Autor: Tadeusz A. Olszański

Politolog i emerytowany pracownik Ośrodka Studiów Wschodnich. Opublikował m.in.: "Historia Ukrainy XX wieku" i "Trud niepodległości. Ukraina na przełomie tysiącleci". Mieszka w Warszawie.

Materiały autora

Rząd polski zaprzysiężony 18 listopada 1918 r. z Jędrzejem Moraczewskim jako premierem. W środku Piłsudski, obok po lewej Moraczewski. / Fot. Domena publiczna

Co się stało w roku 1918?

Tadeusz A. Olszański
Było to najbardziej udane ze wszystkich polskich powstań niepodległościowych. A jednak wydarzeń, które zaczęły się jesienią 1918 r., potomni nie nazwali…
/

Cud Wisły, cud synergii

Tadeusz A. Olszański
W sierpniu 1920 r. wygraliśmy nieprzypadkowo. Był to nieczęsty w naszych dziejach najnowszych moment, gdy każde pojedyncze działanie wzmacniało wspólny wysiłek.
Na przyjęcie w restauracji Polonia Ignacy Daszyński przybył prosto ze spotkania z Józefem Piłsudskim, obaj ściśle współpracowali od lat. Na zdjęciu: Daszyński (w środku) i Piłsudski (z prawej) podczas walk Legionów nad Nidą w 1915 r. / NAC

Historia pewnego rautu

Tadeusz A. Olszański
„Nie ma wolnej Polski bez wolnej Ukrainy” – skąd się wzięło to zdanie? Kto i w jakiej formie użył go po raz pierwszy? Oto wyniki historycznego śledztwa.
Wojska polskie i ukraińskie wkraczają do odbitego bolszewikom Kijowa, maj 1920 r. / / DOMENA PUBLICZNA

Wyprawa kijowska

Tadeusz A. Olszański
Była to pierwsza od XVII wieku wspólna kampania wojsk polskich i ukraińskich. Została po niej legenda – jak to legendy, tylko częściowo prawdziwa.
Symon Petlura, zdjęcie niedatowane / THE HISTORY COLLECTION / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Wódz, który nie sprostał wyzwaniu

Tadeusz A. Olszański
Zawierając 100 lat temu sojusz z Polską, Symon Petlura podjął ostatnią próbę ratowania ukraińskiego państwa. Nie udała się – podobnie jak jego wcześniejsze…
Synagoga Beit Chasidim we Lwowie po pogromie; zdjęcie wykonane między 22 a 24 listopada 1918 r. / DOMENA PUBLICZNA

Czaszka z wykrzyknikiem

Tadeusz A. Olszański
Autor „Kresu iluzji” przekonuje czytelnika, że winni pogromu we Lwowie byli polscy lwowianie, wszyscy lub prawie wszyscy: tchórze, którzy nie chcieli walczyć…

Historia alternatywna

Tadeusz A. Olszański
„TP” 25 / 2019
Józef Piłsudski przed frontem polskich oddziałów po zajęciu Wilna, kwiecień 1919 r. / NAC

Wojna nieunikniona

Tadeusz A. Olszański
Rosja była wtedy naszym wrogiem. Każda Rosja, choć na polu bitwy starliśmy się tylko z tą czerwoną. Jak sto lat temu zaczął się konflikt polsko-bolszewicki?
Cmentarz na Przełęczy Wereckiej (Bieszczady Wschodnie), żadnej z pochowanych tu osób nie zidentyfikowano. / WOJCIECH KONOŃCZUK

Republika jednodniowa

Tadeusz A. Olszański
80 lat temu, 15 marca 1939 r. powstała – i upadła – niepodległa Ukraina Karpacka, zalążek państwa ukraińskiego. Nie miała szans: w osuwającej się w kolejną…
Wyniki wyborów wywieszane na placu Konstytucji, Warszawa, czerwiec 1989 r. / CHRIS NIEDENTHAL / FORUM

Mity Okrągłego Stołu

Tadeusz A. Olszański
Nie trzeba było wspólnie z komunistami pić wódki i pozwalać się przy tym filmować. Wręcz nie należało tego robić. Skutki tego błędu ciągną się do dziś: gdyby…
Miejsce pamięci poległych pięć lat temu na Majdanie. Kijów, 6 lutego 2019 r. / SERGEI SUPINSKY / AFP / EAST NEWS

Oligarchia trzyma się mocno

Tadeusz A. Olszański
Wtedy nadzieje i oczekiwania były ogromne – dziś niewiele pozostało z ówczesnej atmosfery. Jak wygląda Ukraina pięć lat po rewolucji godności?
Żydowskie sieroty, które utraciły rodziny podczas pogromów, Odessa, 1919 r. / AUTOR ZDJĘCIA NIEZNANY, ZBIORY GHETTO FIGHTERS' HOUSE

Ukraina 1919: czas pogromów

Tadeusz A. Olszański
Sto lat temu ziemie Ukraińskiej Republiki Ludowej, jednego z dwóch walczących o przetrwanie państw ukraińskich, pogrążyły się w anarchii. Jej ofiarą padli…
Sobór zjednoczeniowy w świątyni Mądrości Bożek. Kijów, 15 grudnia 2018 r. / MICHAIŁ PALINCZAK / UKRAINIAN PRESIDENTIAL PRESS SERVICE

W domu Mądrości Bożej

Tadeusz A. Olszański
Sobór kijowski to początek drogi do jedności ukraińskiego prawosławia. Dokąd prowadzi ta droga w wymiarze politycznym?
Na okładce: Józef Piłsudski jako komendant Legionów, zdjęcie wykonano w 1914 r. / MUZEUM WOJSKA POLSKIEGO / EAST NEWS

Stulecie niepodległości

Tadeusz A. Olszański
Rzeczpospolita nie odrodziła się z dnia na dzień, lecz za sprawą długiego ciągu faktów dokonanych. A wśród nich decydującego: zbrojnego powstania.
Na starym rynku we Lwowie: zdjęcie wykonane prawdopodobnie w ostatniej dekadzie listopada 1918 r., gdy siły ukraińskie wycofały się z miasta. / NAC

Wojna galicyjska

Tadeusz A. Olszański
Był to pierwszy konflikt zbrojny odradzającej się Rzeczypospolitej. Stał się także wydarzeniem symbolicznym dla dalszych stosunków narodów polskiego i…
Hetman Skoropadski (drugi od prawej) ze swymi oficerami i Niemcami z wojsk okupacyjnych, 1918 r. / SOVEREIGNUKRAINE.NET

Hetmańska Ukraina

Tadeusz A. Olszański
Gdy pod koniec 1918 r. upadło konserwatywno-demokratyczne państwo hetmana Skoropadskiego, wraz z nim upadła niepodległa Ukraina. Struktury państwowej nie udało…
Metropolita Fiłaret z Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego obchodzi Wielkanoc z żołnierzami, którzy jadą na front, 2017 r. / GLEB GARANICH / REUTERS / FORUM

Kijów czeka na autokefalię

Tadeusz A. Olszański
Będzie to wstrząs nie tylko religijny, ale także polityczny i społeczny: ukraińskie prawosławie ma ostatecznie uniezależnić się od Moskwy.
Protest przed ambasadą polską przeciwko nowej ustawie o IPN. Napis na plakacie głosi: „Okupanci Zachodniej Ukrainy z lat 1918-39 pod sąd”. Kijów, 5 lutego 2018 r. / VLADIMIR SINDEYEVE / NURPHOTO / GETTY IMAGES

Warto dzielić włos na czworo

Tadeusz A. Olszański
Czy Polska okupowała Ukrainę? A jeśli tak, to kiedy? Wbrew pozorom nie jest to pytanie tylko dla historyków. Ono dziś powraca w dyskusji politycznej.

Sprostowanie

Tadeusz A. Olszański
W 2013 r. Jarosław Kaczyński wystąpił na Majdanie i poparł ukraińską rewolucję. Dziś PiS przyjmuje w Sejmie ustawę, która może zakończyć dialog polsko-ukraiński. Kijów, 1 grudnia 2013 r. / MARCIN PEGAZ / GAZETA POLSKA / FORUM

Rok trudnych rocznic

Tadeusz A. Olszański
Kryzys w relacjach Warszawa–Kijów nie pojawił się w ostatnich latach, on narastał od dawna. Dziś jest coraz gorzej. Tymczasem wkrótce czekają nas historyczne…

Sprawa polska w styczniu 1918

Tadeusz A. Olszański
Zaskoczyło mnie stwierdzenie w tekście Tomasza Targańskiego („Pierwszy stycznia roku osiemnastego”, „TP” 1-2), że 1 stycznia 1918 r., „Polski nie było i nic…
Ukraińscy studenci i uczniowie powstrzymują marsz bolszewików na Kijów w bitwie pod Krutami, w styczniu 1918 r. Obraz A. Klimko. / DOMENA PUBLICZNA

Zaczęło się pod Krutami

Tadeusz A. Olszański
Mija wiek od momentu, gdy Ukraińcy podjęli próbę zbudowania własnego państwa. Inaczej niż Polakom, wtedy im się to nie udało.
W Muzeum Kultury Łemkowskiej, Zyndranowa w Beskidzie Niskim / ADRIAN SPUŁA

Łódzka rozmowa o pojednaniu narodów

Tadeusz A. Olszański
Był to moment przełomowy dla polskiego myślenia o wschodnich sąsiadach i mniejszościach narodowych: 30 lat temu spotkali się ludzie zaangażowani w refleksję…
Oficerowie UPA w Karpatach Wschodnich. Od lewej: NN, dowódca sotni (kompanii) Dmytro Bilinczuk („Chmara”), NN, dowódca odcinka taktycznego „Huculszczyzna” Petro Mielnik (także pseudonim „Chmara”), dowódca sotni Iwan Kulik („Sirij”). Zdjęcie niedatowane. / CENTRUM BADAŃ UKRAIŃSKIEGO RUCHU WYZWOLEŃCZEGO WE LWOWIE

Pamięć z konsekwencjami

Tadeusz A. Olszański
75 lat temu powstała UPA – głosi ukraińska narracja historyczna. W istocie wyglądało to inaczej. Czym była UPA i jak się o niej dziś pamięta?
Żołnierze Wojska Polskiego konwojują podejrzanych o przynależność do ukraińskiego podziemia. Powiat Sanok, maj 1947 r. / Fot. Archiwum IPN

Akcja „Wisła”, 70 lat później

Tadeusz A. Olszański
Niezależnie od tego, co mogło uchodzić za uzasadnione w latach 40. XX wieku, nie da się dziś wskazać racji, które mogłyby uzasadnić przesiedlenie polskich…
„1939–1945. Pamiętamy – zwyciężamy”, tak brzmiało w tym roku główne hasło ukraińskich obchodów 70. rocznicy zakończenia II wojny światowej. Widoczny w tle Pomnik Matki Ojczyzny udekorowano papierowymi makami. Kijów, maj 2015 r. / Fot. Anatolii Stepanov / AFP / EAST NEWS

Flandryjskie maki na polach Donbasu

Tadeusz A. Olszański
II wojna światowa zamiast wojny ojczyźnianej, czerwone maki zamiast rosyjskich wstążek świętego Jerzego: emancypując się od Kremla, Ukraina buduje dziś nową…
Choć w 1991 r. Ukraina uzyskała niepodległość, w kolejnych latach kultura polityczna wschodniej części kraju długo jeszcze była sowiecka. Na zdjęciu: po manifestacji w Sewastopolu na Krymie, maj 2008 r. / Fot. Nick Hannes / FORUM

Od schyłkowego sowietyzmu do narodowego postkomunizmu

Tadeusz A. Olszański
Trzeba było dopiero rewolucji Majdanu i wojny z Rosją, by proces przezwyciężania (post)komunizmu nabrał na Ukrainie nowej dynamiki.
Ks. Mychajło Werbyćkyj, autor muzyki do obecnego hymnu Ukrainy; litografia z epoki. / Fot. Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy

Od śpiewu w cerkwi do wojennej pobudki

Tadeusz A. Olszański
150 lat temu powstawał hymn Ukraińców. Nawiązanie do „Mazurka Dąbrowskiego” było w nim oczywiste.
Na kijowskim placu Niepodległości, lipiec 2014 r. / Fot. Sergei Supinsky / AFP / EAST NEWS

Ukraiński nacjonalizm rok po Majdanie

Tadeusz A. Olszański
Tradycyjny ukraiński nacjonalizm, zwany u nas banderowskim, odchodzi do historii. Wyrastają nowe symbole: miejsca i ludzie.
Pierwsze protesty w centrum Kijowa, grudzień 2013 r. / Fot. Alexey Kudenko / RIA NOVOSTI / EAST NEWS

Nowy sens starych barw

Tadeusz A. Olszański
Pojawiły się na kijowskim Majdanie jako symbol protestu wobec Janukowycza i rusyfikacji. Dziś są symbolem Ukrainy walczącej. Czerwono-czarne barwy: skąd się…
Polacy, żołnierze austriackiej 12. Dywizji Piechoty, zwanej „Krakowską”, atakują wzgórze Pustki koło Gorlic, maj 1915 r. / Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Wojna cudza i nasza

Tadeusz A. Olszański
Dla mocarstw była to początkowo wojna „o nic”. Tylko dla małych graczy, jak Serbowie i Polacy, jej stawką była wolność. Dopiero rewolucje, sowiecka i…
Ukraińska pocztówka z 1918 roku upamiętniająca Strzelców Siczowych / Fot. Archiwum Tadeusza A. Olszańskiego

Siczowe Legiony

Tadeusz A. Olszański
Swoje Legiony na frontach I wojny światowej mieli nie tylko Polacy. Mieli je także galicyjscy Ukraińcy. I przeszły one do ukraińskiej legendy.
W Mariupolu, gdzie 10 proc. mieszkańców pracuje w fabrykach oligarchy Rinata Achmetowa, wybory się odbędą. Robotnicy usuwają barykady separatystów, którzy opuścili miasto; 14 maja 2014 r. / Fot. Maxim Zmeyev / REUTERS / FORUM

Ukraińcy zdani na siebie

Tadeusz A. Olszański, Wojciech Pięciak
Tadeusz A. Olszański, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich: Zatrzymać Putina mogą tylko Ukraińcy. Mam nadzieję, że nowy prezydent Petro Poroszenko okaże…

Nie poniżaj wroga

Tadeusz A. Olszański
„TP” 9/2014
Ukraińscy powstańcy z Samoobrony Majdanu ze zdobycznymi tarczami milicyjnymi, na których umieścili wizerunek Tarasa Szewczenki. Kijów, luty 2014 r. / Fot. Martin Bureau / AFP / EAST NEWS

I powieje ogień nowy

Tadeusz A. Olszański
Piszę te słowa tuż przed dwusetną rocznicą urodzin Tarasa Szewczenki i w dniach, gdy trwają pogrzeby poległych powstańców z Samoobrony Majdanu. Dziś Szewczenko…

To nie był zamach stanu

Tadeusz A. Olszański, Wojciech Pięciak
Tadeusz A. Olszański, ekspert z Ośrodka Studiów Wschodnich im. Marka Karpia: Rosja na pewno będzie przeszkadzać. Ale gospodarka ukraińska nie jest od niej aż…
/ Fot. Laski Diffusion / EAST NEWS

Hołodomor i jego pomniki

Tadeusz A. Olszański
Zdawałoby się, że wiemy już wszystko o głodzie, który zabił kilka milionów Ukraińców. Jednak dopóki archiwa w Moskwie są zamknięte, wszystkiego wiedzieć nie…
Polska ikona walk o Lwów: obraz „Orlęta” autorstwa Wojciecha Kossaka z 1920 r. / Fot. Danuta B. Łomaczewska / EAST NEWS

Bój o Lwów

Tadeusz A. Olszański
Pod koniec 1918 r., gdy upadł ład Austro-Węgier, w ciągu kilku tygodni tak Polacy, jak i Ukraińcy stworzyli ład nowy: swoje państwa i armie, które stanęły do…

Puste miejsce

Tadeusz A. Olszański
Oficjalny Kijów i większość środowisk opiniotwórczych na Ukrainie nie chcą pamiętać o zbrodniach popełnianych przez Ukraińców, w tym o Wołyniu. Poważna…

Słowicza mowa kontra potężny język

Tadeusz A. Olszański
Jak zapewnić ukraińskiemu rangę języka państwowego i zarazem zapewnić prawo posługiwania się rosyjskim znacznej części obywateli? To kwadratura koła. Ukraina…
Łemkowski krzyż we wsi Kwiatoń w Beskidzie Niskim /fot. M. Kuźmiński /

Między przedwczoraj a jutrem

Tadeusz A. Olszański
Swego czasu byłem dość blisko spraw łemkowskich, nieraz więc musiałem odpowiadać na pytanie, czy Łemkowie są narodem. I nie znajdowałem jednoznacznej…
Katastrofa w Czarnobylu z 26 kwietnia 1986 r. Widok na 3 blok elektrowni i 4 reaktor // Fot. AKG / BE&W

Od czarnobylskiego ognia spłonęło wielkie imperium

Tadeusz A. Olszański
15 grudnia 2000 r. prezydent Leonid Kuczma ogłosił zamknięcie Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej. Ten symboliczny gest dobrze oddaje historię Czarnobyla: ciąg…