Tygodnik Powszechny Nr 36/2025

// grafika na okładce: Blanka Biernat dla „TP”
Data wydania:
Numer wydania:
36
Rok wydania:
2025

Trzydzieści kilka miesięcy od debiutu ChataGPT wystarczyło, by wywrócić do góry nogami codzienność uczniów i nauczycieli. I wyostrzyć pytanie: po co nam dziś właściwie szkoła?

Poza tym w numerze: Nauczyciele znowu protestują. Czy mają ku temu racjonalne powody? ∗ Sprzeciw prezydenta wobec nowelizacji specustawy o pomocy Ukraińcom wywołał falę komentarzy. Fakty i dane? Nikt nie zawraca sobie nimi głowy ∗ Kim był Pier Giorgio Frassati – niepokojąco aktualny święty? ∗ True crime: dlaczego chcemy słuchać podkastów o zbrodni  

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Znałem ludzi ogłoszonych świętymi, ale też świętych, których nikt na ołtarze nie wyniósł

Ks. Adam Boniecki
Kult świętych się zmienia, jak zmienia się myślenie o nich.
Monika Ochędowska // Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Świat wraca do tradycyjnych powieści, Polacy czytają więcej fantastyki

Monika Ochędowska
Zaczynamy odchodzić od reportaży, biografii, gatunków opartych na faktach. Trend, przynajmniej w literaturze, wyraźnie zmienia się na korzyść fikcji.

Obraz tygodnia

Ogólnopolska manifestacja nauczycieli i pracowników oświaty przed siedzibą Ministerstwa Edukacji Narodowej w Warszawie. 1 września 2025 r. // Fot. Aliaksandr Valodzin / East News

Czy nauczyciele powinni zarabiać więcej? Analizujemy pensje pedagogów

Przemysław Wilczyński
Polityczna moc gestów przyjaźni i 30-procentowych podwyżek wyczerpana: nauczyciele znowu protestują. Czy mają ku temu racjonalne powody?
Miejsce budowy elektrowni atomowej w Słajszewie. 13 sierpnia 2025 r. // Fot. Marcin Gadomski / East News

Znamy założenia przyszłorocznego budżetu. Co z nich wynika?

Marek Rabij
Zaczynamy akceptować to, że dzięki długowi państwo może się rozwijać szybciej. Ale nadal nie umiemy się dogadać, jaki wektor ma mieć ten rozwój.
Samolot F-16 z eskadry Tiger Demo Team Poland. Za sterami mjr Maciej "Slab" Krakowian. Dęblin, 18 czerwca 2025 r. // Fot. Mateusz Kotowicz / Reporter

Katastrofa F-16 w Radomiu. Czy polska armia potrzebuje pokazów lotniczych?

Wojciech Brzeziński
Czy państwo graniczące z objętą wojną Ukrainą może sobie pozwolić na udział w pokazach ze sprzętem, który na co dzień chroni wschodnią flankę NATO?

Na punkty

Siostra Małgorzata Chmielewska. Zochcin, 28 sierpnia 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Siostra Małgorzata Chmielewska upomina się o Ukraińców i zbiera hejt

Michał Okoński
Zarzuty, że siostrę Chmielewską powinno się traktować jak działaczkę, a nie siostrę zakonną, łatwo obalić. Bo nie posługuje się ona „autorytetem Kościoła”;…
Paweł Mrozek na konferencji prasowej Akcji Uczniowskiej na temat edukacji zdrowotne przed siedzibą Episkopatu. Warszawa, 1 września 2025 r. // Fot. Aliaksandr Valodzin / East News

Zapowiada się kulminacja walki o edukację zdrowotną

Artur Sporniak
Młodzi chcą w szkołach edukacji zdrowotnej i protestują przeciwko „sianiu paniki wśród rodziców” przez biskupów.
Przed Bazyliką św. Piotra w Watykanie, 7 maja 2025 r. // Fot. Beata Zawrzel / NurPhoto / AFP / East News

Po co środowiska LGBTQ organizują jubileuszową pielgrzymkę do Rzymu

O. James Martin SJ, Zuzanna Radzik
O. James Martin apeluje: Posłuchajmy, jak katolicy LGBTQ doświadczają Boga. I jak są traktowani w Kościele
Minister Władysław Kosiniak-Kamysz prezentuje "Poradnik bezpieczeństwa". Warszawa, 28 sierpnia 2025 r. // Fot. Robert Kowalewski / Agencja Wyborcza.pl

Rządowy poradnik dla Polaków: Co powinniśmy wiedzieć w razie wojny?

Jacek Taran
Ministerstwo Obrony wraz z resortem spraw wewnętrznych i Rządowym Centrum Bezpieczeństwa opublikowały broszurę zatytułowaną „Poradnik Bezpieczeństwa”.
Paralvinella hessleri // Wang H, et al./PLOS Biology / CC-BY 4.0

Morski robak produkuje orpiment. Po co mu złoty barwnik wykorzystywany w malarstwie

Łukasz Kwiatek
Żyjący w ekstremalnych warunkach na dnie oceanu Paralvinella hessleri syntezuje barwnik używany przez Rembrandta.
// Fot. Bogdan Cherniak / Adobe Stock

Człowiek otrzymał płuco modyfikowanej genetycznie świni

Bartosz Kabała
Eksperyment medyczny, polegający na przeszczepieniu pacjentowi ze stwierdzoną śmiercią mózgu płuca od modyfikowanej genetycznie świni, przeprowadzony został…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Ilustracja: Charles Taylor / Adobe Stock
Wersja audio

Szkoła w epoce sztucznej inteligencji. Jak się uczyć z chatbotem?

Przemysław Wilczyński
Trzydzieści kilka miesięcy od debiutu ChataGPT wystarczyło, by wywrócić do góry nogami codzienność uczniów i nauczycieli. I wyostrzyć pytanie: po co nam dziś…

Kraj

Premier Donald Tusk i prezydent Karol Nawrocki przed posiedzeniem Rady Gabinetowej. Warszawa, 27 sierpnia 2025 r. // Fot. Sławomier Kamiński / Agencja Wyborcza.pl

Prezydent, rząd i konstytucja: tej przepychanki nikt nie wygra

Jarosław Flis
Niesamowite w polskiej polityce jest to, że złudzeniem ostatecznej anihilacji przeciwników karmią swoich wyznawców obaj słabnący liderzy duopolu, a tak wiele…
Kolejki na korytarzu szpitala klinicznego w Łodzi. 11 kwietnia 2024 r. // Piotr Kamionka / Reporter

Czeka nas potężny kryzys w systemie ochrony zdrowia

Małgorzata Solecka
Na zdrowie może w przyszłym roku zabraknąć 20-30 mld zł. Brzmi to abstrakcyjnie, ale skutki finansowego kryzysu, na przykład zwiększenie nierówności w dostępie…
Zakład Karny w Stargardzie. 2018 r. // Fot. Marcin Bielecki / PAP

Wrócić na wolność. Jak się żyje po wyjściu z więzienia

Anna Korytowska
Dla Pawła i Tomasza opuszczenie więzienia oznaczało nie tylko koniec izolacji, ale początek innej, równie trudnej walki. O dach nad głową, pracę, relacje z…
Obchody Dnia NIepodległości Ukrainy. Warszawa, 24 sierpnia 2025 r. // Fot. Paweł Supernak / PAP

Krajobraz po ukraińskim wecie: czego nie mówią zapatrzeni w sondaże politycy

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
Sprzeciw prezydenta wobec nowelizacji specustawy o pomocy Ukraińcom wywołał falę komentarzy, w których obawy i uprzedzenia Polaków mieszają się z propagandą…

Opinie

Figura Donalda Trumpa z kukiełkę prezydenta Francji Emamanuela Macrona podczas parady karnawałowej w Nicei. Francja, 16 lutego 2019 r. // Fot. Patrick Aventurier / Getty Images

Populizm zamiast strategii. Jak Trump rozwalił politykę zagraniczną USA

Marcin Giełzak
Amerykanie do osuszenia bagna wybrali potwora z bagien. Korupcja, niekompetencja i populizm wżarły się głęboko w waszyngtońskie instytucje, np. w Departament…

Świat

Premier Węgier Wiktor Orban podczas wizyty w Albanii. Tirana, 16 maja 2025 r. // Fot. Leon Neal / Getty Images

Orbán nad przepaścią. Czy długoletni przywódca Węgier w końcu straci władzę?

Dominik Héjj
Jego rychły koniec ogłaszano już wiele razy. Zawsze jednak udało mu się przetrwać, a nawet wyjść wzmocnionym z kolejnych kryzysów. Teraz jest inaczej: pozycja…
Palestyńczycy przy odbiorze żywności w Strefie Gazy. 21 sierpnia 2025 r. // Fot. Abed Rahim Khatib / Getty Images

Hasbara w twoim domu. Jak izraelska propaganda przykrywa zbrodnie w Gazie

Maciej Augustyn
Nie jest to żaden tajny spisek. Hasbara, po hebrajsku „wyjaśnienie”, to system obejmujący dyplomację publiczną, lobbing, marketing i wojnę informacyjną. Coraz…
Proukraińscy aktywiści podczas szczytu liderów G7 w Kanaskis. Kanada, 16 czerwca 2025 r. // Fot. Artur Widak / Anadolu / Getty Images

Broń, uchodźcy i misja pokojowa. Kanada nie patrzy bezczynnie na wojnę Putina

Małgorzata Sidz
Premier Mark Carney nie wyklucza wysłania na Ukrainę kanadyjskich żołnierzy w misji pokojowej. Popiera go w tym 60 proc. Kanadyjczyków.

Wiara

Schronisko im. Frassatiego w Alpach północno-zachodnich Włoszech. // Fot. Marco Monticone / Adobe Stock

Pier Giorgio Frassati: patron demokracji i praw człowieka

Marek Zając
Nie żałował pięści faszystom i komunistom, agitował w fabrykach i szarpał się z policją. Kim był Pier Giorgio Frassati – niepokojąco aktualny święty?
Carlo Acutis // Stowarzyszenie Przyjaciół Carla Acutisa

Carlo Acutis: pilny uczeń kiepskich nauczycieli

Andrea Grillo
Kanonizacja Carla Acutisa rodzi wiele pytań – nie o świętość nastolatka, ale o jej wykorzystywanie do propagowania wątpliwej teologii.
Adamus Swach, polichromia ilustrująca profanację hostii przez Żydów w poznańskim kościele pw. Bożego Ciała // Domena publiczna / Wikipedia
Wersja audio

Jak cuda eucharystyczne poszerzają naszą wiedzę

Artur Sporniak
Kanonizując Acutisa, Kościół promuje cuda eucharystyczne. Tymczasem polscy naukowcy mogą się przyczynić do odebrania im aury nadzwyczajności.

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Opuścić samego siebie, czyli piękna prowokacja Ewangelii

Wacław Oszajca
Słowa Jezusa mają wstrząsnąć tymi, którzy sądzą, że już zostali zbawieni, którzy praktykują religię i z tego powodu czują się już w porządku

Za głoszenie Słowa można zostać oplutym i nazwanym zdrajcą

Kard. Grzegorz Ryś
Pan chciał, by Jeremiasz stał się bezpieczną obroną nawet dla tych, których się bał, którzy go przeklinali i grozili śmiercią. Na tym polega prawdziwe męstwo.

Historia

Jean-Marc Nattier, Królowa Maria Leszczyńska, 1748 r. // Domena publiczna
Wersja audio

300 lat temu Polka została królową Francji. Jak do tego doszło?

Piotr Hapanowicz
5 września 1725 roku król Ludwik XV Burbon – władca jednego z ówczesnych mocarstw – poślubił Marię Leszczyńską. Małżeństwem byli przez 43 lata. Dziś Maria…

Nauka

Samica lwa z potomstwem w okolicy rzeki Ngorongoro w Tanzanii // Stu Porter / Alamy / B&EW

Lepiej urosnąć czy spłodzić dzieci?

Tomasz Müller
Ewolucja optymalizuje wykorzystywanie zasobów przez organizmy. Kształtuje nie tylko ich cechy fizyczne, które pomagają im działać w środowisku. Także ich…

Kultura

Materiały prasowe TVP
Materiał promocyjny

Wrzesień w Teatrze Telewizji

Po wakacyjnej przerwie TEATR TELEWIZJI rusza z nowym sezonem – premiery oryginalnych produkcji, rejestracje ważnych i nagradzanych spektakli teatrów w całej…
Steve Martin, Martin Short, Selena Gomez w piątym sezonie serialu "Zbrodnie po sąsiedzku", 2025 r. // Fot. Patrick Harbron / materiały prasowe Disney+

Dobre czasy dla true crime. Dlaczego lubimy słuchać podkastów o zbrodniach

Roch Zygmunt, Justyna Mazur-Kudelska
Im więcej wiemy o świecie, tym chętniej zwracamy się ku temu, co mroczne, niewyjaśnione, leżące poza granicami rozumowego poznania. To jedna z przyczyn…
Piotr Kosiewski

„Przestrzenie” w Zachęcie: jak rodził się polski environment

Piotr Kosiewski
Stołeczna wystawa „Przestrzenie” opowiada o jednym z najciekawszych zjawisk we współczesnej polskiej sztuce.
To nie będzie film festowalowy, reż. Julia Orlik, 2022 r. // Materiały prasowe

Nowa fala polskiej animacji zaskakuje i zachwyca

Remigiusz Różański
Filmy młodych twórców animacji cieszą się zainteresowaniem międzynarodowej publiczności. Dlaczego tak mało o nich wiemy?
Serhij Żadan, Arabeski, wydawnictwo Czarne, 2025 // materiały prasowe

„Arabeski” Serhija Żadana. W poszukiwaniu utraconej normalności

Jacek Taran
Serhij Żadan zabiera nas do miejsc leżących na pograniczu linii frontu i życia, które zdaje się być już minione. Tu można odpocząć, choć wojna jest zbyt blisko…
Mario-Henrique Leiria, Nowe opowiadania przy ginie, 2025 r. // materiały prasowe

Mário-Henrique Leiria: dlaczego warto czytać surrealistów

Olivier Sobota-Szamocki
Akolita portugalskiej awangardy zbiorem próz i wierszy oferuje wstęp do królestwa wyobraźni, gdzie jawa miesza się z krotochwilną fantazją, a purnonsensowe…
Joaquin Phoenix i Pedro Pascal w filmie "Eddington", 2025 r. // Materiały prasowe A24

„Eddington”. Filmowy bigos Ariego Astera

Anita Piotrowska
Reżyser powrzucał do tego bulgoczącego kotła, co tylko nawinęło mu się pod rękę: polityczne spory, zabawy z bronią, ruch MeToo i ekspansję big techów.
Benny Mer, Smocza. Biografia żydowskiej ulicy w Warszawie. Wydawnictwo Czarne, 2025 r. // materiały prasowe

Książka tygodnia: Benny Mer „Smocza. Biografia żydowskiej ulicy w Warszawie"

Lektor
Benny Mer, izraelski dziennikarz i tłumacz literatury jidysz na hebrajski, wybrał jedną ulicę przedwojennego żydowskiego Muranowa i napisał o niej coś w…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara
Wersja audio

Grifterzy – uważajcie na to utrapienie mediów społecznościowych

Olga Drenda
Nie ma takiego kłamstwa, którego by nie powiedzieli, jeśli zwietrzą zapach klików i pieniędzy.
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Praca to nie wszystko? A jednak Amerykanie kpią z naszych urlopów

Zuzanna Radzik
W Belgii nikt nie będzie siedział wieczorem w pracy, żebyście mogli kupić skarpetki w sieciówce przed 21.00. Brukselskie ulice wysyłają w ten sposób sygnał, że…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Koniec świata jest możliwy. Czego mnie nauczył René Girard

Tomasz Stawiszyński
Zastanawialiście się nad tym, co was łączy z ulubionymi autorami? Czemu do nich wracacie? Czy wszystko wyjaśnia pogląd, że człowiek to istota naśladująca?

Smaki

// Fot. Nina Firsova / Shutterstock

Jak wybrać dobrego melona i zjeść buraczane brownie

Paweł Bravo
Długo był to towar z dalekiego importu. Od jakiegoś czasu jednak polscy ogrodnicy zaczynają wykładać melony na straganach obok wczesnych jabłek i dojrzałej…

Zmysły

Inauguracja sezonu teatralnego w operze La Scala w Mediolanie. Włochy, 7 grudnia 2022 r. // Francesco Ammendola / Quirinale.it / domena publiczna

Muszka, frak czy dżinsy? Jak się ubrać do opery

Dorota Kozińska
Wprowadzenie rygorystycznych zasad ubioru w operze miało na celu demokratyzację widowni. Panowie i panie, korzystający z wypożyczalni stosownych kreacji,…

Tygodnik Czytelników

Fot. delillah / Adobe Stock

List Ministerstwa Spraw Zagranicznych do „Tygodnika”

Zdumiała mnie informacja, że „Tygodnika” przed opublikowaniem artykułu prosił o informacje o działalności placówki przed wizytą prezydenta w Waszyngtonie. -…