Szczepionki kojarzymy przede wszystkim z chorobami zakaźnymi. To dzięki powszechnym szczepieniom udało się praktycznie wyeliminować niektóre choroby infekcyjne. Współcześnie jednak epidemie i pandemie wywołują nie tylko wirusy i bakterie.
Szczepionka neutralizująca fentanyl
W USA od trzech dekad narasta problem nadużywania opioidów, który w ostatnich latach przybrał rozmiary epidemii. Od 2021 r. z powodu przedawkowania fentanylu, oksykodonu i innych opiatów w USA umiera co roku ponad 100 tys. osób. I tu szczepionki mogą okazać się użyteczne. Jak informuje portal wired.com, amerykańska firma biotechnologiczna ARMR Sciences w przyszłym roku rozpocznie pierwszą fazę badań klinicznych szczepionki przeciwko fentanylowi.
Ten syntetyczny opioid, podobnie jak pozostałe, jest silnym lekiem analgetycznym, którego cząsteczki przechodzą barierę krew-mózg i działają na receptory opioidowe, wywołując pożądane efekty – działanie przeciwbólowe i przeciwlękowe oraz euforyzujące, na które liczą osoby uzależnione.
Skutkiem ubocznym jest hamowanie ośrodka oddechowego obecnego w pniu mózgu. To w ten sposób lek może doprowadzić do śmierci przy przedawkowaniu. Substancją, która jest w stanie odwrócić działanie opioidów w ciągu kilku chwil, jest nalokson. Ale trzeba mieć do niego dostęp i zastosować go w porę.
Szczepionka ma w ogóle nie dopuszczać do depresji oddechowej i wystąpienia działania euforyzującego. Z jej stworzeniem wiąże się jednak kilka problemów technicznych.
Jak działa fentanyl
Cząsteczka fentanylu jest na tyle mała, że bez problemu przekracza barierę krew-mózg, a jednocześnie układ odpornościowy jej nie zauważa i nie tworzy przeciw niej przeciwciał. Testowana wkrótce szczepionka to połączenie cząsteczki podobnej do fentanylu z toksyną błoniczą, która dodatkowo zwiększa reakcję układu odpornościowego.
Kiedy prawdziwy fentanyl dostaje się do krwi, obecne przeciwciała wiążą go i uniemożliwiają przejście opioidu do tkanki mózgu. U szczurów szczepionka hamowała nawet 98 proc. fentanylu. W pierwszym etapie testów preparat otrzyma 40 zdrowych ochotników, a jeśli bezpieczeństwo szczepionki zostanie potwierdzone, kolejnym krokiem będzie podawanie uczestnikom kontrolowanych dawek opioidu.
Fentanyl odpowiada za ok. 70 proc. zgonów spowodowanych przez opioidy. Szczepionka może znacząco ograniczyć tę liczbę, ale do rozwiązania opioidowej czy szerzej patrząc: narkotykowej epidemii w USA to nie wystarczy.
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
Artykuł pochodzi z numeru Nr 50/2025
