opozycja w PRL: najważniejsze informacje

Zdzisław Najder po powrocie do Polski. Warszawa, czerwiec 1990 r. // Fot. Jan Bogacz, Grzegorz Rogiński / PAP

„Wywrotowiec”: autobiograficzna opowieść o Zdzisławie Najderze

Jacek Stawiski, Zbigniew Gluza
Pamięć o Zdzisławie Najderze i Polskim Porozumieniu Niepodległościowym, które powołał 50 lat temu, są dziś na marginesie. Chcemy to zmienić – mówi Zbigniew…
Akcja wypuszczania 10 tysięcy balonów z logo Solidarności i ulotkami. Bornholm, 5 marca 1982 r. // Fot. Algot / Bornholms Museum

„Balony dla Polski” od Francuzów. Spektakularna akcja solidarności w czasach PRL

Mikołaj Górski
5 marca 1982 r. z plaży na Bornholmie wzbiło się w niebo 10 tysięcy balonów z logo Solidarności i poleciało z wiatrem na południe. To kulminacja głośnej w…
Profesor Andrzej Paczkowski. Warszawa, marzec 2018 r. // Fot. Michał Woźniak / East News

Andrzej Paczkowski: nie tylko opisywał dzieje Polski, ale je współtworzył

Patrycja Bukalska
Wybitny polski historyk, w czasach PRL-u działacz opozycji antykomunistycznej, zapalony alpinista. A także autor licznych materiałów w „Tygodniku”. W wieku 87…
Paweł Pieniążek, Marta Hermanowicz, Michał Bilewicz / okladki ksizek

Zmarli zostają z nami na zawsze. Polska literatura wciąż mówi o wojnie

Max Cegielski
Nie ma kolacji czy imprezy, na której dyskusja nie schodzi na pytanie: co zrobisz, kiedy Rosja zaatakuje Polskę? Pójdziesz do wojska czy wyjedziesz?
Protest ruchu Wolność i Pokój, wiosna 1989 r. // Mariusz Bembenek

„Nie ma pokoju bez wolności”. Jak 40 lat temu powstawał ruch WiP

Cecylia Kuta
Byli młodzi i niepokorni, i chcieli czegoś nowego. Czym był Ruch „Wolność i Pokój”? I dlaczego stał się najbardziej oryginalnym ugrupowaniem opozycji pod…
Leszek Moczulski. Warszawa, 2013 r. // Fot. Bartłomiej Zborowski / PAP

Prof. Antoni Dudek: Leszek Moczulski to postać, która dobrze zapisała się w historii Polski. Nie ma bohaterów bez skazy.

Antoni Dudek, Piotr Śmiłowicz
Stworzenie przez Leszka Moczulskiego własnej partii było fundamentalnym etapem w rozwoju opozycji demokratycznej.
Leszek Moczulski w 2012 r. // Fot. Tomasz Urbanek / East News

Nie żyje Leszek Moczulski: wizjoner, który pierwszy miał odwagę mówić o pełnej niepodległości

Piotr Śmiłowicz
Mimo kilku plam na życiorysie Leszek Moczulski pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej romantycznych bojowników o wolność w powojennej historii Polski.
Screen strony Ośrodek KARTA //karta.org.pl

Czy „Karta” zbankrutuje?

Michał Okoński
Zasłużona organizacja zajmująca się najnowszą historią Polski apeluje o pomoc.
Hanka i Jacek Federowiczowie. Warszawa, lipiec 2021 r. / Fot. Maciej Zienkiewicz dla TP

„To był nasz kulturalny ruch oporu”. Jacek i Hanka Fedorowiczowie wspominają stan wojenny. Fragment wywiadu rzeki

Patrycja Bukalska, Hanka i Jacek Fedorowiczowie
O tym, jak z niczego robi się kilkaset tysięcy odbitek nielegalnych druków, opowiadają JACEK i HANKA FEDOROWICZOWIE.

Zakazane słowo na „s”: dawny „Tygodnik” o strajkach na Wybrzeżu

Agata Kaźmierska
W wydaniu z 31 sierpnia 1980 r. na pierwszej stronie zamiast artykułu znajduje się wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej. Nie ma podpisu. Gdy cenzura uważnie…
Olivier Mazerolle z Lechem Wałęsą. Obok Jocelyne Mazerolle, żona Oliviera (pierwsza z lewej) oraz Joanna Penson, była lekarka Wałęsy (pierwsza z prawej). Mazury, lipiec 1988 r. / ARCHIWUM PRYWATNE OLIVIERA MAZEROLLE

Rozważni i romantyczni

OLIVIER MAZEROLLE, Szymon Łucyk
OLIVIER MAZEROLLE, w latach 80. korespondent francuskich mediów w PRL: Swoją walką Polacy budzili kiedyś podziw Europy. Dziś ze smutkiem patrzę na ewolucję…
/ TOMASZ WIERZEJSKI / FOTONOVA

Starałem się nie rzucać w oczy

Joanna Szczęsna
W jego wspomnieniach często pojawiał się wątek „chłopskiej krzepy”, na którą zapracowały pokolenia przodków. „Taki, powiedzmy Jacek Kuroń – mawiał z…
Lech Wałęsa ogłasza podpisanie porozumienia z rządem, Gdańsk, 31 sierpnia 1980 r. / PETER MARLOW / MAGNUM PHOTOS / FORUM

Wymiary Solidarności

Łukasz Kamiński
Jej powstanie było jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski i cezurą w dziejach świata. Ale jej rola nie ogranicza się do obalenia komunizmu – jest…
Upamiętnienie poległych w 1970 r. było jednym z postulatów strajkujących w sierpniu 1980 r. Na zdjęciu: montaż ołtarza polowego przed odsłonięciem Pomnika Poległych Stoczniowców. Gdańsk, 6 grudnia 1980 r. / WOJTEK LASKI / EAST NEWS

Kilka dni w sierpniu

Jan Szkudliński
„Piekarz z Obłuża dał cały wypiek chleba. Każdy na swój sposób chce pomóc. Widać solidarność w społeczeństwie” – wspominał strajkujący stoczniowiec. Co 40 lat…
Strajkujący pracownicy Zespołu Portowego Szczecin-Świnoujście zbierają darowizny na fundusz przyszłych niezależnych związków zawodowych, 27 sierpnia 1980 r. / JERZY UNDRO / PAP

Cała Polska z Gdańskiem

Tomasz Kozłowski
Latem 1980 r. przez cały kraj, od morza do Tatr, przelała się fala strajkowa. W szczytowym momencie protestowało ponad 700 tys. ludzi. Polskę ogarnęła gorączka…
Konrad Bieliński (po lewej) i Mirosław Chojecki – ówczesny szef Niezależnej Oficyny Wydawniczej – w podziemnej drukarni. Konstancin, lipiec 1980 r. / TOMASZ MICHALAK / FOTONOVA

Miłosz poza cenzurą

Jan Olaszek
Gdy Czesław Miłosz otrzymał Literacką Nagrodę Nobla, w komunistycznej Polsce jego utwory wydawano tylko w podziemiu. Choć początkowo i to nie było oczywiste –…
Fot. Maciej Figurski / Forum /

Premier z innych czasów

Paweł Bravo
Zmarł Jan Olszewski. Był premierem ledwo pół roku – chciałoby się powiedzieć: szkoda, bo ten epizod, a zwłaszcza dramatyczna końcówka – pierwsza publiczna…
W Muzeum Kultury Łemkowskiej, Zyndranowa w Beskidzie Niskim / ADRIAN SPUŁA

Łódzka rozmowa o pojednaniu narodów

Tadeusz A. Olszański
Był to moment przełomowy dla polskiego myślenia o wschodnich sąsiadach i mniejszościach narodowych: 30 lat temu spotkali się ludzie zaangażowani w refleksję…
Wiktor Kulerski przed siedzibą Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa w Warszawie, 2 grudnia 1981 r. W tych dniach władze przygotowywały się już do zdławienia strajku studentów, którzy domagali się nadania uczelni cywilnego charakteru. / TEODOR WALCZAK / PAP

Cichy przywódca i tajne archiwum

Jan Olaszek
Wiktor Kulerski działał wbrew zasadom konspiracji. Nie niszczył prowadzonej w podziemiu korespondencji, lecz w latach 80. stworzył potajemne archiwum. Dziś…
Władysław Gomułka na Dożynkach, Stadion Dziesięciolecia, Warszawa, 1965 r. / Fot. Leszek Łożyński / REPORTER

W przedpokoju u Stalina

Kalina Błażejowska
Gdy politycy przepisują na nowo historię, warto posłuchać zupełnie innej opowieści. Oto były komunistyczny aparatczyk rozmawia z byłym więźniem politycznym.…
„Uczeń Polski”, numer 1 z czerwca 1979 r. / Fot. Zbiory autora

Łamy młodych

Bartłomiej Noszczak
Gdy w drugiej połowie lat 70. słowo pisane staje się w PRL bronią w walce z komunizmem, posługują się nią nie tylko dorośli opozycjoniści. W ślad za nimi idą…
Okładki pism podziemnych, które ukazywały się przed 1980 r. w Krakowie: „Opinia Krakowska” (wydawana przez ROPCiO), „Biuletyn Katyński” i studencki „Indeks”. / Fot. Domena publiczna

Krakowskie oficyny

Cecylia Kuta
Polskie podziemie wydawnicze było ewenementem w bloku wschodnim. W samej Polsce zaś Kraków był drugim, po Warszawie, głównym ośrodkiem wydawniczym.
Zdjęcie operacyjne SB: kurierzy Michał Zulauf i Paweł Nowacki na dworcu w Krakowie w trakcie podróży z Drezna, skąd zabrali przesyłki nadesłane przez Jeglińskiego. Grudzień 1977 r. / Fot. Archiwum IPN

Paryż – Drezno – Warszawa

Konrad Piskała
Był rok 1975, gdy Piotr Jegliński napisał z Paryża do chłopaków w Lublinie, że kupił powielacz, ale nie ma jak go przesłać... Była to pierwsza maszyna…
Członkowie środowiska lubelskich „Spotkań” (od lewej): Janusz Krupski, Wojciech Samoliński i Jan Andrzej Stepek (z córeczką Karoliną), na dziedzińcu KUL-u. / Fot. Janusz Kolasa. Ze zb. Anny Samolińskiej / BIBL. MULTIMEDIALNA OŚRODKA „BRAMA GRODZKA – TEATR NN

Kredowe koło

Marcin Żyła
„Praca pierwszych powielaczy była jak klaps dany niemowlakowi, żeby zaczął swobodnie oddychać” – mówi Janusz Bazydło, współtwórca lubelskich „Spotkań” i jeden…
Od lewej: Antoni Roszak, Zenon Pałka, Mirosław Chojecki, Wojciech Onyszkiewicz i Konrad Bieliński w konspiracyjnej drukarni wydawnictwa NOW-a. Konstancin, 1978 r. / Fot. Marcin Jabłoński, zbiory Ośrodka KARTA

Najpierw była Frania

Mirosław Chojecki, Cezary Łazarewicz
Mirosław Chojecki, podziemny wydawca: W latach 70. i 80. w PRL ukazywało się w drugim obiegu ponad 5 tys. tytułów gazet, wydano też ponad 6 tys. książek. A…
Konrad Bieliński z podziemnego wydawnictwa NOW-a. Zdjęcie wykonane w tajnej drukarni. Konstancin, 1980 r. / Fot. Tomasz Michalak / FOTONOVA

Podziemne słowo: polska specjalność

Jan Olaszek
W czasach komunizmu w Polsce ukazywało się poza cenzurą wielokrotnie więcej czasopism niż we wszystkich innych państwach bloku sowieckiego razem wziętych.
Na okładce: prasa niezależna rozdawana przez ogrodzenie Stoczni Gdańskiej im. Lenina, 24 sierpnia 1980 r. / Fot. Alain Dejean / GETTY IMAGES

Bibuła, czyli przełamanie reżimowego monopolu

Filip Musiał
Dodatek o początkach niezależnego ruchu wydawniczego w PRL
Od lewej: Antoni Roszak, Zenon Pałka, Mirosław Chojecki, Wojciech Onyszkiewicz, Konrad Bieliński w konspiracyjnej drukarni NOWej, prawdopodobnie Konstancin k. Warszawy, 1978 r. / Fot. Marcin Jabłoński, ZBIORY OŚRODKA KARTA

Drugi obieg, czyli bibuła

Grzegorz Majchrzak
Zjawisko drugiego obiegu wciąż nie zostało do końca poznane przez historyków, badaczy literatury czy prasoznawców. Z każdym rokiem dowiadujemy się o nim nowych…
Wystawa "Solidarność - drogi do wolności". Warszawa, 13 czerwca 2008 r. // Fot. Dominik Sadowski / Agencja Wyborcza.pl

Dzieci z wolnością w tle. Rówieśnicy Solidarności

Michał Kuźmiński
31 sierpnia 1980 roku, słoneczna niedziela. W Stoczni Gdańskiej rodzi się Solidarność. Wraz z nią - według bazy danych o obywatelach PESEL - tego dnia rodzi…
Papież Jan Paweł II, kardynał Józef Glemp i generał Wojciech Jaruzelski podczas papieskiej wizyty w Polsce. Czerwiec 1983 r.. // Archiwum TP

"Zwracam się do Pańskiego sumienia, Generale"

Ks. Adam Boniecki
Czy Solidarność byłaby możliwa bez polskiego Papieża? Owszem, ale byłaby inna. Rzecz w tym, że Papież Wojtyła był, że był jego wybór, a potem pierwsza podróż…
Stocznia, sierpień 1980: Jerzy Borowczak (w środku z lewej) prowadzi wicepremiera Jagielskiego na rozmowy z komitetem strajkowym // KFP / Kosycarz Foto Press

Trzech ze Stoczni

Tomasz Potkaj
W czwartek, 14 sierpnia 1980 roku, Jerzy Borowczak i Ludwik Prądzyński byli przed bramą Stoczni o 5.30 rano. Bogdan Felski trochę się spóźnił. We trzech mieli…