Leon XIV odmówił modlitwy w meczecie. Inaczej niż poprzednicy

Pierwsza zagraniczna podróż Leona XIV do Turcji i Libanu budziła zainteresowanie głównie dlatego, że była pierwsza. Dziennikarze akredytowani na podróż z papieżem (w volo papale zauważalny był zwłaszcza liczebny wzrost mediów amerykańskich) musieli się bardzo starać, by ich korespondencje nie sprowadzały się do samych relacji z rocznicowych uroczystości, oficjalnych spotkań i uprzejmych przemówień. 

Stąd poszukiwania wszystkiego, co nowe, niespodziewane i może zwiększyć „zasięgi”. Jak informacje o kiju bejsbolowym, wręczonym przez jednego z nich Leonowi w prezencie (z pewnością po raz pierwszy w historii) czy dowcipne uwagi, że amerykański papież swoje pierwsze święto dziękczynienia spędzi w Turcji (dowcip polegał na nawiązaniu do angielskiej nazwy tego kraju, homonimicznej z indykiem). 

Nieco więcej emocji obudziła jedynie wizyta w klasztorze w Annaji w Libanie – po raz pierwszy papież odwiedził miejsce, w którym żył Szarbel Machlüf, jeden z najbardziej popularnych dziś świętych.

Podróż Leona XIV do Turcji i Libanu była realizacją planów jego poprzednika. Franciszek już w czerwcu 2022 r. zamierzał pojechać do Bejrutu – chciał tam spotkać się z patriarchą Moskwy, ale Cyryl nie podjął tematu i inicjatywa upadła. 

Z kolei przygotowania do odwiedzin Turcji rozpoczęły się jesienią 2024 r. Papieżowi zależało, by wraz z przedstawicielami wszystkich chrześcijańskich wyznań świętować tam 1700. rocznicę Soboru w Nicei (dzisiejszy Iznik).

Plany, jak wiadomo, pokrzyżowała śmierć Franciszka. Leon XIV postanowił spełnić jego wolę. Na termin wizyty wybrał święto Apostoła Andrzeja, patrona patriarchatu konstantynopolskiego.

W czasie ekumenicznych uroczystości wybrzmiewały apele o jedność chrześcijan, powrót do wspólnego Credo sprzed podziału Kościoła czy jednej daty Wielkanocy. Jak również o wsparcie Ukrainy i troskę o klimat – tematy  szczególnie bliskie patriarsze Bartłomiejowi – ale już od dawna niebudzące zainteresowania opinii publicznej. 

Sensacyjnie zabrzmiała dopiero informacja, że Leon XIV odmówił modlitwy z muzułmanami. Rzeczywiście: podczas wizyty w Błękitnym Meczecie muezin, który pełnił rolę przewodnika po świątyni, zasugerował papieżowi, że może pomodlić się przed mihrabem (niszą skierowaną na wschód). Ten jednak odpowiedział, że woli skupić się na słuchaniu.

W mediach związanych z tradycyjnym katolicyzmem gest Leona urósł niemal do rangi odsieczy wiedeńskiej. Zwłaszcza że trzej  jego poprzednicy ulegli tej „niezdrowej modzie zacierania różnic pomiędzy chrześcijanami i innowiercami”. 

Jan Paweł II modlił się, w maju 2001 r., w Wielkim Meczecie Umajjadów w Damaszku (przy umiejscawianym tam grobie Jana Chrzciciela). Był pierwszym papieżem, który przekroczył próg islamskiej świątyni. Benedykt XVI sam zaproponował imamowi Błękitnego Meczetu modlitwę przed mihrabem (w listopadzie 2006 r.). No i Franciszek, który modlitwy nikomu nie odmawiał.

W listopadzie 2014 r. modlił się także w tym samym miejscu, w którym teraz Leon XIV dał odpór „islamskiej nawałnicy”. Pojawiły się więc głosy o schładzaniu relacji z islamem, tak bliskim sercu argentyńskiego papieża.

Dociekliwi komentatorzy pielgrzymki zauważyli też, że w przemówieniach Leona, gdy mowa była (kilkukrotnie) o soborowej deklaracji „Nostra aetate” nt. stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich, papież ani razu nie zacytował  art. 4, dotyczącego relacji z islamem – ograniczał się jedynie do kolejnego artykułu, mówiącego o szacunku dla wszystkich religii.

W kraju zamieszkałym w zdecydowanej większości (98 proc.) przez muzułmanów był to – ich zdaniem – sygnał znaczący. Podobnie jak fakt, że miesiąc temu, podczas świętowania 60. rocznicy deklaracji, papież też ani razu nie wspomniał o islamie, stwierdzając, że „pierwszym ukierunkowaniem »Nostra aetate« był świat żydowski”.

Co jednak nie musi oznaczać żadnego schładzania relacji z islamem. W drodze z Istambułu do Bejrutu Leon XIV mówił, że głównym celem pierwszego etapu jego podróży była rocznica soboru i wspólna modlitwa z chrześcijanami Kościołów prawosławnych (jak również rozmowy z prezydentem Erdoğanem o sytuacji na Bliskim Wschodzie i w Ukrainie).

Spotkanie z przedstawicielami islamu – wraz z odśpiewaniem fragmentów Koranu – zaplanowane zostało na drugą, libańską część pielgrzymki.

Wszystko więc wskazuje, że przyczyną odmowy modlitwy był – po prostu – charakter papieża. Leon XIV jest bardziej ostrożny od swego poprzednika i o wiele mniej spontaniczny. Nie lubi też zmian w programie, przygotowanym i przemyślanym w każdym szczególe. Zwłaszcza gdy dotyczy tak delikatnych kwestii jak ekumenizm i dialog międzyreligijny.