Neuroróżnorodność to naturalna różnorodność sposobów, na jakie działają ludzkie umysły. W obrębie naszego gatunku występuje ogromne zróżnicowanie sposobów przetwarzania informacji, myślenia i odczuwania.
Osoby neurotypowe to takie, których umysły działają na sposób zgodny z tym, co przyjmujemy w naszym społeczeństwie za „standardowe” lub „normalne”.
Osoby neuroatypowe to takie, których umysły działają na sposób odbiegający w jakimś aspekcie od przyjętej społecznie normy. W szczególności za neuroatypowe uznawane są osoby w spektrum autyzmu czy osoby z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Uważa się, że 10-15 proc. całej populacji to osoby neuroatypowe.
Wbrew potocznie panującej opinii, neuroatypowość nie sprowadza się do trudności funkcjonowania. Nierzadko wiąże się ona również z charakterystycznymi mocnymi stronami i zdolnościami. Wiele osób neuroatypowych wyróżnia się np. nieszablonowym sposobem myślenia, zwiększoną wrażliwością na szczegóły czy głębokim skupieniem na wybranych zainteresowaniach.
Autyzm to forma neuroatypowości, często związana z trudnościami w zakresie komunikacji społecznej oraz interakcji społecznych w wielu różnych kontekstach oraz występowaniem ograniczonych, powtarzalnych wzorców zachowania, zainteresowań lub aktywności. To zjawisko samo w sobie zróżnicowane – dlatego mówimy o spektrum autyzmu. Szacuje się, że 0,8-1,5 proc. całej populacji to osoby autystyczne, choć te dane mogą być zaniżone m.in. ze względu na fakt, że wielu autystyków, zwłaszcza dorosłych, pozostaje niezdiagnozowanych.
Większość członków społeczności autystycznej i autystycznych aktywistów – zwłaszcza wśród zwolenników paradygmatu neuroróżnorodności – woli określać się jako „osoba autystyczna” lub „autystyk”, a nie „osoba z autyzmem”. Stosowanie tych określeń lepiej odzwierciedla fakt, iż autyzm jest nieodłączną częścią tożsamości danej osoby, a nie „przypadłością” czy „zaburzeniem”, które należy (lub da się) „wyleczyć”.
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
Artykuł pochodzi z numeru Nr 49/2025
