Poznańska Nagroda Literacka 2026. Dorota Masłowska laureatką Nagrody im. Adama Mickiewicza

Poznańska Nagroda Literacka dzięki swojej niepowtarzalnej konstrukcji pozwala spojrzeć na literaturę z szerszej perspektywy. Docenia i oświetla mniej widoczne terytoria. Pośredniczy między, jak mawiają socjologowie życia literackiego, antynomiami i napięciami w polu literackim, na przykład między niszami a mainstreamem, między eksperymentem a popem czy małymi oficynami a koncernami wydawniczymi. 

Prostym do wskazania dowodem na to jest nie tylko pełne spektrum rodzajów i gatunków literackich, które kapituła wyróżniła, ale także rozmaite zawody, którymi trudnią się wyróżniani i nagradzani przez nas ludzie książki: poetki, prozaicy, dramatopisarki, wydawcy, tłumaczki, komparatyści, filozofki, literaturoznawcy. Często kilka zawodów spotyka się w jednej wyróżnionej osobie, a zdarzało się, że pod wpływem werdyktu ktoś postanawiał poszerzyć czy zmienić swoje pisarskie życie. 

Na taką swobodę wyborów pozwala szeroka oraz wybitna, pojedyncza i zbiorowa kompetencja kapituły oraz hojność fundatorów. To wszystko razem stanowi o wyjątkowości Poznańskiej Nagrody Literackiej. Tegoroczny werdykt tylko to potwierdza. 

Literatura między niszą a mainstreamem

Nagroda im. Adama Mickiewicza trafia do najmłodszej w gronie laureatów autorki – w pierwszych latach istnienia PNL Dorota Masłowska mogłaby jeszcze otrzymać Nagrodę-Stypendium im. Barańczaka. Nagradzamy pisarkę już kanoniczną, której bogata, eklektyczna twórczość zmieniła polską literaturę i wpłynęła na polską popkulturę. XXI wiek bez jej nieposkromionej wyobraźni, brawurowego i zdyscyplinowanego języka, literackiej odwagi – bez jej talentu byłby raczej gorszy, na pewno inny. 

Nominacje do Nagrody-Stypendium w tym roku wyjątkowo dobrze oddają jej charakter. Literaturoznawcze pisarstwo Moniki Gromali, także poetki, jest pokazem wyrafinowanej, przekonującej i przejmującej sztuki interpretacji, a przez to zaproszeniem do poważnej rozmowy o literaturze i o świecie.

Justyna Kulikowska swoją liryczną wiarygodność, poetyckie rzemiosło i ucho do każdego niemal rejestru współczesnej polszczyzny podkreśliła „Wnykami dla światła” i „Wierszami zebranymi (2018-2025)”.

Paweł Rzewuski uwodzi powieścią popularną, historyczną fantasy, w której wciągająca fabuła i erudycja sobie nie przeszkadzają, stylizacja na XVII-wieczną polszczyznę i całkiem współczesny humor idą w parze, a wampiry i poezja Kochanowskiego mają się dobrze w domu polskiej zbiorowej wyobraźni.

Literatura jako sposób rozumienia świata

Nie da się odseparować literatury od tego, co tu i teraz. Jesteśmy otoczeni niepokojącymi wiadomościami: realność wojny wzbudza w nas lęk o przyszłość, ceny ropy obawę o bieżący stan portfela, wystąpienia kolejnych prezydentów z różnych stron świata – irytację, która coraz rzadziej przechodzi w śmiech. Można wtedy sobie przypomnieć słowa z jednego z esejów Stanisława Barańczaka, w którym emigrant pod koniec lat 80. martwił się o los kraju i przeżywał żałobę po przyjaciółce: „Historia zamula nasze mózgi kolejnymi odmianami nowomowy, na naszych oczach zmienia sensy słów: a przecież wystarczy nieraz jeden nieskłamany wiersz, aby do słów powróciło – choćby na chwilę lektury – ich pierwotne dostojeństwo i czystość, aby (...) objawił się (...) potencjał ludzkiej mowy”. Do tego potrzebujemy literatury, żebyśmy się lepiej rozumieli, a w trudnej rzeczywistości – pozostali wolni.

Zapraszamy do Poznania:

Gala Poznańskiej Nagrody Literackiej odbędzie się 22 maja o godz. 19.00 w Centrum Kultury „Zamek” w Poznaniu. W ramach Festiwalu Fabuły, w który zaangażowana jest Kapituła PNL, w Zamku 23 maja zapraszamy na spotkania: z osobami nominowanymi do Nagrody-Stypendium im. Stanisława Barańczaka o godz. 18.00 oraz laureatką Nagrody im. Adama Mickiewicza o godz. 19.30; szczegóły na festiwalfabuly.pl. 

POZNAŃSKĄ NAGRODĘ LITERACKĄ ustanowili wspólnie w 2015 r., po śmierci Stanisława Barańczaka, Jacek Jaśkowiak, prezydent Miasta Poznania, oraz prof. Bronisław Marciniak, ówczesny rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Składa się ona z dwóch części. Nagroda im. Adama Mickiewicza (120 tys. zł) przyznawana jest za całokształt twórczości, natomiast Stypendium im. Stanisława Barańczaka (60 tys. zł) trafia do twórców, którzy nie ukończyli 35. roku życia. Więcej informacji: poznanskanagrodaliteracka.pl

KAPITUŁA POZNAŃSKIEJ NAGRODY LITERACKIEJ: Urszula Glensk, Inga Iwasiów, Marcin Jaworski (przewodniczący), Maciej Jakubowiak, Magdalena Kicińska, Grzegorz Olszański, Piotr Śliwiński, Karol Francuzik (sekretarz).

Dodatek do „Tygodnika Powszechnego” 20/2026

Redakcja: Michał Sowiński

Proj. graf.: Marek Zalejski 

Skład: Agnieszka Cynarska-Taran

Partnerami dodatku są Poznańska Nagroda Literacka (Nagrody im. Adama Mickiewicza oraz im. Stanisława Barańczaka)