teorie spiskowe: najważniejsze informacje

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Sceptycyzm wszedł w kolejną fazę: uznawania za rzeczywiste tego, co komuś pasuje

Olga Drenda
Coraz więcej osób opowiada sobie o kryptydach, czyli tajemniczych istotach takich jak Wielka Stopa, syreny czy potwory z innych wymiarów, zakładając, że są one…
Monika Ochędowska // Fot. Grażyna Makara / Katarzyna Włoch // Tygodnik Powszechny

Epstein, Hollywood i teorie spiskowe. Komu możemy dzisiaj zaufać?

Monika Ochędowska
Machina naszej popkultury pracuje już pod wpływem kryzysu autorytetów, umocniona publikacją dokumentów ze sprawy Epsteina.
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Erich von Däniken nie żyje – klasyk teorii o kosmitach i pseudonauce

Tomasz Stawiszyński
W historii nauki z pewnością się nie zapisze, ale w historii popkultury ma poczesne miejsce. W świecie paranoi i spisków jego pseudoteorie kryją staroświecki…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Epstein, Antychryst i golonka: najlepsze teorie spiskowe 2025

Tomasz Stawiszyński
Czy żyjemy w ułudzie, a elity finansowe i polityczne to bez wyjątku zdemoralizowane kreatury? Tak sprawę chciałby widzieć umysł spiskowy, ale rzeczywistość…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Co się stało z naszym czasem? W święta możemy go spowolnić

Tomasz Stawiszyński
Specjaliści od teorii spiskowych ostrzegają: coś musiało się zadziać z czasem. Nasza doba, zamiast 24, trwa 18 godzin. Choć brzmi to niedorzecznie, takie…
Piotr Cywiński, laureat nogrody Tygodnika Powszechnego "Bonus". Kraków, 28 listopada 2025 r. // Fot. Marek Bednarz

Laureaci Nagrody Bonus 2025. Piotr Cywiński: „Łączenie ludzi ma swoje granice”

Przemysław Wilczyński, Piotr Cywiński
Napędza mnie m.in. myśl, że kiedyś stanę u progu zaświatów, a tam spotka mnie milion trzysta tysięcy spojrzeń. Chcę, żeby to było dobre spotkanie – mówi Piotr…
Prezydent Donald Trump podczas spotkania z dziennikarzami w Białym Domu. Waszyngton, 17 listopada 2025 r. // Fot. Brendan Smialowski / East News

Ujawnienie akt Epsteina i największy kryzys prezydenta Donalda Trumpa

Marta Zdzieborska
Prezydent USA podpisał wreszcie ustawę o ujawnieniu akt finansisty i pedofila Jeffreya Epsteina. Dlaczego Trump musiał ugiąć się przed ruchem MAGA?
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek
Wersja audio

Spiski i sens: co pokolenie Zet widzi w „Oczach szeroko zamkniętych”

Tomasz Stawiszyński
Film Stanleya Kubricka, ponad ćwierć wieku po premierze, przeżywa drugą młodość. Co w nim zobaczyła nowa generacja odbiorców?
Ludzie uciekający przed snajperami do autobusu wiozącego legendarną „brygadę Sarajewa”. Bośnia, Sarajewo, 28 marca 1993 r. // Fot. Vincent Amaly / AFP / East News

„Ludzkie safari” w Bośni: ostrożnie z tą sensacją

Tomasz Stawiszyński
Opowieść o skrajnie zdemoralizowanych bogaczach, którzy zabawiają się mordując niewinnych, wpisuje się idealnie w buzujące dookoła nastroje. Pozwólmy jednak…
Arlie Russell Hochschild, „Skradziona duma. Strata, wstyd i triumf prawicy”, przeł. Hanna Pustuła-Lewicka, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2025. Piotr Tarczyński, „Oślizgłe macki, wiadome siły”, Znak Literanova, Kraków 2025.

Nowe książki o USA: Hochschild i Tarczyński objaśniają współczesną Amerykę

Magdalena Nowicka-Franczak
W książkach Tarczyńskiego i Hochschild czytelnicy znajdą odmienne podejścia do USA. Od teorii spiskowych po troskliwe spojrzenie na zwykłych ludzi. Kto z tej…
Od lewej Aidan Delbis jako Don, Jesse Plemons jako Teddy i Emma Stone jako Michelle w filmie „BUGONIA” reż. Yórgos Lánthimos. Dystryb. UIP // Fot. Atsushi Nishijima / Focus Features

„Bugonia” Lánthimosa: a jeśli wyznawcy teorii spiskowych mają rację?

Anita Piotrowska
„Bugonia” jest brawurową opowieścią o buncie, który wyrasta z bezsilności. Ale karmiony niezaleczoną traumą i teoriami spiskowymi staje się własną parodią.  
Bogdan Rymanowski. Warszawa, 2023 r. // Fot. Jacek Domiński / Reporter

Nauka w czasach polifonii: czego nas uczy burza wokół Rymanowskiego

Tomasz Stawiszyński
Przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się pseudonauki i teorii spiskowych nie może polegać na uciszaniu, piętnowaniu i nakręcaniu wirtualnych histerii. Jest inny…
Próba przed paradą z okazji Dnia Zwycięstwa. Moskwa, 7 maja 2025 r. // Fot. Contributor / Getty Images

Macki rosyjskiej propagandy. Jak sprawdzić, kto tu jest onucą?

Jacek K. Sokołowski
Rosyjskie działania dezinformacyjne przeciw Polsce przybrały postać „wojny kognitywnej”. Czy może ją wygrać kraj, w którym wszyscy wyzywają się od agentów…
Piotr Tarczyński, „Oślizgłe macki, wiadome siły”. Historia Ameryki w teoriach spiskowych. Znak Literanova // materiały prasowe

Książka tygodnia: „Oślizgłe macki, wiadome siły. Historia Ameryki w teoriach spiskowych”

Lektor
Spiskują niemal wszyscy. Iluminaci, Żydzi, katolicy, czarni, imigranci, geje, reptilianie... Piotr Tarczyński prowadzi nas przez dwa stulecia funkcjonowania…
Robert F. Kennedy Jr. Waszyngton, 10 czerwca 2025 r. // Fot. Andrew Harnik / Getty Images

Amerykański sekretarz zdrowia kontynuuje walkę ze szczepionkami

Bartosz Kabała
Szef departamentu zdrowia USA Robert F. Kennedy Jr. wydał kolejną bitwę szczepionkom: tym razem domaga się od czasopisma naukowego wycofania publikacji…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Grzegorz Braun i skuteczność oddziaływania myślenia spiskowego. Skąd się ona bierze?

Tomasz Stawiszyński
Proszę mnie dobrze zrozumieć: wracam do tematu Brauna wyłącznie po to, żeby uczulić potencjalnych odbiorców na stosowane przez niego środki manipulacji i…
„Matki murem za MAHA”: tak można przetłumaczyć transparent, z jakim zwolenniczki ruchu „Make America Healthy Again” przyszły na konferencję prasową, podczas której sekretarz zdrowia Robert F. Kennedy Junior przedstawił plan wycofania syntetycznych barwników na bazie ropy z żywności produkowanej w USA. Waszyngton, 22 kwietnia 2025 r. // Fot. Andrew Harnik / Getty Images

Smalec jest zdrowy! Jak administracja Trumpa zabiega o zdrowie Amerykanów

Marta Zdzieborska
Robert F. Kennedy Junior, sekretarz ds. zdrowia w administracji Trumpa, obiecuje uczynić Amerykę znów zdrową i propaguje ideę tzw. wolności medycznej. Jak za…
Protestujacy z portretami Jeffreya Epsteina i Donalda Trumpa przed budynkiem sądu federalnego w Nowym Jorku, 8 lipca 2019 r. // Fot. Stephanie Keith / Getty Images

Trump wpadł we własne sidła. Dlaczego ruch MAGA poczuł się przez niego zdradzony?

Marta Zdzieborska
Sprawa Epsteina wywołała coś, czego nie zdołały zrobić inne skandale i złamane obietnice Donalda Trumpa. Po raz pierwszy buntuje się przeciwko niemu ruch Make…
Grzegorz Braun po debacie prezydenckiej w TV Republika. Warszawa, 9 maja 2025 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

W kosmicznym ekstremum Grzegorza Brauna

Tomasz Stawiszyński
Czy głoszenie negacjonistycznych tez przysporzy Braunowi głosów? Ostrożnie zakładałbym, że niekoniecznie.
// Photo Agency / Shutterstock

Przypadek Groka: sztuczna inteligencja może łatwo się stać megafonem nienawiści

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
Historia z chatbotem serwisu X pokazuje, jak łatwo zdjąć ograniczenia systemom AI. Wtedy mogą zmienić się w broń służącą do wzmacniania nienawiści, teorii…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Słyszeliście o raporcie Eurobarometru na temat postaw wobec nauki? Czas skomplikować przekaz w tej sprawie

Tomasz Stawiszyński
Przekonanie, że wszystko sprowadza się do opozycji pomiędzy oświeconymi i ignorantami, głupimi i mądrymi, racjonalnymi i irracjonalnymi, zaciemnia problem.…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Spiskowa teoria sfałszowanych wyborów

Tomasz Stawiszyński
Myślenie spiskowe przestało być domeną radykalnej prawicy. Stało się językiem centrum, zawsze szczycącego się własną racjonalnością i umiarkowaniem.
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara
Wersja audio

Co zrobić, kiedy przyleci UFO

Olga Drenda
Mamy do czynienia z renesansem historii niesamowitych. Ale co by się stało, gdyby faktycznie udało się namierzyć obcą cywilizację i spotkać z jej…
Naomi Klein. Londyn, 13 czerwca 2024 r. // Fot. David Levenson / Getty Images

Co nam mówi Naomi Klein?

Karolina Mochniej
Dwie osoby o tym samym imieniu zostają utożsamione ze sobą. To się zdarza. Ale jeśli ich zupełnie odmienne poglądy zostają zespolone w jedno spójne stanowisko…
Fot. SNeG17 / Shutterstock

Człowiek Trumpa walczy z tłuszczami roślinnymi. My zróbmy makaron z cytryną na maśle

Paweł Bravo
W latach 60. grupy roślinnego nacisku apelowały, by McDonald’s porzucił łój, na którym smażono frytki. Dziś strzały z napisem „Poison!” lecą w odwrotną stronę.
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Pamiętacie elektroniczną hulajnogę, która zabiła rosyjskiego generała? Czasami nie wszystkie kropki da się połączyć

Olga Drenda
Co może powiedzieć nam powieść o internecie i jego ukrytych społecznościach z roku 2003? Czasami nie warto wszędzie się doszukiwać ukrytych wzorców i znaczeń.
Graffiti z kosmitą na ulicy w centrum Roswell. 26 października 2020 r. // Fot. Jan Radomski

Nowy Meksyk widział już bombę atomową i kosmitów. Czy teraz udźwignie Trumpa?

Jan Radomski
Polacy kojarzą go głównie z seriali, takich jak „Breaking Bad”. Tymczasem Nowy Meksyk jest nieuchwytny: gdy wydaje się, że już trochę go poznaliśmy, ucieka,…
Karol Paciorek dla TP

Nie wolno tego zlekceważyć: „ministrem zdrowia” USA zostanie zwolennik teorii spiskowych

Tomasz Stawiszyński
Zapowiedź nominacji Roberta F. Kennedy’ego Jr. na stanowisko sekretarza Departamentu Zdrowia i Opieki Społecznej to ukoronowanie procesu, o którym nieraz już…
Karol Paciorek dla TP

Retoryka apokalipsy: dlaczego Trump przyzywa Archanioła Michała

Tomasz Stawiszyński
Żeby adekwatnie opisać aktualną sytuację świata, nie wystarczą narzędzia ekonomii, politologii czy socjologii. Potrzeba czegoś więcej: archetypu i mitu.
Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Trudno nam się przyznać do najprostszej pomyłki. Jakie mamy z tego korzyści?

Olga Drenda
Czasem każdemu coś może pokiełbasić się w głowie, to ludzka rzecz; niektórzy jednak uznają to za tak straszliwy wyrok losu, że piętrzą zaprzeczenia, a nawet są…
Karol Paciorek dla TP

„Zamach na Trumpa to była ustawka”? Liberałowie i lewicowcy też często wpadają w myślenie spiskowe

Tomasz Stawiszyński
Zawieszanie sporów i antagonizmów wobec realnej krzywdy, przemocy czy śmierci pozostaje w zachodniej cywilizacji istotną wartością. Niestety, erozja tych…
Karol Paciorek dla TP

„To rosyjska agentura”. Powtarzają to już nie tylko alternatywni youtuberzy, lecz i pierwszoplanowi politycy

Tomasz Stawiszyński
Głównym nurtem polskiej polityki zawładnęło myślenie spiskowe. Również za sprawą tych, którzy obiecywali, że kiedy dojdą do władzy, natychmiast ów proces…
Karol Paciorek dla TP

Miliony widzów obejrzały na YouTubie debatę naukowca z propagatorem pseudonauki. Kto wygrał?

Tomasz Stawiszyński
Doprawdy, dawno nie widziałem niczego równie fascynującego, jak ta trwająca prawie cztery i pół godziny dysputa u Joego Rogana pomiędzy Flintem Dibble’em a…
Olga Drenda / fot. Maciej Zienkiewicz dla TP

Ujawniamy! Kim naprawdę był Henryk Batuta?

Olga Drenda
Mija właśnie 20 lat od legendarnej mistyfikacji z heroicznych początków polskiego internetu.
Olga Drenda / fot. Maciej Zienkiewicz dla TP

Nieznośna doskonałość Avril Lavigne: kiedy legenda staje się memem

Olga Drenda
Nieskazitelne, pomnikowe postacie zachęcają do tego, by nieco zadrapać ich gładki marmur. Jedna z wyjątkowo długowiecznych teorii dotyczy kanadyjskiej…
Karol Paciorek dla TP

Choroba Ziobry: myślenie spiskowe najrzadziej dostrzegamy u siebie

Tomasz Stawiszyński
Dlaczego przestaliśmy się zgadzać, że cudza śmiertelna choroba powinna nas skłaniać do powstrzymania, a przynajmniej powściągnięcia nienawiści?
Karol Paciorek dla TP

Po nitce do kłębowiska: co słychać u spiskowców

Tomasz Stawiszyński
Jak to możliwe, że wykwalifikowany akademik wyprowadza z dostępnych danych zupełnie odmienne wnioski niż przytłaczająca większość ekspertów?
Karol Paciorek dla TP

Źródło wszelkiego zła, czyli moja teoria na temat teorii spiskowych

Tomasz Stawiszyński
Czy wszystko, co myśleliście o świecie, historii, wartościach, instytucjach i moralności waszej kultury, to jedno wielkie kłamstwo?
Fot. Karol Paciorek /

Szczepionki miały nas zabijać. I co? I nic

Tomasz Stawiszyński
Czasami warto spojrzeć wstecz.

Tych wyborów miało nie być

Tomasz Stawiszyński
Także na łamach poważnych, opiniotwórczych gazet ostrzegano, że będzie wojsko na ulicach i w ogóle potężny łańcuch starannie przygotowanych przez rządzącą…
To zieleń łagodna i dla kumatych / OLGA DRENDA

Test kontaktu z rzeczywistością

Olga Drenda
Jeśli tkwi w nas ziarno arogancji, będziemy chcieli coraz mocniej domagać się dowodów na nieistnienie Reptilian, aż w końcu sami uwierzymy, że coś jest na…
Zuzana Caputová przed spotkaniem z dziennikarzami po zaprzysiężeniu na prezydentkę Słowacji. Bratysława, 31 marca 2019 r. / VLADIMIR SIMICEK / AFP / EAST NEWS

Co się dzieje ze Słowacją

MICHAL VAŠEČKA, Patrycja Bukalska
MICHAL VAŠEČKA: Aż 55 procent Słowaków wierzy w teorie spiskowe. To najwięcej w Europie. I klucz do zrozumienia tego, co się dzieje w tym kraju.
Antyrządowa demonstracja w Pradze, 16 kwietnia 2023 r. / LUKAS KABON / ANADOLU AGENCY / GETTY IMAGES

„Coś jest na rzeczy”: czy Czesi wierzą w teorie spiskowe?

Martyna Wasiuta
Konspirytualność – polski neologizm, od angielskiego „conspirituality” – to zjawisko, które teorie spiskowe łączy z alternatywną duchowością i rozczarowaniem…
Fot. Karol Paciorek /

Stawiszyński: Kiedy spór polityczny staje się wojną religijną

Tomasz Stawiszyński
Niemożność prowadzenia dialogu – a tym właśnie jest przyjęcie spiskowej perspektywy – kończy się eskalacją przemocy.
Fot. Karol Paciorek /

Stawiszyński: (Nie)oczekiwana zmiana miejsc

Tomasz Stawiszyński
Teorie spiskowe – o czym wiedzą już Czytelniczki oraz Czytelnicy niniejszych felietonów – zajmują mnie nie od dzisiaj i regularnie lustruję sieć w ich…
/ ZALLEY // PIXABAY GDJ AI / RAWPIXEL

Syndrom Kopernika: dlaczego uważamy, że wszyscy się mylą?

Marcin Napiórkowski
Instytucje państwa, prawa i normy postrzegamy jako słabe i pasywne. Sądzimy, że ku przyszłości może nas poprowadzić tylko buntownik łamiący zasady. Dlatego…
Fot. Karol Paciorek /

Spiskowa redukcja. Felieton Tomasza Stawiszyńskiego

Tomasz Stawiszyński
Teorie spiskowe poza wszystkimi znanymi swoimi funkcjami – niwelowaniem niepewności, tłumaczeniem niewytłumaczalnego, słowem: porządkowaniem chaosu – pomagają…
ADAM JANKOWSKI/REPORTER /

I kto tu jest reptilianinem? Felieton Tomasza Stawiszyńskiego

Tomasz Stawiszyński
Edyta Górniak orzekła, że ludzka powłoka nikogo z automatu nie czyni człowiekiem, pod nią bowiem kryć się mogą molekuły subtelnych ciał niemających z…