przed śmiercią na górze Hor arcykapłańskie szaty Eleazarowi, najstarszemu ze swoich żyjących synów.

A sukcesja po najmłodszym z rodzeństwa? W dniu swoich 120 urodzin „przyzwał Mojżesz Jehoszuego, i rzekł doń przed oczyma całego Israela: »Bądź silnym i wytrwałym; bo ty wnijdziesz z ludem tym do ziemi, o której zaprzysiągł Wiekuisty ojcom ich, iż ją odda im«” (Pwt 31, 7). Już w Księdze Liczb Najwyższy wyznacza na następcę Jozuego: „Weź sobie Jehoszuę, syna Nuna, męża obdarzonego duchem, a połóż rękę twoję nań” (Lb 27, 18). Dzieje się to na wyraźną prośbę Mojżesza: „Niechaj ustanowi Wiekuisty... nad zborem tym – męża, [k]tóryby wychodził przed nimi, i któryby wchodził przed nimi” (wersy 16-17). Rzuca to nowe światło na przytoczone wyżej słowa jubilata: „nie mogę już wychodzić i wchodzić”. Nie – starym i nogi mnie nie niosą, lecz – nastał nowy lider, a ja tu tylko sprzątam.