Nagroda Fundacji Laskera za lek na otyłość. To wkrótce może być Nobel

Przełom lata i jesieni to czas, w którym badacze zbierają plony swojej wieloletniej pracy – przyznawane są m.in. Nagrody Nobla, Medal Copleya oraz Ig Noble. W ubiegłym tygodniu odbyła się także ceremonia wręczenia medycznych nagród Fundacji Laskera. Wyróżniono trójkę naukowców: Joela Habenera, Svetlanę Mojsov i Lotte Knudsen, odpowiedzialnych za stworzenie grupy leków zwanych analogami GLP-1, do której należy m.in. słynny ozempic.

Lek na cukrzycę

Poziom glukozy we krwi regulują skomplikowane mechanizmy i szlaki sygnałowe, ogniskujące się wokół dwóch głównych hormonów – insuliny, która obniża stężenie glukozy, i glukagonu działającego odwrotnie. W latach 60. XX w. zaobserwowano, że doustne podanie glukozy powoduje większe wydzielanie insuliny, niż podanie glukozy dożylnie – tę zależność nazwano efektem inkretynowym. 

Hormony inkretynowe długo pozostawały nieuchwytne. Jeden z nich – GLP-1 – odkrył Amerykanin Habener dopiero w latach 80., ale jego rzeczywistą funkcję opisała nieco później Mojsov. W swoich badaniach urodzona w Macedonii chemiczka najpierw określiła wzór aktywnej formy białka GLP-1, później udowodniła, że hormon występuje w naturze, głównie w jelitach, i że w niewielkim stężeniu jest w stanie stymulować wyizolowane szczurze trzustki do produkcji insuliny. Możliwość wykorzystania substancji jako leku na cukrzycę narzucała się sama.

Lek na otyłość

Aby hormon GLP-1 był stabilny i działał w organizmie ludzkim dłużej, należało go odpowiednio zmodyfikować, tworząc jego analogi. Pierwszym lekiem tego typu był liraglutyd stworzony przez duńską chemiczkę Lotte Knudsen. Również ona odkryła, że lek pomaga w walce z otyłością, zmniejszając łaknienie i hamując opróżnianie żołądka. Dziś analogi GLP-1 są coraz powszechniej stosowane jako leki na otyłość, dając nadzieję na pokonanie jednej z plag XXI w.

Aż 95 laureatów Nagrody Laskera otrzymało również Nagrodę Nobla. Ubiegłoroczni nobliści Katalin Karikó i Drew Weissman za szczepionki mRNA otrzymali Nagrodę Laskera dwa lata wcześniej. Czy ta reguła potwierdzi się w tym roku? Ogłoszenie laureatów Nobla już za niecałe dwa tygodnie.