Tygodnik Powszechny Nr 49/2025

Grafika na okładce: Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
Data wydania:
Numer wydania:
49
Rok wydania:
2025

Chcą być jak wszyscy, ale płacą za to cenę. Dlaczego osoby neuroatypowe zakładają maski? Ile je kosztuje ciągły wysiłek przetrwania w świecie neurotypowej większości? Odpowiadają Jędrzej Grodniewicz i Anna Urbanek.

W najnowszym numerze także:

– Dlaczego poszliśmy na „Dom dobry”? Odpowiada Cveta Dmitrova

– Nowa fala nacjonalizmu. Rozmowa Jacka Stawiskiego z prof. Pawłem Machcewiczem

– Abp Ryś w Krakowie: Michał Okoński zastanawia się, co to mówi o Polsce 

– Miłość, męskość, muzyka. Ewelina Burda rozmawia z Błażejem Królem 

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Kraków będzie nowym wyzwaniem dla kardynała Grzegorza Rysia

Ks. Adam Boniecki
Nowy arcybiskup krakowski zastanie miasto zmienione. I nie chodzi o to, że inne sklepy, że nowe budynki. Przemiana objęła ludzi.

Piszemy o ludziach niezauważanych przez społeczeństwo i system

Przemysław Wilczyński
Nawet tak szeroko opisywane społecznie zjawiska, jak przemoc, bezdomność czy spektrum autyzmu, mają swoje niedostrzegalne gołym okiem oblicza.

Obraz tygodnia

Łódzkie Targi Książki. 22 listopada 2025 r. // Piotr Kamionka / REPORTER

W portfelach twórców. Co dziesiąty zarabia godnie, co czwarty jest się w stanie utrzymać

Monika Ochędowska
„Mam tak malutkie miejsce do pracy między ścianą a łóżkiem, że piszę na desce do prasowania”. Ponad 90 procent osób tworzących książki zarabia mniej, niż…
Start rakiety Falcon9 z polskim satelitą MikroSAR ICEYE. 28 listopada 2025 r. // materiały prasowe ICEYE

Pierwszych pięć polskich satelitów jest już na orbicie. Czym się będą zajmować?

Wojciech Brzeziński
Nasze satelity są dowodem, że polski przemysł w kosmosie radzi sobie już znakomicie. Nieco gorzej radzi sobie państwo, które – z wyjątkiem resortu obrony –…
Supermarket Carrefour. Warszawa, 31 maja 2023 r. // Fot. Dawid Żuchowicz / Agencja Wyborcza.pl

Carrefour do przejęcia? Polityczna gra o handel detaliczny wraca jak bumerang

Marek Rabij
Plany przejęcia Carrefoura przez kontrolowaną przez państwo spółkę wydają się sensowne. Problem w tym, że pomysł ten może polec na wojnie resortu rolnictwa z…
Papież Leon XIV zwiedza Błętkiny Meczet w Stambule, 29 listopada 2025 r. // Fot. Ercin Erturk / Anadolu / Getty Images

Leon XIV odmówił modlitwy w meczecie. Inaczej niż poprzednicy

Edward Augustyn
W mediach związanych z tradycyjnym katolicyzmem gest Leona urósł niemal do rangi odsieczy wiedeńskiej. Bardziej umiarkowani piszą o schładzaniu relacji z…

Na punkty

// Fot. oneinchpunch / Shutterstock

Nie tylko prokreacja. Watykan o nowym spojrzeniu na seksualność

Artur Sporniak
Po raz pierwszy Magisterium Kościoła główną uwagę kieruje na jednoczący aspekt seksualności, mówiąc o znaczeniu przyjemności i rozkoszy seksualnej dla…
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski i były szef jego kancelarii Andrij Jermak. Kijów, 22 stycznia 2024 r.// Fot. Maxym Marusenko / Getty Images

To mogą być najważniejsze dni dla Ukrainy. Zełenski jest pod coraz większą presją

Wojciech Pięciak
„Mindiczgate”, upadek Jermaka i narastająca wściekłość na prezydenta wśród Ukraińców: wszystko to sprawia, że pozycja Wołodymyra Zełenskiego słabnie. Tymczasem…
A26 Blekinge // www.saab.com

Uwolniliśmy „Orkę”. Polska marynarka wojenna zyska trzy okręty podwodne

Marek Rabij
Pierwszy raz od 40 lat Polska zamówiła okręty podwodne. Mowa o trzech jednostkach A26 Blekinge. Szkolenia ruszą już w 2025 r., dzięki jednostce „pomostowej”,…
Obchody Święta Niepodległości Ukrainy. Kraków, 24 sierpnia 2025 r. // Fot. Beata Zawrzel / East News

Ukraińcy w Polsce pracują, integrują się i wynajmują mieszkania. Najnowszy raport NBP

Ewelina Burda
Jak skutecznie obalać narracje o tym, że Ukraińcy w Polsce są obciążeniem dla naszej gospodarki, swój byt opierają na świadczeniach socjalnych, a integracja…
Fot. Pietukhova / Shutterstock

Mózg na Mounjaro: lek na otyłość czasowo wycisza natrętne myśli o jedzeniu

Łukasz Kwiatek
Wpływ leków takich jak tirzepatyd czy semaglutyd na organizm, w tym mózg, jest złożony, ale pokazuje, że otyłość nie jest wynikiem zaniedbania, tylko chorobą,…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

// Ilustracja: Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
Wersja audio

Osoby w spektrum często maskują swoją neuroatypowość. Jaką cenę za to płacą?

Jędrzej Grodniewicz, Anna Urbanek
Maskowanie nie jest sporadycznie stosowanym narzędziem, lecz ciągłym wysiłkiem mającym na celu przetrwanie w świecie kreowanym przez i dla neurotypowej…
// Shutterstock

Neuroróżnorodność, neurotypowość i spektrum autyzmu: krótkie wyjaśnienie

Jędrzej Grodniewicz
Czym jest neuroróżnorodność? Kim są osoby neuroatypowe? Czy autyzm jest zaburzeniem? Jak zwracać się do osób autystycznych?

Kraj

Modernizacja i rozbudowa budynku dawnego kina Światowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty // materiały prasowe Muzeum Historyczne Miasta Krakowa
Sponsorowany materiał informacyjny

Kultura siłą napędową polskich miast

W wielu miejscach w Polsce, od Pomorza po Podkarpacie, widać, że kultura jest osią rozwoju i siłą napędową dla miast i regionów. Impuls do tej zmiany przynosi…
Film „Dom Dobry", reż. Wojciech Smarzowski // Fot. Paweł Tybora / Lucky Bob & Warner Bros.

Przemoc, którą znamy. Co mówi o nas popularność „Domu dobrego”?

Cveta Dimitrova
Dlaczego tyle Polek i Polaków poszło na „Dom dobry”? Zaczęliśmy w końcu przepracowywać zbiorowe traumy? A może film Smarzowskiego działa tak silnie, bo dotyka…
Marsz Niepodległości. Warszawa, 11.11.2025 r. // Fot. Adam Chełstowski / Forum

Polscy nacjonaliści na manowcach. Diagnoza Machcewicza

Jacek Stawiski, Paweł Machcewicz
Ten sam język, co w latach 60., odnajduję we współczesnej narracji o „pedagogice hańby” czy „pedagogice wstydu”, uprawianej rzekomo przez część polskich elit i…
Sercownia, centrum wsparcia dla osób w kryzysie, Stowarzyszenie Serce Torunia. Toruń, listopad 2025 r. // Fot. Anna Korytowska

Mieszkańcy ogródków działkowych: bezdomność, której nie widzi system

Anna Korytowska
Z założenia to przestrzeń rekreacyjna. Jednak dla wielu ludzi ogródki działkowe to ostatnia deska ratunku przed zimą i bezdomnością. Oraz utratą godności.
Przemysław Kuśmierek, Arjun Talwar, Karolina Wigura, Marta Titaniec i Piotr Cywiński- laureaci nagrody Bonus 2025. Kraków, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, 28 listopada 2025 // Fot. Marek Bednarz

Nagrody BONUS 2025 rozdane. Poznaj laureatów nowych wyróżnień „Tygodnika Powszechnego”

Michał Sowiński
Nagrody BONUS 2025 – prestiżowe wyróżnienia „Tygodnika Powszechnego” – trafiły do osób, które w polskiej przestrzeni publicznej łączą, zamiast dzielić.

Świat

Główna sala Wielkiego Muzeum Egipskiego. Z lewej posąg faraona Ramzesa II, który wcześniej stał przy dworcu głównym w Kairze. Ważący 83 tony kolos został przewieziony do nowego muzeum na specjalnej platformie i dziś wita w nim gości. Giza, czerwiec 2025 r. // Fot. Amr Abdallah Dalsh / Reuters / Forum

Wielkie Muzeum Egipskie. Dlaczego władze w Kairze inwestują w gigantyczne projekty?

Marcin Żyła, Jan Natkański
Prezydent Egiptu As-Sisi chce być jednym z liderów świata arabskiego i świadomie nawiązuje do tradycji faraonów. Wierzy też, że duże projekty utrzymają kraj w…
Ukraińcy płacą wysoką cenę za wejście do struktur zachodnich. Na zdjęciu: miejsce pamięci na kijowskim Majdanie. Ukrainna, 10 listopada 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Kiedy Ukraina i Mołdawia wejdą do Unii? Kluczowa rola Orbána

Piotr Oleksy
Ukraina i Mołdawia chcą dołączyć do Unii Europejskiej. Jaki jest stan tej gry? O kulisach i stanie rozmów pisze nasz autor z Brukseli.
Łotewscy Polacy są lojalni wobec państwa, w którym żyją, mimo że ich prawa są ograniczane. Na zdjęciu: sala pamięci w polskiej szkole w Rzeczycy, listopad 2025 r. // Fot. Tomasz Otocki

Polacy na Łotwie są lojalni, mimo to Łotwa ogranicza ich prawa. Warszawa nie protestuje

Tomasz Otocki
Kilkadziesiąt tysięcy Polaków żyjących nad Dźwiną nie budzi takiej uwagi polskiego rządu, jak ich rodacy na Litwie. Sprzeciwu nie wywołuje nawet ograniczanie…

Wiara

Kardynał Grzegorz Ryś jescze jako biskup na Światowych Dnich Młodzieży w Krakowie. Ulica Gołębia 31 lipca 2016 r. // Fot. Grażyna Makara

Co Kościół usłyszał od Polaków. I co Polacy usłyszą od kardynała Rysia?

Michał Okoński
„I kogo to obchodzi?”: ze wszystkich pytań, jakie wywołała wiadomość o zmianie na stanowisku metropolity krakowskiego, to wydaje się najciekawsze. Pozwala…
// Fot. kofana12 / Shutterstock
Wersja audio

Medytacja z Piotrem Sikorą: przyjrzyj się temu, co nadchodzi i mija

Piotr Sikora
Znajdź każdego dnia trochę czasu. Skoro Ziemia zwalnia, zapracowana, choć nosi całą ludzkość i wszystkie źdźbła świata, dlaczego Ty nie możesz?
Mnich cysterski przed księgą chorałową w opactwie Matki Bożej z Poblet, Katalonia, Hiszpania 2011 r. // Fot. East News

Czym jest chorał gregoriański i dlaczego teraz przeżywa renesans

Ks. Dominik Dubiel SJ
Śpiewy gregoriańskie z przestrzeni sakralnej trafiają do sal koncertowych i serwisów streamingowych. Skąd ich rosnąca popularność?
Międzyreligijna modlitwa o pokój na zakończenie forum Kongresu Katoliczek i Katolików, Łódź, 23 listopada 2025 r. // Fot. Maciej Biskup OP / materiały prasowe

Zaskakująca msza i dyskusje na łódzkim forum Kongresu Katoliczek i Katolików

Edward Augustyn
Celem KKiK jest uczynienie Kościoła przestrzenią otwartą dla wszystkich. Jak pracowano nad tym zadaniem podczas spotkania w Łodzi?

Czytania

Wrzaski „Bóg, honor, ojczyzna” i skakanie każdemu do gardła

O. Wacław Oszajca SJ
Przypomnijmy sobie, komu Jan Paweł II pomagał wprowadzać nasz kraj do Unii i kto się temu sprzeciwiał.

Bóg jest wierny nie tylko dlatego, że jest Bogiem, ale dlatego, że chce

Kard. Grzegorz Ryś
Wszystko wokół nas przemija – nawet najbliższe relacje mogą zostać nadwyrężone. Jezus pokazuje, na czym możemy się oprzeć.

Historia

Henryk Vogelfänger (Tońko) i Kazimierz Wajda (Szczepko) w radiu, 1937 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Legendarny lwowski batiar. Grał słynnego Szczepcia, choć marzył o rolach tragicznych

Stanisław Calik
Kazimierz Wajda i Henryk Vogelfänger, czyli Szczepcio i Tońcio: ich duetu z programu „Wesoła Lwowska Fala” słuchał co szósty mieszkaniec międzywojennej Polski…

Nauka

„Trzy gracje” (fragment), Peter Paul Rubens, ok. 1638-40 r., Muzeum Prado // akg-images / BE&W

Powinniśmy docenić nasze ciała. Homo sapiens to udany projekt ewolucji

Wojciech Brzeziński, Juan Luis Arsuaga
Juan Luis Arsuaga, antropolog, autor książki „Ciało. Arcydzieło siedmiu milionów lat ewolucji”: Nasze ciała są doskonale przystosowane. Tylko czasem zapominamy…
Ilustracja do materiałów reklamowych
Materiał promocyjny

Polska elektromobilność przyspiesza

Centrum Elektromobilności i Automatyzacji Transportu otworzy się w 2026 roku dla przedsiębiorców i badaczy. Czy dzięki niemu dościgniemy europejski peleton?
Artykuł promocyjny

Między przezroczystością a oporem. Jak uczymy się świata za ekranem?

Cyfrowe doświadczenie nie jest takie samo dla wszystkich. Dla jednych ekran komputera czy smartfona to okno na świat, otwierane codziennie szeroko tuż po…

Kultura

Błażej Król // Fot. Dawid Grzelak / materiały prasowe

Dużo jest miłości w moim życiu: Błażej Król o uczuciach, męskości i muzyce

Ewelina Burda, Błażej Król
Działam raczej spokojnie: obserwuję i czekam na sygnały, które daje mi ciało, głowa. Daję sobie z wieloma rzeczami czas. Chcę się otwierać, ale też się trochę…
Serial „Stranger Things”, sezon 5, Netflix // materiały prasowe

Piąty sezon „Stranger Things”: czy serialowy świat przypomina obecny?

Michał Walkiewicz
Miasteczko Hawkins, jak i Druga Strona – mroczny ląd zamieszkały przez wytwory wyobraźni – to przestrzenie, w których wszyscy możemy się spotkać.
Danuta Stenka jako Katarzyna w przedstawieniu "Termopile polskie", reż. Jann Klata. Teatr Narodowy w Warszawie // Fot. Karolina Jóźwiak / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego

Teatr Jana Klaty jest mocny, dający do myślenia i mało przyjemny

Dariusz Kosiński
Rosja nie kieruje się sentymentami, a logika jej historii nie ma litości dla słabych. Gdy przerażony Stanisław August widzi, że wkrótce straci tron, i pyta, co…
Hania Rani // Fot. Olivia Wunsche // materiały prasowe

„Non Fiction” Hani Rani: miła płyta bez wyzwań dla słuchaczy

Jakub Puchalski
Twórczość Hani Rani stoi na granicy kilku stylów, lokując się między elektroniką, ambitnym popem, klasyką rodem z muzyki filmowej, a może i ambientem.
Spektakl „Tkocze”, reż. Maja Kleczewska. Produkcja: Teatr Śląski w Katowicach // Fot. Przemysław Jendroska / materiały prasowe

Festiwal Boska Komedia w Krakowie: pytania o teatr i świat

Dariusz Kosiński
W tegorocznym programie Boskiej Komedii szczególnie interesujące są propozycje z pogranicza teatru i innych sztuk przedstawieniowych.
Jon Fosse, KANT, przeł. Iwona Zimnicka, ilustr. Akin Düzakin, Widnokrąg 2025 // materiały prasowe

Książki Jona Fossego dla dzieci. O czym noblista pisze dla młodych czytelników

Maciej Szklarczyk
Dobrze wiedzieć, że Fosse pisze również dla dzieci. Wielu odnajdzie w tych książkach echa własnych rozmyślań o świecie oraz relacji z dorosłymi.
LEFT-HANDED GIRL. TO BYŁA RĘKA… DIABŁA! (Zuopiezi nuhai) – reż. Shih-Ching Tsou. Prod. USA/Wielka Brytania/Francja/Tajwan 2025. Dystryb. So Films. // materiały prasowe

„Left-Handed Girl”: ten film wybornie smakuje i rozgrzewa

Anita Piotrowska
Ta historia pozwala na całego zanurzyć się w drapieżnej rzeczywistości. I przedrzeć się stopniowo na jej jaśniejszą stronę.
Joanna Gromek-Illg, "Powrót pogubionych rzeczy. Fotoopowieść o Wisławie Szymborskiej". Opracowanie graficzne Michał Pawłowski. Wydawnictwo Znak // materiały prasowe

Książka tygodnia: ciepła „Fotoopowieść o Wisławie Szymborskiej”

Lektor
Ta książka to spokojny spacer przez biograficzną przestrzeń, od rodzinnych korzeni Szymborskich, poprzez burzliwe lata 50., po tłumne pożegnanie na zaśnieżonym…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

„Niepewność jutra” i „brak perspektyw”: czy apatia to postawa pragmatyczna

Olga Drenda
Żyjemy w świecie mignięć, krótkich trwań, samych początków i od razu końców. Znów łatwo o odruchową reakcję „nie warto”.
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Proszę pani, nie wszyscy muszą słuchać o waszej rodzinie

Eliza Kącka
„Jak ty mogłeś dziadziusiowi znicza palić?”. „Każdemu można”. „Nie! Na mój grób ja zapraszam”. „Ty jeszcze żyjesz”. „Wysiadaj z mojego autobusu”.
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek
Wersja audio

Uwaga, klikbajt: czy po przeczytaniu jednego zdania wiecie, co myślę?

Tomasz Stawiszyński
Zadziwia mnie niezachwiana pewność, z jaką masa ludzi potrafi formułować radykalne oceny tekstów (i ich autorów), z których zna w najlepszym razie wyimek.

Smaki

Izraelscy żołnierze interweniują podczas zbiorów oliwek przez palestyńskich rolników i pomagających im aktywistów. Wioska Barka, Ramallach, Zachodni Brzeg, 20 października 2024 r. // Fot. Issam Rimawi / Anadolu / Abaca / East News

Oliwa z Zachodniego Brzegu: wsparcie dla Palestyńczyków czy uspokajanie sumienia?

Paweł Bravo
Wycięcie drzewa oliwnego to krzywda i to nie z racji tego, że jego gałązka symbolizuje pokój. Nowa roślina potrzebuje dwudziestu lat, by wydać owoce.

Zmysły

Prospect Cottage, domek Dereka Jarmana // Fot. Steve Vidler / Alamy / BE&W

Domy, ogrody i prawo do niewidoczności. Jak tworzymy swoje schronienia

Beata Chomątowska, Maja Mozga-Górecka
Ćwiczenie uważności, sport i jedzenie wystawiliśmy na widok publiczny. Prywatność staje się dziś formą kontestacji. Gdzie jej szukać? – o tym mówi Maja Mozga-…