Dziewczynki dojrzewają coraz szybciej. Jakie są tego przyczyny?

Wraz z wiekiem życie przyspiesza – ten psychologiczny efekt opisywany był wielokrotnie, choć trudno jednoznacznie określić, co za niego odpowiada. Jak twierdzi brytyjski psycholog Steve Taylor, poczucie pędzącego i uciekającego czasu jest odwrotnie proporcjonalne do ilości przetwarzanych informacji i doświadczeń. Ale towarzyszące rodzicom wrażenie, że ich dzieci tak szybko dorastają, wcale nie jest wyłącznie psychologicznym złudzeniem.

Widać to w danych, które analizuje i przytacza Cassandra Willyard w „Nature”. Dzieci, a zwłaszcza dziewczynki coraz wcześniej dojrzewają. W połowie XIX w. pierwsza miesiączka (moment określany w medycynie menarche) u dziewczynek występowała średnio w okolicach 16.-17. roku życia, a obecnie w 12. roku życia. Największe przyspieszenie obserwuje się w ostatnich dekadach. 

Od lat 70. średni wiek menarche obniżył się o 4 miesiące, a thelarche, czyli rozwoju gruczołów piersiowych, o 10 miesięcy.

Trend widać w jeszcze jednej statystyce – około 8 proc. dziewczynek i 3 proc. chłopców doświadcza przedwczesnego dojrzewania, które jest zjawiskiem niekorzystnym.

Najszybciej dostrzegalną konsekwencją jest zahamowanie wzrostu – organizm, który jest dojrzały płciowo, przestaje rosnąć, ale z wcześniejszym i przedwczesnym dojrzewaniem wiąże się również zwiększone ryzyko raka, chorób serca czy niepłodności.

Za początek procesu dojrzewania odpowiada obszar mózgu zwany podwzgórzem, który zaczyna produkować gonadoliberynę i uruchamia kolejne szlaki hormonalne. Skąd podwzgórze wie, że pora już przyszła? Według klasycznej teorii amerykańskiej badaczki Rose Frisch ma to związek z ilością tkanki tłuszczowej, a nowsze badania potwierdzają, że to leptyna produkowana przez komórki tej tkanki stymuluje podwzgórze.

Stąd potencjalne wyjaśnienie tego trendu – coraz powszechniejsza wśród dzieci otyłość, diagnozowana na coraz wcześniejszych etapach życia. Ale przyczyn upatruje się również w innych czynnikach środowiskowych. Przykładem mogą być związki hormonalnie czynne, takie jak ftalany i bisfenole, których źródłem w naszym organizmie bywa plastik, środki ochrony roślin.

Związki te, a stwierdzono ich już ponad tysiąc, zaburzają misterne szlaki hormonalne, blokując lub aktywując receptory niektórych hormonów.

Biorąc pod uwagę przeważnie negatywne skutki obniżenia wieku dojrzewania, określenie tych zmian jako nowej normy jest mało prawdopodobne. Ten niekorzystny trend pokazuje jednak, jak radykalnie rozwój gatunku ludzkiego wpływa na naturę, w tym naszą własną.