Tygodnik Powszechny Nr 47/2025

Grafika na okładce: Kuba Sowiński dla „TP”
Data wydania:
Numer wydania:
47
Rok wydania:
2025

Monika Białkowska pisze o listach, które kard. Karol Wojtyła wysyłał Annie Teresie Tymienieckiej na początku ich znajomości. „»Mieszam w to Pana Boga« – czytamy w liście napisanym wkrótce po ich rozmowie na wzgórzu w Pomfret, w sierpniu 1976 r. To jeden z najbardziej niezwykłych tekstów przyszłego papieża” – stwierdza Białkowska.

W numerze także: Jacek K. Sokołowski pyta, czy spór o sądownictwo da się w ogóle rozwiązać * Marta Zdzieborska rozmawia z naukowcami, którzy uciekają przed Trumpem * Wywiad z Piotrem Domalewskim, reżyserem filmu „Ministranci”, który właśnie wchodzi do kin.

Edytorial

Ks. Adam Boniecki, wrzesień 2021 r. // fot. Grażyna Makara

Asceza w chrześcijaństwie to nie sztuka dla sztuki. Czemu ma służyć?

Ks. Adam Boniecki
Świętość nie musi być powiązana z cudami i zadziwianiem tłumów. Wystarczy dać swoje życie, żeby inni mieli życie. Święci są wśród nas, często nieodkryci.
Anna Goc / / Fot. Grażyna Makara /

Jaka miłość ich łączyła? Czytamy listy kardynała Wojtyły do Tymienieckiej

Anna Goc
Ponad 30 lat korespondencji Karola Wojtyły i Anny Teresy Tymienieckiej odsłania nieznane oblicze ich relacji i nowe spojrzenie na przyszłego papieża.

Obraz tygodnia

Ujawniona afera uderza w prezydenta Ukrainy i jego zaplecze. Na zdjęciu: Wołodymyr Zełenski i szef jego biura Andrij Jermak (z prawej) w Kijowie, styczeń 2024 r. // Fot. Sergey Dolzhenko / EPA / PAP

Timur i jego drużyna. Jak wygląda korupcyjny układ na szczytach ukraińskich władz

Zbigniew Parafianowicz
Wraz z rosnącym skandalem korupcyjnym w Ukrainie pojawia się coraz więcej wątpliwości wokół przekazywania Kijowowi kolejnych funduszy. Europa nie chce karmić…
Minister obrony Niemiec, Boris Pistorious, podczas spotkania z żołnierzami niemieckimi stacjonującymi na Litwie. 22 stycznia 2025 r. // Fot. Kay Nietfeld / AFP / East News

Bundeswehra szuka rekrutów. W razie potrzeby także przez losowanie

Jacek Stawiski
Rozbudowa potencjału Bundeswehry jest dziś także testem na wiarygodność Niemiec wobec ich sojuszników, w tym Polski – w czasie zagrożeń dla wschodniej flanki…
Wojciech Feleszko // Fot. Potr Ratajski / Archiwum Prywatne

Walkower w sprawie szczepień. Oddaliśmy pole antyszczepionkowcom

Przemysław Wilczyński, Wojciech Feleszko
„Staliśmy się ofiarami własnego sukcesu – mówi prof. Wojciech Feleszko. – Gdy nie widzimy na co dzień błonicy czy krztuśca, łatwo uwierzyć, że szczepienia są…
Ludzie uciekający przed snajperami do autobusu wiozącego legendarną „brygadę Sarajewa”. Bośnia, Sarajewo, 28 marca 1993 r. // Fot. Vincent Amaly / AFP / East News

„Ludzkie safari” w Bośni: ostrożnie z tą sensacją

Tomasz Stawiszyński
Opowieść o skrajnie zdemoralizowanych bogaczach, którzy zabawiają się mordując niewinnych, wpisuje się idealnie w buzujące dookoła nastroje. Pozwólmy jednak…

Na punkty

Myśliwiec F-18E przygotowuje się do startu z pokładu lotniskowca USS Gerald R. Ford. 24 września 2025 r. // Fot. Jonathan Klein / AFP / East News

Lotniskowiec USA u brzegu Wenezueli. Co planuje Donald Trump?

Doma Matejko
Faktycznym celem prezydenta USA jest zapewne zmiana rządu w Wenezueli. Liderka wenezuelskiej opozycji María Corina Machado, laureatka tegorocznego Nobla,…
Karol Nawrocki podczas spotkania z seniorami. Sochaczew, 3 listopada 2025 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Prezydent pragnie potulnych sędziów. Czy stawią mu opór?

Marek Kęskrawiec
Karol Nawrocki zablokował awanse 46 młodym sędziom, bo wraz z 4 tysiącami innych sędziów domagali się, by PiS respektował orzeczenia TSUE. Czy czeka nas nowy…
Kardynał Grzegorz Ryś. Poznań, 10 października 2025 r. // Fot. Krzysztof Kubiak / Reporter

Kardynał Ryś dotrzymał słowa. W łódzkim Kościele powstała komisja do badania pedofilii

Artur Sporniak
Nie ma co czekać na komisję ogólnopolską – mówił hierarcha prezentując komisję – musimy dotrzeć do osób skrzywdzonych, o których jeszcze nie wiemy, a czas…
// K. Dreczkowski, P. Vitiello, V. Vosylius, E. Johns / Science Robotics

Sztuka naśladownictwa opanowana przez roboty. Co potrafią maszyny?

Łukasz Lamża
Nauczenie maszyny prostych, „ludzkich” czynności wymaga zwykle tysięcy prób i demonstracji. Badacze z Imperial College w Londynie opisali nową metodę nauki,…
Po ponad 70 latach działalności zamknęła sie w Łodzi księgarnia PWN. Łódź, 9 grudnia 2024 r. // Fot. Cezary Pecold / Forum

Ruszyły prace nad ustawą o ochronie rynku książki. Co się zmieni?

Monika Ochędowska
W 2024 r. z naszych miast zniknęły 82 księgarnie kameralne, a rok wcześniej zamknięto ich niemal sto. To ostatni moment, by zatrzymać ten fatalny trend.
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

Jan Paweł II i Anna-Teresa Tymieniecka, Watykan, 1989 r. // Fot. Arturo Mari / Vatican Media
Wersja audio

„Miłość i odpowiedzialność”. Co kryją listy Karola Wojtyły do Anny Teresy Tymienieckiej

Monika Białkowska
„Mieszam w to Pana Boga” – czytamy w liście Wojtyły do Tymienieckiej, wysłanym wkrótce po ich rozmowie na wzgórzu w Pomfret, w sierpniu 1976 r. To jeden z…

Korespondencja Karola Wojtyły i Anny Teresy Tymienieckiej (1973-1978)

Edward Augustyn
Kalendarium pierwszej części korespondencji pomiędzy kardynałem Karolem Wojtyłą a profesor Anną Teresą Tymieniecką.

Kraj

Samozbiory cebuli i marchwi w gospodarstwie Moniki Olszak w Kruszynie Krajeńskim w gminie Białe Błota. 11 września 2025 r. // Fot. Wojciech Olkuśnik / East News

Drożyzna w sklepach. Kto naprawdę zarabia na polskim jedzeniu?

Marek Rabij
Trudno lekceważyć fakt, że jedzenie w Polsce staje się coraz droższe także w stosunku do kosztów jego zakupu w innych krajach. Dlaczego tak się dzieje?
Prezydent RP Karol Nawrocki na marszu Niepodleglości „Jeden narod - silna Polska". Warszawa, 11 listopada 2025 r. // Andrzej Iwańczuk / REPORTER

Kaczyński kontra reszta Polski. Jak bardzo skłóceni są nasi politycy

Marek Kęskrawiec
Krajobraz polityczny po Marszu Niepodległości mocno się skomplikował. Najwięksi są przekonani, że przed najważniejszym starciem muszą zjeść małych. Kłopot w…
W Domu Pomocy Społecznej w Poznaniu, marzec 2024 r. // Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Wyborcza.pl

Domy pomocy społecznej: niosą ulgę, ale też poczucie winy

Przemysław Wilczyński, Jędrzej Dudkiewicz
Nie możemy likwidować DPS-ów, bo potrzebujący całodobowego wsparcia nie znikną. Tylko że one powinny być opcją ostateczną, a w Polsce bywają jedyną.

Opinie

Zbigniew Ziobro. Warszwa, 14 października 2025 r. // Fot. Marysia Zawada / REPORTER

Sprzątanie po Ziobrze: jak rozwiązać spór o sądownictwo?

Jacek K. Sokołowski
Zostawmy wycieki milionów z Funduszu Sprawiedliwości, polityczne emocje i zdrowie Zbigniewa Ziobry. Przyjrzyjmy się skutkom jego reformy sądownictwa

Świat

Pracownicy uczelnianych wydziałów medycznych i Narodowych Instytutów Zdrowia (przyznają one granty na badania) protestują przeciw cięciom w budżecie federalnym. Waszyngton, 19 lutego 2025 r. // Fot. John McDonnell / AP Photo / East News
Wersja audio

Naukowcy opuszczają USA. Powód: zła atmosfera, cięcia, strach

Marta Zdzieborska
Z powodu atmosfery i cięć finansowych coraz więcej naukowców opuszcza Stany Zjednoczone. Jak ten drenaż Ameryki widzą ludzie, których on dotyczy?
Do tej pory Trump chętnie pozywał media w USA, teraz trafiło na Brytyjczyków. Na zdjęciu: prezydent USA i dziennikarze przed Białym Domem, 21 września 2025 r. // Fot. Tasos Katopodis / Getty Images

Brytyjska BBC w kryzysie. W tle spór z prezydentem Trumpem

Jacek Stawiski
Spór Donalda Trumpa z BBC o rzekomą manipulację wypowiedziami stawia brytyjskiego nadawcę pod coraz bardziej rosnącą presją.
Ekshumacja ofiar represji z czasów hiszpańskiej wojny domowej i reżimu Franco. Zbiorowa mogiła na cmentarzu w Ejea de los Caballeros w prowincji Saragossa. Hiszpania, 28 października 2025 r. // Fot. Cesar Manso / AFP / East News

50 lat temu zmarł Francisco Franco. Hiszpania wciąż się go boi

Agnieszka Zielińska
Choć od śmierci Franco mija pół wieku, jego cień nadal dzieli Hiszpanów. Jedni chcą rozliczeń, inni wolą zostawić przeszłość w spokoju. Tymczasem wciąż trwają…

Wiara

Film „Ministranci", reż. Piotr Domalewski // Fot. Łukasz Bąk / Next Film

Piotr Domalewski, reżyser: Chciałbym, żeby Kościół dawał poczucie bezpieczeństwa

Tadeusz Marek, Piotr Domalewski
„Na tym etapie życia nie muszę nikogo pytać, czy w Kościele jest dla mnie miejsce” – mówi Piotr Domalewski, którego „Ministranci” wchodzą do kin.
Alexandra David-Néel, 1933 r. // Fot. Elisabeth Meyers / Preus museum

Historia medytacji: jak doszło do duchowej rewolucji XX wieku

Maciej Bielawski
Spójrzmy na XX wiek przez pryzmat wydarzeń, zjawisk i osób, które odcisnęły ślad na sztuce kontemplacji. To lekcja pouczająca i fascynująca, bo medytacja jest…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Nie działamy sami: świat dzisiejszy jest wciąż polem działania Jezusa

O. Wacław Oszajca SJ
Nasza reakcja na niedolę Ukraińców bezbłędnie pokazuje, jakiego boga mamy za Boga. Boga, który ożywia, czy boga, który uśmierca.

Czy Jezus straszy, przypominając potop i zagładę Sodomy?

Kard. Grzegorz Ryś
Historia Lota nie jest nam dana ku przerażeniu, lecz ku nadziei. Ważne jest, by zobaczyć, jak dalece mijamy się nieraz z Bogiem w ocenie tego, co się dzieje.

Historia

Koronacja Stanisława Leszczyńskiego na króla Polski, 4 października 1705 r., rycina z 1706 r. (fragment) // Fine Art Images / East News

„Dziesięcina”: Kościół i pieniądze w dawnej Polsce – wywiad z Kamilem Janickim

Anna Goc, Kamil Janicki
Pytanie, jak Kościół mógł popierać pańszczyznę i niewolnictwo chłopów, nie było zadawane. Pobożnością było akceptować swoją rolę w społeczeństwie – mówi „…

Nauka

Muchomor Czerwony // archiwum prywatne
Wersja audio

Amanitka truje i odurza. Niebezpieczna moda na muchomory

Marcin Pietras, Tomasz Sobczak
Charakterystyczne, owiane baśniową aurą trujące grzyby stały się niezwykle popularne wśród zwolenników „medycyny alternatywnej” i poszukiwaczy odmiennych…

Kultura

// CraftyImago / Adobe Stock

Sztuczna inteligencja już pomaga pisarzom. Czy to faktycznie źle?

Marcin Wilkowski
Sztuczna inteligencja wkroczyła do literatury, i co dalej? Powinniśmy zabraniać pisarzom jej używania, czy raczej nauczyć się z nią współpracować?
Witold Wojtkiewicz, „Orka” (fragment), 1905 r., Muzeum Narodowe w Warszawie // materiały prasowe

Wojtkiewicz i Ensor: przebierańcy nicości. Ważna wystawa w stołecznym Muzeum Narodowym

Piotr Kosiewski
Jedni z najważniejszych i jednocześnie najbardziej enigmatycznych twórców przełomu XIX i XX w. Ich dzieła i biografie nieustannie przykuwają uwagę.
Serial „Ród Guinnessów”, Netflix // Fot. Ben Blackall / Netflix

Dickens spotyka kino gangsterskie. „Ród Guinnessów” łączy gatunki i dzieli widzów

Jakub Majmurek
„Ród Guinnessów” zebrał bardzo dobre recenzje w Wielkiej Brytanii i w Stanach, nie podobał się za to wyraźnie w Irlandii. Dlaczego?
Geoffroy de Lagasnerie, „We trzech. Dążenie, by wyjść poza”, przeł. Jacek Giszczak, Drzazgi 2025 // materiały prasowe

Czy przyjaźń mogłaby się stać remedium na powszechną samotność?

Radosław Kobierski
Geoffroy de Lagasnerie w książce „We trzech. Dążenie, by wyjść poza” postuluje nowy, rewolucyjny wymiar przyjaźni, który mógłby doprowadzić do wyzwolenia spod…
Po prawej: Daniil Revkovskyi & Andrii Rachynsky, "Pozwól snom podążać za nocą" (fragment). Tryptyk AS-4 Kitchen (Х-22), SS-18 mod 12 Satan (P-36M), SS-21 Scarab A (Toczka OTR-21) 2. Wystawa "Voices from Ukraine. Landscapes, BWA Wrocław Główny" // materiały prasowe

Najważniejszy przegląd twórczości ukraińskich artystek i artystów

Piotr Kosiewski
Wrocławska wystawa przypomina, że także krajobraz jest ofiarą wojny. Za naszą wschodnią granicą rozgrywa się wielka ekologiczna katastrofa.
James Baldwin, „Nikt nie zna mojego imienia. Dalsze zapiski syna tego kraju”, przeł. Mikołaj Denderski, Karakter // materiały prasowe

Brawurowe eseje Jamesa Baldwina: co znaczy być Amerykaninem

Adam Woźniak
James Baldwin jest uważany za jednego z ważniejszych amerykańskich pisarzy XX w. Warto przeczytać „Nikt nie zna mojego imienia”, by poczuć intelektualny klimat…
Jan Alojzy Neuman, portret kobiety, lata 30. XX w., ze zbiorów MuFo

Czy fotografia monochromatyczna faktycznie jest czarno-biała?

Jacek Taran
Na wystawie w krakowskim MuFo znajdziemy klasyków fotografii, ale to nie oni są tu najważniejsi. Równie istotne są zdjęcia anonimowe, technicznie nieudane, ale…
Film „Ministranci", reż. Piotr Domalewski // Fot. Łukasz Bąk / Next Film

„Ministranci”: czy dzieci mogą naprawić Kościół i świat?

Anita Piotrowska
Domalewski w „Ministrantach” wie, jak przekuć bezsilność i bezradność, tę indywidualną i tę zbiorową, emocjonalną i ekonomiczną, w opowieść o sprawczości.
Ewa Bieńkowska, „Dom powrotu”, Instytut Badań Literackich PAN – Wydawnictwo, Fundacja Akademia Humanistyczna // materiały prasowe

Książka tygodnia: „Dom powrotu” Ewy Bieńkowskiej uczy czytania tekstów kultury

Lektor
„Zakładam – pisze Bieńkowska – że przeszłość może być ciągle interesująca”; ta dawna i ta na wyciągnięcie ręki, która przyniosła nam tak wielkie zmiany.
Betty Tompkins „Kobiety słowa” // Fot. Ian D. Edquist / MSN
Materiał promocyjny

Pomijane przez pięć wieków

Michał Sowiński, Alison M. Gingeras
Nawet dziś, w największych muzeach świata, kobiet prawie nie ma. To nie tylko kwestia etyczna, ale przede wszystkim sposób, w jaki opowiadamy historię kultury…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Ja i moja uraza, czyli jak pisać i nie stracić talentu

Olga Drenda
Wystarczy się przedstawić jako ktoś prześladowany, twierdzić, że ktoś się na nas uwziął, albo być wiecznie na nie, by ludzie to kupili. Ale twórczości to nie…
Eliza Kącka // Fot. Grażyna Makara

Rozmowa z tatą: „Ty nie wiesz, ciebie też wezmą. Za mnie”

Eliza Kącka
„Ja mam w Polsce więzienie wszędzie. Widziałaś policję obok?”. „No, tu jest komenda”. Zezłościł się: „Komenda czy nie, idą po mnie”. „Teraz?”. „Zawsze po mnie…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek
Wersja audio

Spiski i sens: co pokolenie Zet widzi w „Oczach szeroko zamkniętych”

Tomasz Stawiszyński
Film Stanleya Kubricka, ponad ćwierć wieku po premierze, przeżywa drugą młodość. Co w nim zobaczyła nowa generacja odbiorców?

Smaki

Fot. Anammarques / Adobe Stock

Najlepsze jabłka na świecie pochodzą z Polski. Można się w nich zakochać

Paweł Bravo
Renety landsberskie są najlepsze na szarlotkę. Ale trudne do dostania. Więc zamiast szarlotki: przepis na muffinki z dynią.

Zmysły

Fanki pozują w holu muzeum przed reprodukcją obrazu „Ophelia” Friedricha Heysera. Wiesbaden, 2 listopada 2025 r. // Fot. Kirill Kudryavtsev / AFP / East News

Klątwa Ofelii, czyli jak fanki Taylor Swift przejęły niemieckie muzeum

Katarzyna Karpińska
Nowy hit Taylor Swift sprawił, że „Ophelia” Heysera została przeniesiona do audytorium Museum Wiesbaden. Teraz łatwiej kręcić rolki na TikToka