eseje: najważniejsze informacje

Monika Gromala, DOMOKRĄŻCY. Celan – Bachmann – Jelinek, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2025 // materiały prasowe

Monika Gromala i literatura, która nie daje spokoju

Grzegorz Olszański
Monika Gromala łączy poezję, teorię literatury i eseistykę. „Domokrążcy” to książka o pamięci Zagłady, języku straty i tekstach, które wciąż wracają.
Dorota Masłowska. Poznańska Nagroda Literacka przyznana. // Fot. Szymon Roginski / materiały prasowe

Poznańska Nagroda Literacka 2026. Dorota Masłowska laureatką Nagrody im. Adama Mickiewicza

Marcin Jaworski
Dorota Masłowska otrzymała Nagrodę im. Adama Mickiewicza 2026. Kapituła wyróżniła także Monikę Gromalę, Justynę Kulikowską i Pawła Rzewuskiego.
Becca Rothfeld // Fot. Sejal Soham

Im więcej, tym więcej. Becca Rothfeld o pochwale nadmiaru

Piotr Siemion
Becca Rothfeld rozprawia się z kulturą masową i bezmyślnym egalitaryzmem, sprowadzając do parteru wezwania do umiaru czy powrotu do „wartości”.
materiały prasowe Conrad Festival

Nieposłuszeństwo. Conrad Festival 2026

Agnieszka Wenderska
Poznajcie hasło 18. edycji Festiwalu Conrada oraz nazwiska pierwszych gości(ń), z którymi spotkamy się w październiku.
Anne Carson Słodko-gorzki eros. Esej Przekład Renata Lis // Wydawnictwo Ossolineum

„Słodko-gorzki eros” Anne Carson: wirujący sens naszych lektur

Monika Ochędowska
Anne Carson – kanadyjska poetka i eseistka – od lat wymieniana jest wśród najpoważniejszych kandydatek do Literackiej Nagrody Nobla. Nic dziwnego, że polscy…
Zbigniew Majchrowski, Trans / dygresje. Eseje o przekraczaniu granic, Słowo / obraz terytoria // materiały prasowe

Książka tygodnia: „Trans/dygresje” Zbigniewa Majchrowskiego

Lektor
Fascynująca to jest lektura, właściwie niestreszczalna. Zaskakuje rozległością tematów, nieoczywistością skojarzeń i bogactwem ilustracyjnym.
Krystyna Czerni, „Cisza i zgiełk obrazów”, Wydawnictwo Więź // materiały prasowe

Książka tygodnia: Krystyna Czerni „Cisza i zgiełk obrazów”

Lektor
Książka jest obszerna, ale jej grubość bierze się także stąd, że zawiera mnóstwo ilustracji, a papier dobrano tak, by te ilustracje naprawdę coś pokazywały!
Zofia Król, „Droga przez łąkę”, Karakter // materiały prasowe

„Droga przez łąkę” Zofii Król: dotkliwa tęsknota za krajobrazami

Olivier Sobota-Szamocki
Punktem wyjścia jest rozpoznanie braku: w dobie kryzysu klimatycznego, alienującej techniki oraz polityki grodzenia utraciliśmy pierwotną więź z przyrodą,…
Geoffroy de Lagasnerie, „We trzech. Dążenie, by wyjść poza”, przeł. Jacek Giszczak, Drzazgi 2025 // materiały prasowe

Czy przyjaźń mogłaby się stać remedium na powszechną samotność?

Radosław Kobierski
Geoffroy de Lagasnerie w książce „We trzech. Dążenie, by wyjść poza” postuluje nowy, rewolucyjny wymiar przyjaźni, który mógłby doprowadzić do wyzwolenia spod…
James Baldwin, „Nikt nie zna mojego imienia. Dalsze zapiski syna tego kraju”, przeł. Mikołaj Denderski, Karakter // materiały prasowe

Brawurowe eseje Jamesa Baldwina: co znaczy być Amerykaninem

Adam Woźniak
James Baldwin jest uważany za jednego z ważniejszych amerykańskich pisarzy XX w. Warto przeczytać „Nikt nie zna mojego imienia”, by poczuć intelektualny klimat…
Ewa Bieńkowska, „Dom powrotu”, Instytut Badań Literackich PAN – Wydawnictwo, Fundacja Akademia Humanistyczna // materiały prasowe

Książka tygodnia: „Dom powrotu” Ewy Bieńkowskiej uczy czytania tekstów kultury

Lektor
„Zakładam – pisze Bieńkowska – że przeszłość może być ciągle interesująca”; ta dawna i ta na wyciągnięcie ręki, która przyniosła nam tak wielkie zmiany.
Byung Chul Han // Fot. Alberto Cristofari / Contasto / East News

Dlaczego spieramy się o książki filozofa Byung Chul Hana

Max Cegielski
Mimo sukcesów wydawniczych wciąż nosi wytarte dżinsy i starą kurtkę. Ma za to kilka fortepianów, na których gra Bacha. Twierdzi, że codziennie. Inaczej jest…
Judith Schalansky, ROZCHWIANE KANARKI, GŁĘBOKIE DOŁY, przeł. Kamil Idzikowski, Ha!art 2025 // Fot. Materiały prasowe

Książki Judith Schalansky: potrzebujemy nowego wzorca opowieści

Adam Woźniak
Nasz świat stał się bardziej niepewny, chwiejny i skomplikowany. Dlatego trudno nam wyrazić nowe lęki przy pomocy starych pojęć i schematów.
Czesław Miłosz, „Rodzinna Europa", Znak, Kraków 2025 // materiały prasowe

„Rodzinna Europa” Czesława Miłosza z przedmową Oksany Zabużko

Lektor
Oksana Zabużko, wybitna pisarka ukraińska, znajduje się dziś na pierwszej linii frontu intelektualnej walki o własną kulturę. Miłosz – którego zdążyła jeszcze…
Nagroda literacka Nike 2025 // Materiały prasowe

Nagroda Literacka Nike 2025: lista 20 nominowanych książek

Na tegorocznej liście nominowanych do Nagrody Literackiej Nike znalazły się nasze autorki i autorzy, a także wiele książek, o których pisaliśmy w „Tygodniku”.
Olivia Laing, Ogród poza czasem / materiały prasowe

„Ogród poza czasem” Olivii Laing: praca z pamięcią, przeszłością i emocjami

Emilia Konwerska
Opowieść o ogrodzie u Laing to historia władzy i przemocy, a jednocześnie wielkiej miłości.
Piotr Pazińśki, Obstalunki. Wyd. Austeria, 2025 // Materiały prasowe

Książka tygodnia: „Obstalunki” Piotra Pazińskiego

Lektor
Paziński broni prawa po prostu do „frajdy czytania” – pewnie dlatego i czytelnik „Obstalunków” ma taką frajdę, jakkolwiek mroczne byłyby jego lektury.

Książka tygodnia: szkice Jacka Łukasiewicza „Krok i rytm”

Lektor
Wnikliwą lekturę łączył z umiejętnością syntezy, opisu przemian społecznych poprzez literaturę, a także oddziaływania na nią polityki, z szerokością widzenia…
Adrienne Rich w bibliotece Uniwersytetu Yale. 28 lutego 1966 r. // Fot. Bettmann / Getty Images

„Eseje zebrane” Adrienne Rich: mapa kobiecych uwikłań

Emilia Konwerska
Nieustannie się przedstawia: jestem intelektualistką, matką trzech synów, Żydówką, lesbijką. Kuleję i mam tiki. Oraz przywilej pisania.
Zbigniew Herbert, 1981 r. // Fot. Krzysztof Gierałtowski / Forum

100 lat Herberta: jak się nauczyć podróży

Maciej Miłkowski
Sto lat temu urodził się Zbigniew Herbert. Dzięki niemu wyruszyłem w podróże na ten jedyny prawdziwie szczęśliwy sposób.

Książka tygodnia: „Podróż romantyczna” Marcina Króla

Lektor
„Jeden z najważniejszych polskich intelektualistów ostatniego półwiecza”, pisał o nim Aleksander Smolar – mimo to książka ta w kraju ukazuje się po raz…
Didier Eribon. Berlin, listopad 2016 r. // Fot. Agencja Fotograficzna Caro / BE&W / materiały prasowe Karakter

Didier Eribon: Z perspektywy drapieżnego kapitalizmu starzy ludzie są bezużyteczni

Michał Sowiński, Didier Eribon
Didier Eribon, filozof i socjolog: Matka dzwoniła do mnie nocami i nagrywała długie wiadomości – lament samotnej i nieszczęśliwej kobiety. Wyobraziłem sobie,…
Paweł Pierściński, fotografia z serii „Geometria krajobrazu”, 1967 r. / FUNDACJA JEDNOSTKA

Czy ta wiosna może być nasza

Ryszard Koziołek
Obchodzi mnie przyszłość Ewangelii jako lekcji o bezwarunkowej miłości bliźniego i o sensie śmierci. Powtarzanej ciągle, systematycznie, od kołyski po grób.
/

Czytajmy! Lektor o nowej książce Ryszarda Koziołka

Lektor
To już kolejny zbiór esejów literaturoznawcy, profesora Uniwersytetu Śląskiego. Czytelnikom „Tygodnika” dobrze znany, pismo nasze publikuje bowiem teksty…
Weronika Murek, 2019 r. / ARCHIWUM PRYWATNE

Weronika Murek: o czym mówią dziewczynki

Monika Ochędowska
Na starej drukarce rodziców produkowała autorskie egzemplarze książek. Zorientowała się, że wyglądałyby poważniej, mając jakąś treść. Do tego potrzebne były…
/

Pochwała czułej podróży. Lektor o książce Andrzeja Franaszka „Gwiazda Piołun”

Lektor
Ten zbiór esejów mnie skojarzył się z dostojnym gatunkiem „rozmów zmarłych”, bowiem właśnie rozmowy, rzeczywiste, domyślne i możliwe, spotkania, przyjaźnie i…
Wizerunek Peryklesa na współczesnej 20-drachmowej monecie / YANNIS BEHRAKIS / REUTERS / FORUM

Jedyny taki naród

Michał Komar
U podstaw piękna naszego miasta i piękna każdego z nas z osobna leży konieczny, jak powietrze i woda, nieodparty mus imperialny. Tak twierdził Perykles,…
Opal Whiteley Park w Cottage Grove, Oregon, USA, kwiecień 2021 r. / GINA KELLY / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Rok dzikiego serca. Jak zobaczyć świat po raz pierwszy

Adam Robiński
Według starej krajoznawczej anegdoty należy zamknąć oczy, a chwilę potem je otworzyć. „Boże, jak tu pięknie!” – powie nam się samo.
Park zegarowy w Düsseldorfie, 24 kwietnia, 2020 r. / MARTIN MEISSNER / AP / EAST NEWS

Rok pustego czasu

Wojciech Engelking
Nie jesteśmy obywatelami swojego czasu, kształtującymi jego znaczenie, tylko jego pokornymi poddanymi. Pokazał nam to rok 2020, który już nie przynależał do…
/

Materia i metafizyka

Piotr Kieżun
Esej w gdyńskiej nagrodzie zawsze jest najbardziej różnorodny tematycznie, stylistycznie i gatunkowo – wskazanie zwycięzcy jest tu najtrudniejsze.
/

Czytać od nowa

Lektor
Wzorem – by nie powiedzieć wzorcem – naukowego pisania o literaturze” nazywa tę książkę Marek Bieńczyk. I dodaje, że jest ona przykładem, jak „wyrwać…
Epidemia koronawirusa: szakale w pustym Tel Awiwie. Izrael, 9 kwietnia 2020 r. / ODED BALILTY / AP / EAST NEWS / ODED BALILTY / AP / EAST NEWS

Dopust boży, odpust niezupełny

Jacek Podsiadło
Mój idol wśród zarażonych najpierw krył się po piwnicach, a następnie okopał się na terenie ogródków działkowych i długo odpierał ataki milicjanta, po prostu…
Antonio de Pereda, „Sen rycerza”, ok. 1655 r. / DOMENA PUBLICZNA

Sen założycielski

Marek Bieńczyk
Dla Kartezjusza sen nie jest odlotowym wybrykiem, gdyż śni go ten sam wciąż umysł. A ciało czuwające i ciało śniące pozostają jednym i tym samym ciałem.
Jerzy Stempowski w pierwszym domu Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte przy av. Corneille 1, Paryż, ok. 1948 r. / HENRYK GIEDROYC. ARCHIWUM INSTYTUTU LITERACKIEGO. © INSTYTUT LITERACKI PARYŻ

Niech Pan Bóg zabarabani

Eliza Kącka
Polskość wyraża się u Stempowskiego jako fenomen tak bolesny, że świadectwo kontrować trzeba drwiną.
/ EAST NEWS // HERITAGE IMAGES / GETTY IMAGES

Jego prawa stopa

Ryszard Koziołek
Chwilę przed świtem, zanim kobiety znajdą odwalony grób, Chrystus przysiada na kamieniu i robi bilans przed Wniebowstąpieniem. Krok po kroku.
Zatoka Meksykańska sfotografowana z pokładu statku Apollo 7, październik 1968 r. / NASA.GOV

Żyjemy w najlepszych czasach

Marcin Napiórkowski
Nie popadajmy jednak w zachwyt. Tym bardziej że niewielka w tym nasza zasługa. Wraz z większymi niż kiedykolwiek możliwościami spoczywa na nas większa…
Po zamachu na World Trade Center, Nowy Jork, 2001 r. / Fot. James Tourtellotte / U.S. CUSTOMS AND BORDER PROTECTION / DOMENA PUBLICZNA

Kolektyw Katastrofa

Marek Bieńczyk
Katastrofa nie musi oznaczać unicestwienia. Chodzi o granicę, po której przekroczeniu społeczeństwo nie może już odgrywać spektaklu swej trwałości. Wciąż nam…
Cy Twombly, 2010 r. / Fot. François Guillot / AFP / EAST NEWS

Gest malarsko-pisarski

Marek Bieńczyk
Cy Twombly to artysta dobry na dzisiejsze czasy. Nieklasyczny klasyk, który składa uznanie dla wspólnego dziedzictwa i zarazem tworzy coś zupełnie…

Ironista nie bez reszty

Katarzyna Trzeciak
Ostrożność Wallace’a czyni z niego ironistę niekompletnego, którego chciałoby się zapytać: „co myślisz?”, licząc na nieironiczną odpowiedź.

Wędrówki rzeczy

Paweł Reszka
„W literaturze całe nasze rozumne życie i cała jego poezja. Tylko obracając się w jej sferze przestajemy być Iwanami i Piotrami, a stajemy się po prostu ludźmi…
Michel Houellebecq, Paryż, grudzień 2014 r. / Fot. Barbara d'Alessandri SloSlo / STARFACE / FORUM

Zachód woła o islam

Grzegorz Jankowicz
Demokratyczne wybory we Francji wygrywają islamiści. Fantazja? Nie, bo według Houellebecqa żyjemy na chwilę przed końcem świata, który znamy.
Krzysztof Pomian, 2009 r. / Fot. Krzysztof Żuczkowski / FORUM

Brakujący tom Pomiana

Lech Trzcionkowski
Po 30 latach od francuskiego wydania ukazuje się po polsku „Porządek czasu” – dzieło jednego z najważniejszych europejskich intelektualistów.
Jean-Jacques Sempé na wystawie poświęconej pięćdziesięcioleciu „Mikołajka”. Paryż, maj 2009 r. / Fot. Joel Saget / AFP / EAST NEWS

Zwierzę niepocieszone i wesołe

Marek Bieńczyk
Skąd wiecie, jak wygląda Mikołajek? Czyje obrazy przeprowadzają was na jasną stronę życia? To Sempé, kolega zamordowanych rysowników z „Charlie Hebdo”.
Władimir Putin w cerkwi w Otradnoje koło Woroneża. Boże Narodzenie w obrządku wschodnim, 7 stycznia 2015 r. / Fot. Alexei Druzhinin / AP / EAST NEWS

Rosja w pułapce wiecznej tajemnicy

Mikołaj Mirowski
Wielu ludzi z Zachodu sądzi, że właściwy Rosji sposób widzenia świata czyni z niej nieprzeniknioną zagadkę. Czy to prawda?