Tygodnik Powszechny Nr 29/2025

Grafika na okładce: Kasia Kozakiewicz dla „TP”
Data wydania:
Numer wydania:
29
Rok wydania:
2025

Polacy są najbardziej zmęczonymi rodzicami na świecie - pisze w okładkowym tekście Martyna Pietrzak-Sikorska, przywołując wyniki badań prowadzonych w 42 krajach. Czy bycie „dobrym rodzicem” musi oznaczać rezygnację z siebie? W numerze także: Portret niezatapialnego prezesa PZPN Cezarego Kuleszy * Druga twarz Marko Rupnika, wybitnego artysty sakralnego, oskarżonego o przestępstwa seksualne * Wywiad z Tildą Swinton * Ziemowit Szczerek na tropie polskiego śpiewu * Etyka cnót, czyli moralność bez zakazów * Makaron z truskawkami wchodzi na światowe salony.

Edytorial

ks. Adam Boniecki / Fot. Grażyna Makara

Człowiek dobry i szczęśliwy: kilka sposobów

Ks. Adam Boniecki
Jak przyswajamy sobie zasady współżycia i współpracy z ludźmi? Oczywiście wzór najbliższych, ojca, matki, siostry, brata może odgrywać wielką rolę. Ale nie…

Urlop od dziecka. Polacy to najbardziej zmęczeni rodzice na świecie

Marek Rabij
Polska kultura do rodzicielstwa ma nadal stosunek nabożno-idylliczny, nie daje rodzicom przestrzeni nawet na to, by mogli przyznać, że czasem mają dość.

Obraz tygodnia

Palestyńczycy w północnej Strefie Gazy. 13 lipca 2025 r. // Fot. Ramez Habboub / Getty Images

Plan „relokacji”: izraelski dziennikarz porównuje Strefę Gazy do okupowanej Warszawy

Agnieszka Bryc
Plan rządu Izraela wobec Gazy nabiera konkretów. Komentując je, dziennikarz Gideon Levy pisze na łamach dziennika „Haaretz”: „Przywódca Żydowskiej Organizacji…
Marszalek sejmu Szymon Hołownia i posel PiS Janusz Cieszyński podczas wieczornego bloku głosowań. Warszawa, 9 lipca 2025 r. // Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Wyborcza.pl

Szymon Hołownia ma swoje racje. Czy potrafi przekonać do nich ponad 5 procent wyborców?

Piotr Śmiłowicz
Lidera Polski 2050 można do pewnego stopnia zrozumieć – lojalna współpraca z Donaldem Tuskiem doprowadziła jego ugrupowanie na skraj niebytu.
aplikacja mObywatel // materiały prasowe

Narzekamy na administrację, ale jej cyfrowa wersja ma się w Polsce coraz lepiej

Marek Rabij
Wakacje to dobry moment, by uświadomić sobie, jak daleko Polska odskoczyła innym państwom w cyfrowym dostępie do państwowych instytucji i usług publicznych. To…
Niedźwiedź brunatny w bieszczadzkim lesie. // Fot. Grzegorz Leśniewski / B&EW

Niedźwiedzie w Cisnej. Łatwo je odstrzelić, ale to nie rozwiąże problemu

Adam Robiński
W tym, co większość polityków i urzędników mówi o dziko żyjących zwierzętach, łatwo doszukać się wspólnej melodii. Ich zdaniem są one „konfliktowe”.
Biskup Víctor Manuel Fernández. La Plata, Argentyna, 9 lipca 2023 r. // Fot. Natacha Pisarenko / AP / East News

Kościół akceptuje objawienia w Litmanowej. Ale w ocenzurowanej wersji

Artur Sporniak
Dykasteria Nauki Wiary wypowiedziała się o kolejnym, dwunastym już przypadku objawień. Co o orędziach z Litmanowej na Słowacji sądzi jej prefekt – kard. Víctor…

Na punkty

„Chrześcijanie muszą być w polityce, by wnosić w nią sumienie, prawość, sprawiedliwość, życie” – powiedział na Jasnej Górze bp Wiesław Mering. – Rządzą nami…
// oksix / Adobe Stock

Kto będzie uczył w przedszkolu? Rząd nie ma pomysłu na zatrzymanie wykwalifikowanych kadr

Ewelina Burda
MEN rozszerza możliwości zatrudniania w przedszkolach osób niebędących nauczycielami. MEN podkreśla, że to sposób na braki kadrowe.
Biskup Alberto Rojas // Materiały prasowe diecezji San Bernardino

Biskup udzielił dyspensy od niedzielnych mszy. Tym, którzy się boją przyjść do kościoła

Paulina Guzik
Alberto Rojas, biskup San Bernardino w Kalifornii, udzielił dyspensy od obowiązku uczestnictwa w niedzielnych i świątecznych mszach wszystkim, którzy nie są w…
Emilia Szymczak podczas meczu towarzyskiego Polska-Ukraina. Mielec, 27 czerwca 2025 r. // Fot. Grzegorz Wajda / Reporter

Debiut na Euro, miliony kibiców: kobieca piłka w Polsce ma swój moment

Monika Ochędowska
O ile w roku 2013 mieliśmy zaledwie 3 tys. trenujących piłkarek, dziesięć lat później było ich już ponad 25 tys. Za rok po boiskach w całej Polsce będzie…
Pies grenlandzki Qimmeq // Fot. Vanessa Grosemy / Alamy / B&EW

Skąd się wzięły grenlandzkie psy

Łukasz Kwiatek
Pies grenlandzki (Qimmeq) to jedna z najstarszych współczesnych ras psów. Jej przedstawiciele od 800 lat wykorzystywani są przez Inuitów w psich zaprzęgach. W…
// Photo Agency / Shutterstock

Przypadek Groka: sztuczna inteligencja może łatwo się stać megafonem nienawiści

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński
Historia z chatbotem serwisu X pokazuje, jak łatwo zdjąć ograniczenia systemom AI. Wtedy mogą zmienić się w broń służącą do wzmacniania nienawiści, teorii…
// rys. Bartosz Minkiewicz

Bartosz Minkiewicz Rysuje

Bartosz Minkiewicz

Temat Tygodnika

// Rys. Kasia Kozakiewicz
Wersja audio

Miłość ponad siły. Polskich rodziców wypalenie rodzicielskie dotyka najczęściej na świecie

Martyna Pietrzak-Sikorska
Wychowywać tak, jakby się nie miało pracy, i pracować tak, jakby nie miało się dzieci. Polska kultura, według której rodzicielstwo jest czystą radością i…

Kraj

Zabiezpieczenia przed powodzią w Oławie. 18 września 2024 r. // Fot. Aleksander Kalka /NurPhoto / Getty Images

Niż genueński był tym razem łaskawy. Co można zrobić, zanim przyjdzie kolejna powódź

Jan Mencwel
Powodzi tym razem nie było, ale nadejdzie wcześniej niż później – tymczasem politycy zachowują się tak, jakby kwestię walki ze zmianami klimatu mogli zostawić…
Pikieta przed Sądem Najwyższym podczas posiedzenia sądu poświęconego protestom wyborczym. Warszawa, 27 czerwca 2025 r. // Fot. Marcin Obara / PAP

Tusk i jego partia. Czy PO potrafi rządzić

Paweł Musiałek
Narracja o fałszerstwie wyborczym uderzyła w tożsamościowe fundamenty PO i podważyła to, co dla wielu jej zwolenników było uzasadnieniem wyższości nad prawicą…
Prezes PZPN Cezary Kulesza przed meczem Polski z Ukrainą na Stadionie Narodowym. Warszawa 7 czerwca 2025 r. // Fot. Leszek Szymański / PAP

Kariera Cezarego Kuleszy. Piłka, wódka i disco polo

Piotr Żelazny
Jak to się stało, że mimo tylu afer i kompromitacji ten człowiek wciąż rządzi polską piłką? Prezesa PZPN chronią dobre relacje ze związkowym „terenem” – i z…

Świat

Antyrządowy wiec w Belgradzie. Serbia, 28 czerwca 2025 r. // Fot. Marko Drobnjakovic / AP / East News

Belgrad i serbska prowincja. Tegoroczne lato jest tu zachwycające i bezlitosne

Juliusz Pielichowski
Nie tylko w Belgradzie, także w Suboticy na północy, na południu w Niszu czy w Kragujevacu w sercu kraju: od ośmiu miesięcy w Serbii nie ustają protesty…
Obchody Dnia Polonii we wsi Pojana Mikuli na rumuńskiej Bukowinie. Rumunia, 3 Maja 2024 r. // Fot. Justyna Prus / PAP

Polacy w Rumunii: jak im się żyje na Bukowinie i dlaczego nie wracają do kraju przodków

Karol Fryta
Dom Polski w Suczawie, mieszanka języków, najmniejsza polska osada i plany młodych pokoleń, a także wspomnienia bydlęcych wagonów z roku 1945. Pojechaliśmy z…
Wielka muszla koncertowa, pod którą gromadzili się uczestnicy festiwalu, powstała w latach 60. XX w., gdy władze sowieckie próbowały zawłaszczyć estońską kulturę śpiewu. Tallin, lipiec 2025 r. // Fot. Isabelle de Pommereau

W Estonii muzyka to tożsamość. Relacja z Laulupidu, największego festiwalu chórów w Europie

Isabelle de Pommereau
Kiedyś śpiew pomógł Estończykom wyrwać się spod sowieckiej okupacji. Dziś, śpiewając, przygotowują się na to, co może przynieść przyszłość. Laulupidu – wielki…

Wiara

Marko Rupnik prezentuje szkice do mozaiki na fasadzie bazyliki w Lourdes. Rzym, 16 listopada 2007 r. // Fot. Eric Vandeville / Gamma-Rapho / Getty Images

Sztuka przemocy. Marko Rupnik, artysta i były jezuita, trafi przed sąd

Paulina Guzik
Wykorzystywanie wiary do znęcania się to najgłębsza forma przemocy – mówi Laura Sgrò, prawniczka reprezentująca ofiary o. Marka Rupnika. – Najbardziej boli,…
Ksiądz Tomasz Petraczek. Želiv, Czechy 22 lutego 2025 r. // Fot. Pavlíček Luboš / ČTK / PAP

Jak wierzą Czesi i czego możemy się nauczyć od tamtejszego Kościoła

Aureliusz M. Pędziwol, Ks. Tomász Petráczek
Czechy są jednym z najbardziej zsekularyzowanych krajów na świecie, ale to nie znaczy, że Czesi są ateistami – mówi historyk, ks. Tomász Petráczek.
Wykreowany przez AI obraz „ocalonego kościoła na pogorzelisku” – rozpowszechniany jako dowód bożej interwencji podczas tragicznych pożarów w Kalifornii, styczeń 2025 r. // fb/One Big Family

Daj lajka Jezusowi. Dlaczego Kościół ulega cyfrowej dezinformacji

Mateusz Łabuz
W świecie, w którym prawda musi nieustannie konkurować z iluzją, bezradność Kościoła, powołanego do głoszenia i rozpowszechniania prawdy, jest coraz bardziej…

Czytania

Ks. Wacław Oszajca // Fot. Grażyna Makara

Szkoda czasu na czekanie

Wacław Oszajca
Jeśli czegoś nie możemy ścierpieć na nabożeństwie, to ciszy. Jest niebezpieczna, pozwala dojść do głosu rozumowi, pamięci, a co gorsza – sumieniu. A tego nie…

Czy istnieje sąd obiektywny?

Kard. Grzegorz Ryś
Biblia mówi wyraźnie: nie masz prawa sądzić człowieka, którego nie kochasz!

Historia

Prezydent Dwight Eisenhower (po lewej) i szach Iranu Mohammed Reza Pahlevi w Pałacu Marmurowym w Teheranie. Iran, 14 grudnia 1959 r. // Fot. AP / East News
Wersja audio

USA same to sobie zrobiły. Bez Amerykanów nie byłoby irańskiego programu atomowego

Marta Zdzieborska
Amerykanie próbują dziś zmusić Teheran do ograniczenia programu jądrowego. A przecież to oni podarowali mu pierwszy reaktor i kształcili u siebie irańskich…

Nauka

// agsandrew / Shutterstock

Zbyt mało wymagamy od AI. Sztuczna inteligencja może być bliższa człowiekowi

Łukasz Kaniewski, Rafał Rzepka
Jeżeli chcemy, żeby AI pomogła nam pokonać poważne problemy cywilizacyjne, potrzebujemy modelu poznającego świat bardziej jak człowiek. Mam propozycję, jak…

Z oddechem

Panorama Paryża z bazyliką Sacré-Coeur // Fot. Tono Balaguer / Adobe Stock

Wielka beza nad Montmartre. Bazylika Sacré-Coeur od kontrowersji do selfie

Dorota Malina
Gdy 150 lat temu rozpoczęto budowę bazyliki Sacré-Coeur, skandal gonił za skandalem. Biały moloch rósł w miejscu, gdzie narodził się najpiękniejszy eksperyment…

Kultura

Wiejska potańcówka w Muzeum Wsi Lubelskiej. Lublin, 14 lipca 2018 r. // Fot. Jakub Orzechowski / Agencja Wyborcza.pl
Wersja audio

Wstyd. Dlaczego Polacy nie znają własnych ludowych piosenek?

Ziemowit Szczerek
Jestem z pierwszego pokolenia, które nie pamięta starej, drewnianej Polski. I kolejnym, które nie potrafi zaśpiewać w gromadzie, przy stole, znanych wszystkim…
Tilda Swinton w przedstawieniu "Embodying Pasolini", 2025 r. // Materiały prasowe Malta Festival

Rozmowa z Tildą Swinton: Kostiumy zawierają w sobie nieskończone możliwości

Jakub Wojtaszczyk, Tilda Swinton, Olivier Saillard
Tilda Swinton, aktorka, i Olivier Saillard, historyk sztuki: Kostiumy do filmów Pasoliniego projektowano z myślą o krótkiej obecności w filmowym kadrze. Po…
Max Blecher // Muzeul Național al Literaturii Române

Max Blecher: na nowo odkryty autor arcydzieł

Grzegorz Jankowicz
W latach 30. ubiegłego wieku Max Blecher tworzył dzieła, które zaintrygowały współczesnych, ale w pełni zrozumiane zostały dużo później. Zaadresował je do nas…
Bird, reż. Andrea Arnold, 2025 // Fot. Robbie Ryan / materiały prasowe Gutek Film

Ucieczka w mrok. Co warto zobaczyć na 25. Festiwalu Filmowym Nowe Horyzonty

Anita Piotrowska
Noc to rodzaj ciemnego zwierciadła i prowokacji, która każe spojrzeć z ukosa na zastygłe zjawiska społeczne czy kulturowe. Również w kinie.
Virginia Woolf, Orland, 2025 r. // Materiały prasowe / wydawnictwo Marginesy

Nowy przekład „Orlanda” Virginii Woolf. Najbardziej ujmujący list miłosny w dziejach literatury

Lektor
Mnóstwo w tej powieści Virginii Woolf aluzji, ironii, humoru i refleksji obyczajowej. Rytm powikłanej opowieści czasem mocno przyspiesza, jakby ktoś przewijał…

Felietony

Olga Drenda // Fot. Grażyna Makara

Dowód osobisty Kamila Tumu(L)ca, czyli opowieść o pięknym internecie, którego już nie będzie

Olga Drenda
Pamiętacie najsłynniejszy polski podpis? Jego właściciel, Kamil Tumulec, nigdy nie zdyskontował swojej sławy. Nie uruchomił podkastu, nie wystąpił w reklamie…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek
Wersja audio

Jak kupowałem przysmaki w szkolnym sklepiku. Historia o dawnej przyjaźni i dzisiejszej polityce

Tomasz Stawiszyński
Dlaczego opowiadam o tym, co się zdarzyło na szkolnym korytarzu, właśnie teraz? Abstrahując od jej uniwersalnego wymiaru, ta historia przypomina mi się…

Smaki

Fot. Noemi Toscano / Adobe Stock

Makaron z truskawkami Igi Świątek może nas wyzwolić z kulinarnych kompleksów. Ale żeby z jogurtem?

Paweł Bravo
Kiedy się uważniej przyjrzymy, w różnych kanonicznych kuchniach włoskich też znajdziemy wersje makaronu na słodko.

Psyche

Happyphotons / Adobe Stock

Czy moralność bez zakazów jest możliwa? O co chodzi w etyce cnót

Natasza Szutta, Piotr Sikora
Prof. Natasza Szutta, filozofka: Etyka cnót nie koncentruje się na zakazach i obowiązkach, lecz na doskonaleniu cech charakteru czy dyspozycji, które warto w…