Małpia ospa: czy czeka nas powtórka z pandemii?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w ubiegłym tygodniu ogłosiła, że małpia ospa stała się globalnym zagrożeniem zdrowotnym. Za decyzją stoi wzrost liczby zachorowań o 160 proc. oraz wzrost odsetka zgonów w regionie Afryki Środkowej, głównie w Demokratycznej Republice Konga, Rwandzie i Burundi – o 19 proc.

Epidemie ospy małpiej 

Wirus małpiej ospy na liście zagrożeń WHO pojawia się drugi raz w ciągu dwóch lat – po raz pierwszy był na niej od maja 2022 r. do maja 2023 r. Wówczas zanotowano prawie 90 tys. przypadków, w tym ok. 140 śmiertelnych. Jednak licząc od września ubiegłego roku do dziś, na małpią ospę zachorowało 15 tys. osób, z czego ponad 500 zmarło. Dysproporcja między odsetkami przypadków śmiertelnych rzuca się w oczy.

Od poprzedniej epidemii zmieniło się kilka kwestii. W literaturze angielskojęzycznej wirusa małpiej ospy (monkey pox) zaczęto nazywać wirusem mpox, bowiem jego rezerwuarem częściej niż małpy są wiewiórki i szczury, a pierwotna nazwa wynika z odkrycia wirusa w Kopenhadze w latach 50. ubiegłego wieku wśród hodowlanych małp.

Poza tym za aktualną epidemię odpowiada nowy wariant wirusa, zwany Ib, wywodzący się prawdopodobnie z okolic miasta Goma nad jeziorem Kivu. W porównaniu z wariantem IIb z 2022 r. łatwiej przenosi się z człowieka na człowieka, powoduje też cięższy przebieg choroby. Zmiany skórne w postaci grudek ewoluujących do strupów lokalizują się częściej w nieodsłoniętych partiach ciała, co sprzyja rozprzestrzenianiu wirusa.

Jak przenosi się wirus małpiej ospy?

Czy zatem małpia ospa stanie się zagrożeniem, które wyhamuje rozpędzający się po poprzedniej pandemii świat? Obecnie trudno to przewidywać, ale uspokajająco działa fakt, że wirus małpiej ospy posiada materiał genetyczny w formie DNA, które jest bardziej odporne na mutacje niż RNA (obecny np. w wirusach SARS). Poza tym transmisja odbywa się przy długotrwałym, bliskim kontakcie z zakażoną osobą lub po ugryzieniu przez zwierzę, a więc dużo trudniej niż np. transmisja wirusa grypy. Mamy też skuteczne szczepionki – na zasadzie odporności krzyżowej częściowo przed ospą małpią chronią szczepionki na ospę prawdziwą, ale dostępne już są także cztery szczepionki celowane na wirusa mpox.

W razie potrzeby państwa bogatej północy dadzą sobie radę. Ale na pierwszej linii frontu są ubogie kraje Afryki Środkowej, gdzie o szybkim leczeniu i izolacji chorych oraz masowych szczepieniach można obecnie tylko pomarzyć. Ogłoszenie WHO ma zachęcić państwa członkowskie i organizacje pomocowe do reakcji i działania właśnie w tych miejscach, gdzie potencjalną pandemię można zdusić w zarodku.