Tygodnik Powszechny Nr 20/2024

Data wydania:
Numer wydania:
20
Rok wydania:
2024

Co sprawa zbiegłego na Białoruś Tomasza Szmydta mówi o stanie przygotowania polskiego państwa na zagrożenia ze strony Rosji? Ten temat otwiera nasze najnowsze wydanie. Piszemy również: * o przygotowaniu do pierwszej komunii bez wzbudzania poczucia winy; * o rosnącej pozycji Polski na arenie międzynarodowej * o języku żółwi, dotąd uznawanych za nieme zwierzęta; * o tym, kto i jak wymyślił Kraków.

Edytorial

ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Pierwsza spowiedź. Byłem bezradny wobec tych przerażonych dzieci

Ks. Adam Boniecki
Historia sakramentu spowiedzi jest historią dojrzewania ludzkiej świadomości.

Obraz tygodnia

Przed zaprzysiężeniem nowych ministrów rządu Donalda Tuska w Pałacu Prezydenckim. Warszawa, 13 maja 2024 r. / Fot. Leszek Szymański / PAP

Rząd Tuska: rekonstrukcja w cieniu Rosji

Piotr Śmiłowicz
Trzy główne wydarzenia polityczne, które w ostatnich dniach skupiły uwagę opinii publicznej, choć pozornie odseparowane, są ze sobą połączone wyraźną nicią.
Emmanuel Macron, prezydent Francji, wita prezydenta Chinm Xi Jinpinga, przed Pałacem Elizejskim, Paryż, 6 maja 2024 r. // Ludovic Marin / AFP / East News

Po wizycie Xi Jinpinga w trzech krajach Starego Kontynentu: co się zmieni w relacjach na linii Chiny–Europa

Maria Wiśniewska
Dobra atmosfera nie powinna nikogo zwieść. Chiński przywódca ominął kraje, które z punktu widzenia Pekinu są „trudne”. I musiał zderzyć się z asertywną Ursulą…
Fot. Adobe Stock

ZUS to nie wyrok. Nie potrzebujemy od niego wakacji, tylko przemyślanej reformy

Marek Rabij
Podatki i składki emerytalne nie są bezproduktywnym haraczem, lecz inwestycją obywateli we wspólną przyszłość.
Obchody Dnia Autyzmu. Gdańsk, 27 kwietnia 2019 r. // Fot. Karolina Misztal / Reporter

Nauczycielu, bądź uważny na spektrum autyzmu. Jak budować przyjazną szkołę

Przemysław Wilczyński, Tomasz Michałowicz
Niemal co drugie dziecko neuroatypowe musiało zmienić szkołę. Ekspert: „Nasz model edukacji sprzyja przekazywaniu wiedzy, a nie dostrzeganiu ludzi”.

Na punkty

Abp Tadeusz Wojda po wyborze na przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, Warszawa, marzec 2024 r. // Fot. Tomasz Jastrzębowski / REPORTER 14.03.2024 Warszawa, 397. Zebranie Plenarne Konferencji Episkopatu Polski, fot Tomasz Jastrzebowski/REPORTER N/z: Tadeusz Wojda nowy przewodniczacy Konferencji Episkopatu Polski

Arcybiskup Tadeusz Wojda z zarzutami. Czy papież zdymisjonuje przewodniczącego episkopatu?

Artur Sporniak
Już dwa lata temu informowaliśmy o zaniechaniach abp. Wojdy w sprawie wykorzystania seksualnego nastolatek przez księdza z archidiecezji gdańskiej. Mimo to…
Balon widokowy na krakowskich bulwarach, sierpień 2020 r. // Fot. Adrianna Bochenek / Agencja Wyborcza.pl

Wreszcie dobre informacje o naszym powietrzu. Polska rekordowo tnie emisje, a Kraków już nie jest stolicą smogu

Krzysztof Story
Nie chodzi o to, by popadać w hurraoptymizm i spoczywać na laurach. Ostatnie wiadomości pokazują po prostu, że nie jesteśmy bezradni.
Zniszczony plakat wyborczy rządzącej SPD w mieście Wathlingen w Dolnej Saksonii, maj 2024 r. // fot. Łukasz Grajewski

W kraju utożsamianym ze spokojem i stabilnością narasta fala agresji wobec polityków. Dlaczego Niemcom puszczają nerwy?

Łukasz Grajewski
Na plakatach niemal wszystkich partii reklamujących swoich kandydatów do Parlamentu Europejskiego widnieje słowo „Sicherheit” (bezpieczeństwo). Jednak dziś…
Liturgia Słowa podczas Mszy Ziemi Ducha Świętego na Australijskich Dniach Młodzieży, Perth, grudzień 2019 r. // Fot. Catholic Youth Apostolate / YouTube

Episkopat Australii zatwierdza „mszę Aborygenów”. Czy to pierwszy krok do nowego obrządku w Kościele katolickim?

Edward Augustyn
Mózg wciąż skrywa wiele tajemnic. W jednym milimetrze sześciennym jego objętości znajduje się 57 tys. komórek i 150 mln połączeń między nimi. // Google Research & Harvard University

Nasza podświadomość grałaby na giełdzie lepiej niż my. Naukowcy zmierzyli aktywność mózgu inwestorów

Łukasz Kwiatek
Ekonomiści i psychologowie zgadzają się co do tego, że zachowanie rynku jest dla ludzi zupełnie nieprzewidywalne. Okazuje się jednak, że może być częściowo…
Teleskop DESI w Tucson, Arizona, maj 2018 r. // Fot. P. Marenfeld / Berkeley Lab / materiały prasowe

Ciemna energia zdaje się słabnąć. Pierwsze wyniki badań teleskopem DESI są zaskakujące

Artur Miroszewski
Wstępne pomiary nowego instrumentu badawczego rzucają światło na ciemne składniki wszechświata. I sugerują, że nasz obecny model kosmologiczny będzie wymagał…

Bartosz Minkiewicz rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Gdańsk Śróddmieście, kwiecień 2024 r. // Fot. Wojciech Stróżyk / Reporter

Sprawa Szmydta nie jest odosobniona. Oto jak szpieguje nas Rosja

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
Imperium atakuje naprawdę. Czy jesteśmy gotowi do konfrontacji? Na pewno nie świadczy o tym polityczna awantura po ucieczce Tomasza Szmydta.

Kraj

Posiedzenie Rady Gabinetowej. Warszawa, 13 lutego 2024 r. // Fot. Andrzej Iwańczuk / Reporter

Zimna wojna prezydenta z premierem. Dla Polski ten konflikt jest jak zaciągnięty hamulec ręczny

Piotr Śmiłowicz
Czy trudna kohabitacja między rządem i prezydentem jest naturalnym zjawiskiem, czy już patologią, szkodzącą interesom kraju?
Polska lokomotywa Newag na warszawskiej trasie średnicowej. 12 maja 2022 r. // Fot. Tomasz Jastrzębowski / Reporter

Polski produkt. Co to właściwie znaczy?

Mateusz Perowicz
Niby to proste: przecież na opakowaniach są kody kreskowe identyfikujące kraj pochodzenia produktu. W praktyce określenie, co tak naprawdę jest polską firmą…
Montaż instalacji fotowoltaicznej na dachu budynku jednorodzinnego. Tymowa, 30 czerwca 2021 r. // Fot. P. Dziurman / Reporter

Dlaczego gubimy prąd?

Maciej Zaniewicz
Od początku roku zmarnowaliśmy czystą energię w ilości pozwalającej zaopatrzyć w tym czasie w prąd cały Gdańsk. Wciąż nie umiemy jej magazynować.
Dorota Boruta w swojej pracowni perukarskiej. Kraków, 8 maja 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Perukarki to powierniczki najważniejszych sekretów. „Peruka dała mi dużo wolności”

Eliza Leszczyńska-Pieniak
– Wybrałam taką w kolorze blond, z grzywką i falami. I kiedy odrosły moje włosy, zrobiłam sobie bardzo podobną fryzurę - mówi o peruce bohaterka kampanii „…

Świat

„Nawet jeśli siła nawyku skłania nas do patrzenia na siebie ze starej perspektywy, to świat zewnętrzny nie kupuje już opowieści o Polsce jako o peryferiach Europy”. Na zdjęciu: unijne „puzzle” w 2004 r. // Fot. Reuters / Forum

Polska była beneficjentem zjednoczonej Europy. Dziś powinniśmy być jej siłą napędową

Olaf Osica
Polska – z jej położeniem i doświadczeniem, z jej wciąż silną wiarą w sens integracji Europy – ma wszystkie atuty, by wnieść do europejskiej polityki trzeźwe…
Kadr z filmu Petra Jančárka „Tutaj Havel, słyszycie mnie?”, 2024 // materiały prasowe

O takich jak on Czesi mówią velikán: olbrzym, gigant. Co mógłby nam dzisiaj powiedzieć Václav Havel?

Martyna Wasiuta
W sondażach Havel, zmarły 13 lat temu, miażdży rywali w rankingu najważniejszych postaci w najnowszych dziejach Czech. Na niego powołuje się rząd Petra Fiali,…
Z niewielkiego placyku przed cerkwią na wschodnim obrzeżu Konstantynówki rozchodzi się donośny głos dzwonów, poruszanych przez ubranego w biel pomocnika batiuszki, Wielkanoc, 5 maja 2024 r. // Fot. Antonina Palarczyk

Aby podbić obwód doniecki, Rosjanie muszą zająć Czasiw Jar. Kiedyś senne miasteczko, dziś jest fortecą. Nasza relacja z frontu

Antonina Palarczyk
Jedni stąd uciekają. Inni przeciwnie. Kristina wraz z dwojgiem dzieci, Angeliną i Ihorem właśnie przyjechali do Donbasu. Nie mogli znieść rozłąki z mężem i…
Protest przed parlamentem w Tbilisi, 28 kwietnia 2024 r. // Fot. Kacper Sienicki

Protesty Gruzji to gra o przyszłość kraju. Władza idzie na całość, Pokolenie Z protestuje. Nasza relacja z Tbilisi

Kacper Sienicki
Stawką są nie tylko wolne wybory, ale też strategiczny wybór: czy kraj pójdzie „rosyjską drogą” i stanie się autokracją. Dlaczego protestują – o to zapytaliśmy…
Matt McDiarmid w trakcie nagrywania klipu "Stand by me" The Farmers’ Choir, kwiecień 2024 r. // Anthony Hibbert / RSABI / materiały prasowe

Deszczowa zima, chłodna wiosna: dla brytyjskich rolników to katastrofa

Patrycja Bukalska
W ostatnich latach zmagali się już ze zmianami prawnymi po brexicie, z pandemią, suszą, podwyżkami cen energii i ptasią grypą. Teraz pola uprawne wielu z nich…

Wiara

Fot. Jacek Taran

Pierwsza komunia bez poczucia winy. „Niech dziecko pomyśli: Bóg się mną cieszy”

Maciej Müller, O. Maciej Biskup OP
O. Maciej Biskup, dominikanin: Przygotowanie do spowiedzi i komunii nie powinno skupiać się na grzechu, tylko zbudować w dziecku poczucie, że jest afirmowane…
Koło liturgiczne "Baranków" w domu Oli i Marcina Sawickich w Krzyżowej, 2019 r. // Fot. archiwum prywatne

Ola i Marcin pomagają przygotować dzieci do pierwszej komunii. W centrum jest tu rodzina

Marcin Choduń
- Poprzez rozmowę i modlitwę tworzy się Kościół – prawdziwa wspólnota – mówi Ola Sawicka
S. Marie Jona Yoo podczas produkcji bezglutenowych hostii i komunikantów, Clyde (Missouri), 2017 r. // Fot. Siostry Benedyktynki Wieczystej Adoracji / materiały prasowe

Hostia bez glutenu. Polski Kościół rozwiązał problem komunii dla chorych na celiakię

Artur Sporniak
Międzynarodowy Dzień Celiakii powinien przypominać, że wśród uczestników mszy są osoby, które podczas komunii nie mogą przyjąć zwykłej hostii.
Plaża w Perth, Australia, 2010 r. // Fot. Bruno Barbey / Magnum Photos / Forum

Zesłanie Ducha Świętego, czyli podmuch świętego wiatru

Piotr Sikora
Wydarzenie, które w Kościele katolickim świętujemy, może wywrócić na drugą stronę naszą wiarę.

Czytania

Fot. GRAŻYNA MAKARA /

Geje w synagodze. Co począć z czytaniami potępiającymi stosunki homoseksualne?

Małgorzata Kordowicz
To ciężka próba dla współczesnej wrażliwości.

Słodko nic nie robić

O. Wacław Oszajca SJ
Tak jak Duch miłość nie zna odpoczynku, bo tak naprawdę to ona nim jest.

Odpuszczając czyjeś grzechy, mamy czynić to jak Jezus: współczująco i pokornie!

Kard. Grzegorz Ryś
To łatwe powiedzieć: „przebaczam”, myśląc jednocześnie: „Nie mam z tym nic wspólnego!”. Przypominamy wtedy faryzeusza.

Widzenia

Wybrał Piotr Sikora
Shutterstock

CZYTANIA LITURGICZNE (19 – 26 V)

Historia

Cesar Luis Menotti, trener drużyny narodowej Argentyny, przemawia do piłkarzy podczas treningu przed meczem towarzyskim z Anglią na statiodnie Wembley, Londyn, maj 1980 r. // Fot. Paul Popper / Getty Images

César Luis Menotti powiódł Argentynę do zwycięstwa w mundialu w 1978 r. Dlaczego naraził się tym na zarzut kolaboracji?

Michał Okoński
Jego drużyny grały pięknie, a on próbował nadać ich popisom ideowy wymiar. Nie było to łatwe w Argentynie rządzonej przez generałów, gdy propaganda…

Nauka

Para żółwi długoszyich. Indonezja. // Arterra Picture Library / Alamy Stock Photo

Skorupki mają głos. Jak się porozumiewają żółwie?

Maria Hawranek, Camila Ferrara
Na nagrania wolę jechać sama, bo jestem niezłą gadułą. W czasie jednej sesji na rzece spędzam trzy godziny. Staję łodzią gdzieś na środku Amazonki, wyszukuję…

Kultura

Anna Smolar // Fot. Adrian Lach

Oglądając siebie: jak powstają spektakle Anny Smolar

Anna Goc, Anna Smolar
Anna Smolar, reżyserka i dramaturżka teatralna: Potrzebujemy szczerych rozmów o sprawach, których nie porusza się przy rodzinnym stole. Teatr temu sprzyja.
Widok wystawy „Tygrys w ogrodzie. Sztuka Marii Prymaczenko” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. 3 maja 2024 r. // Fot. Daniel Chrobak / materiały prasowe Muzem Sztuki Nowoczesnej

Śmichun i inne zwierzaki: świat obrazów Marii Prymaczenko

Piotr Kosiewski
To rzeczywistość zagubiona w czasie i przestrzeni, zasiedlona przez dziwne stwory i uczłowieczone rośliny. A jednocześnie osadzona w codziennym życiu…
Widok na dawny Hotel Forum i "Cracow Eye". Kraków, 8 maja 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Rafał Matyja: Gdy opowiadam krakowskim znajomym o wycieczkach na Kurdwanów, patrzą na mnie podejrzliwie: „Przecież tam nic nie ma”

Michał Sowiński, Rafał Matyja
Rafał Matyja: To miasto zbudowane jest z wielu stereotypów. Jeśli je porzucimy, wyłoni się oblicze przestrzeni, w której – na naszych oczach – zachodzi wielka…
Sōya Kurokawa i Ryû Morioka w filmie "Monster", reż. Hirokazu Koreeda, 2023 r. // materiały prasowe Best Film

„Monster” Hirokazu Koreedy: kino zanurzone w nieprzewidywalnym żywiole dziecięcym

Anita Piotrowska
U Koreedy realia społeczne, ekonomiczne czy rodzinne wydają się swojskie, zmiękczone, opatulone złudnym ciepełkiem. Między innymi za to kocha się jego kino,…
Kadr z filmu „Tako rzecz Peaches”, reż. Philipp Fussenegger, Judy Landkammer / Materiały prasowe KFF
MATERIAŁ PARTNERA

64. Krakowski Festiwal Filmowy. Złota dziesiątka dokumentów

Anita Piotrowska
64. Krakowski Festiwal Filmowy odbywa się od 26 maja do 2 czerwca w kinach oraz od 31 maja do 16 czerwca online na platformie KFF VOD. Oto nasz wybór…

Książka tygodnia: o ostatnim tomie wierszy Adama Zagajewskiego

Lektor
Jego odejście to była śmierć w pełni twórczej aktywności i w chwili, kiedy jego poezja nabierała nowej mocy. Może dlatego dopiero ta książka jest dla mnie…

Felietony

Karol Paciorek dla TP

Miliony widzów obejrzały na YouTubie debatę naukowca z propagatorem pseudonauki. Kto wygrał?

Tomasz Stawiszyński
Doprawdy, dawno nie widziałem niczego równie fascynującego, jak ta trwająca prawie cztery i pół godziny dysputa u Joego Rogana pomiędzy Flintem Dibble’em a…
Wojciech Bonowicz // Fot. Grażyna Makara

Z tą myślą siadam za kierownicą. I nie tylko

Wojciech Bonowicz
Włączając się, wymusiłem pierwszeństwo, a kilometr dalej wziąłem zakręt tak nieprecyzyjnie, że najechałem na ciągłą linię. Egzaminator się nie odzywał.…
Olga Drenda / fot. Maciej Zienkiewicz dla TP

Przesadziłeś, Wenders, twój „kawałek z życia” jest bardziej fantastyczny niż „Diuna”

Olga Drenda
Długie wolne popołudnie, którego nie spędzasz w nerwówce – to brzmi jak coś wyjętego z science fiction. Nie dziwię się, że film „Perfect Days” budzi zarówno…
Stanisław Mancewicz / Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Prawica obrotowa: dziś mówię jedno, jutro drugie, ale i tak mam zawsze rację

Stanisław Mancewicz
Polska jest ojczyzną emigrantów politycznych. Były sędzia Szmydt zapisuje jednak w historii polskiej emigracji niemal pustą kartę. Niemal.

Smaki

Adobe Stock

Biało-czerwone wino. Oraz co zrobić, gdy znudzą się truskawki jedzone solo

Paweł Bravo
Cała nasza krajowa produkcja wina jest warta tyle, co rzepak z jednego powiatu. Ale nad rzepakiem nie unoszą się anioły.

Zmysły

Michał Zygmunt podczas swojej symbolicznej podróży z Bugu na Odrę. Kwiecień 2023 r. // Fot. Adam Lach

Wiosenna odyseja po polskich rzekach

Adam Robiński, Dyba Lach, Adam Lach
Dopiero gdy na kilka tygodni wyjedziesz z miasta, a potem wrócisz, słyszysz je na nowo. Przyzwyczaiłeś się do szumu wiatru, plusków, śpiewu ptaków albo melodii…

Dodatki w numerze Nr 20/2024

Copernicus Festival 2024: Maszyna

Prof. Dominika Dudek // Rys. Michał Dyakowski dla „TP"

Praktykowanie psychiatrii uczy pokory

Łukasz Kwiatek, Dominika Dudek
Prof. Dominika Dudek, psychiatra: Nie powinniśmy sprowadzać funkcjonowania człowieka do neuroprzekaźników, którymi da się manipulować, by ukierunkować cudze…

A jeśli wszystko przenika umysł?

Marzena Zdanowska
Panpsychizm to dziwaczny pogląd: głosi, że świadomość nie jest zarezerwowana dla ludzi czy zwierząt, ale dałoby się ją znaleźć także w kamieniach, maszynach i…

Żywa inteligencja

Łukasz Lamża
Wszyscy zastanawiają się, czym jest „to coś”, czego wciąż brakuje AI. Możliwe oczywiście, że potrzeba po prostu więcej tego samego. Ale może „tym czymś” jest…
Prof. Lars Chittka // Rys. Michał Dyakowski dla „TP"

Więcej niż drony

Bartosz Baran, Lars Chittka
Lars Chittka, badacz umysłów owadów: Zebraliśmy dowody na to, że pszczoły mogą odczuwać emocje i są świadome. To nie tylko ciekawostka naukowa. To również…

Idea, która zmieniła świat

Marcin Miłkowski
Historia pojęcia „mechanizm” to opowieść o naszej odwiecznej fascynacji maszynami i pragnieniu zrozumienia tajemnic życia i umysłu. To także historia wielkich…
Kampus 600-lecia Odnowienia UJ // materiały prasowe
Materiał partnera

Uczelnia kreatywna

Współpraca uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym jest jednym z filarów, na których opiera się pilotażowy program rozwoju nauki w Polsce pod nazwą…
Prof. Piotr Durka // Rys. Michał Dyakowski dla „TP"Copernicus 2014

Nie czytamy w myślach

Wojciech Brzeziński, Piotr Durka
Piotr Durka, fizyk biomedyczny: Cyberpunkowe wizje dają nam język do rozmawiania o nowych technologiach i granicach wiedzy. Ich pozytywną rolą jest też…

Technologie czynią nas ludźmi

Łukasz Afeltowicz
Artefakty, narzędzia i wynalazki nie tylko pozwalają nam lepiej radzić sobie z wyzwaniami środowiska. One zmieniają nasz umysł, otwierają nowe przestrzenie dla…

Machina mundi

Marta Emilia Bielińska, Michał Eckstein
Starożytnym kosmos jawił się jako swoista maszyna, działająca według ustalonych reguł. Dziś niektórzy fizycy twierdzą, że wszechświat jest komputerem kwantowym…

Mądre Książki. Przyglądamy się nominacjom w tegorocznym konkursie

Kamil Kopij, Marta Trzeciak
Jak co roku, podczas Copernicus Festival poznamy laureatów nagrody portalu Mądre Książki w kategoriach dla dzieci i dla dorosłych.
Infografika: LECH MAZURCZYK
Materiał partnera

30 tysięcy projektów, 21 tysięcy laureatów. Narodowe Centrum Nauki

Anna Korzekwa-Józefowicz
Narodowe Centrum Nauki jest agencją powołaną do wspierania badań podstawowych, czyli prac empirycznych lub teoretycznych, których celem jest zdobywanie nowej…
Grafika na okładce katalogu: Anna Kubik

Copernicus Festival 2024: Maszyna

Łukasz Kwiatek
Co nas czeka w czasie tegorocznego festiwalu? O tym przeczytacie w tym katalogu. Spotykać się będziemy od 21 do 26 maja w Muzeum Inżynierii i Techniki w…
Prof. Thomas Plummer // Rys. Michał Dyakowski dla „TP"

Narzędzia starsze niż człowiek

Łukasz Kwiatek
Jest w tym coś kojącego i przywracającego proporcje: choć żyjemy w epoce sztucznej inteligencji, to by odpowiedzieć na naprawdę fundamentalne pytania, trzeba…

Poznańska Nagroda Literacka 2024

Wystawa poświęcona Stanisławowi Barańczakowi // Fot. Maciej Kaczyński / CK ZAMEK

10. edycja Poznańskiej Nagrody Literackiej

Marcin Jaworski
Nagroda jest wyrazem wdzięczności i hołdem. Nie chodzi w niej o narzucanie autorytetu. Literackie mistrzostwo polega też na dostrzeganiu różnorodności świata,…

Marcin Świetlicki: przekroczenia

Piotr Śliwiński
Ma niespotykany dar widzenia i słyszenia znaczeń w tym, co dla innych jest milczące i niewidzialne.

Piotr Sadzik: czyste herezje?

Grzegorz Olszański
Na szczęście od czasu do czasu na literaturoznawczym horyzoncie pojawia się książka intrygująca całościowym ujęciem, odważna, brawurowa, może nawet odrobinę…

Aga Zano: podsuwanie języka

Maciej Jakubowiak
To pewnie najważniejsza polska pisarka współczesna, o której nigdy nie pomyśleliście, że w ogóle jest pisarką.

Justyna Kulikowska: plac zabaw dla dorosłych

Karol Francuzik
Autorkę interesuje to, co okaleczone, a więc słabsze, a także to, co powoduje uraz, obrażenie, uszkodzenie. Jakby ważniejsze było to, co boli i nie przynosi…