mózg: najważniejsze informacje

// Adobe Stock

Mózg, piękno i dobro. Jak neurobiologia pomaga zrozumieć potrzeby duchowe

Iain McGilchrist, Michał Łuczewski
Ian McGilchrist, psychiatra, neuropsycholog, filozof: Straciliśmy zdolność do korzystania z intuicji właściwych prawej półkuli mózgu. Wydają się kolidować z…
// Ground Picture / Shutterstock
Wersja audio

Co się dzieje z mózgiem nastolatka w epoce nowych mediów

Ilona Kotlewska
Na całym świecie toczą się debaty nad tym, jak nowe technologie wpływają na mózg i psychikę młodych ludzi. Co mówi na ten temat neuronauka?
Karolina Wiktor, luty 2026 r. // Fot. Milena Liebe / Archiwum Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki

Lubię ciebie kochać. Powrót do życia po udarze i afazji

Anna Goc
Jeśli przekraczasz wstyd i otwierasz się na bliskość, to i twoje funkcje poznawcze zaczynają lepiej działać. Zdrowiejesz, bo ktoś cię dotyka – mówi Karolina…
// wizualizacja przy użyciu AI

Świadomość: dwie najpopularniejsze teorie nie są poprawne

Piotr Winkielman
Zwolennicy dwóch najpopularniejszych koncepcji świadomości połączyli siły, by rozstrzygnąć, która z nich jest poprawna. Wynik serii eksperymentów nie zadowoli…
Fot. Pietukhova / Shutterstock

Mózg na Mounjaro: lek na otyłość czasowo wycisza natrętne myśli o jedzeniu

Łukasz Kwiatek
Wpływ leków takich jak tirzepatyd czy semaglutyd na organizm, w tym mózg, jest złożony, ale pokazuje, że otyłość nie jest wynikiem zaniedbania, tylko chorobą,…
// Fot. Elizaveta Galitckaia / Shutterstock

Wszystko dla dzieci. Jak mózg kobiet zmienia się w ciąży

Maria Hawranek, Susana Carmona
Susana Carmona, neurobiolożka: Do niedawna my, kobiety w ciąży, jako obiekt badań byłyśmy bezgłowe. A ciąża to najbardziej znacząca przemiana, przez jaką…
Metamorworks / Shutterstock

Biokomputery. Czy komputery przyszłości będą pracować na żywych neuronach?

Wojciech Brzeziński, Ewelina Kurtys
Ewelina Kurtys, neurobiolożka: Jeśli ta technologia zadziała, to zmieni świat. Mózg jest wydajny energetycznie, komputery – nie, bo wykonują mnóstwo…
// Gorodenkoff / Shutterstock

Nauka języka obcego dla seniorów. Jakie atuty mają osoby 60 plus?

Łukasz Kwiatek
Naukowcy z Uniwersytetu Essex zbadali, czy osoby w wieku 60 lat i więcej są w stanie skutecznie uczyć się języka obcego i jaki sposób nauki będzie dla nich…
// Noradoa / Adobe Stock

Czy mój mózg przetwarza kolor czerwony tak samo jak twój mózg?

Łukasz Kwiatek
Eksperyment badaczy z Uniwersytetu w Tybindze zbliża nas do rozstrzygnięcia jednego z odwiecznych filozoficznych sporów: czy te same kolory widzimy w ten sam…
Tomasz Stawiszyński // Fot. Karol Paciorek

Uważajcie, co powierzacie sztucznej inteligencji. Zwłaszcza że stoi za nią inteligencja całkiem ludzka

Tomasz Stawiszyński
Duże modele językowe zmienią naszą rzeczywistość, w tym organizację pracy – ale inaczej, niż nam się teraz wydaje.
Postać z „italian" brainrot, Bombini Gusini // @Nazar's Memes

Brainrot. Co z naszymi mózgami robi pochłanianie trywialnych treści z internetu

Marta Panas-Goworska, Andrzej Goworski
Krótkie, absurdalne filmiki na długie godziny przykuwają do ekranów dzieci i młodzież. Jak takie zachowanie wpływa na rozwijające się umysły? I jak…
// agsandrew / Shutterstock

Zbyt mało wymagamy od AI. Sztuczna inteligencja może być bliższa człowiekowi

Łukasz Kaniewski, Rafał Rzepka
Jeżeli chcemy, żeby AI pomogła nam pokonać poważne problemy cywilizacyjne, potrzebujemy modelu poznającego świat bardziej jak człowiek. Mam propozycję, jak…

„Moc umysłu”, czyli najnowsze wydanie specjalne „Tygodnika”

Wiemy, jak działa neuron. Umiemy śledzić impulsy elektryczne, rozpoznawać coraz większe wzorce, nawet modelować język za pomocą algorytmów. A jednak – coś…
// Ilustracja Kasia Kozakiewicz dla „TP"

Jak odłożyć telefon? Mnie pomogło POMO: duma z przegapiania

Magdalena Bigaj, Berenika Steinberg
Magdalena Bigaj, edukatorka higieny cyfrowej: Warto dojść do tego, co stoi za sięganiem po telefon. I co mogę sobie dać w zamian.
// Fot. Kittyfly / Shutterstock

Mózg, komputer i mowa: technologiczny przełom

Piotr Durka
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis ogłosili technologiczny przełom: stworzony przez nich eksperymentalny system pozwolił pacjentowi, który…
Łukasz Lamża - Jeszcze inna przyszłość

Czy nastąpi koniec historii? [Jeszcze inna przyszłość, odc. 20]

Łukasz Lamża
Historia się kończy. Świat wyszedł już z epoki powstających i upadających cywilizacji, z epoki wojen. Granice państwowe powoli się zestalają, a gdy tylko…
Fot. Sasenki / Adobe Stock

Mózg to maszyna do uczenia się. Musimy się nauczyć lepiej z niej korzystać

Maria Hawranek, Stanislas Dehaene
Nasz naturalny apetyt na wiedzę sprawia, że chcemy się uczyć rzeczy nieznanych i samo ich odkrycie uruchamia nasz układ nagrody. Jednocześnie rzeczy te nie…
Łukasz Lamża - Jeszcze inna przyszłość

Nadciąga osobliwość technologiczna? [Jeszcze inna przyszłość, odc. 19]

Łukasz Lamża
Wiele mówi się dzisiaj o tym, że urządzenia technologiczne zastąpią kiedyś człowieka: że sztuczna inteligencja będzie kiedyś lepiej i szybciej od nas wykonywać…
Kwitnące cebulice w parku Klepacza w Łodzi, 9 kwietnia 2018 r. // Fot. Tomasz Stańczak / Agencja Wyborcza.pl

Z perspektywy wiosny

Julia Fiedorczuk
„Urodziłaś się i przyszła wiosna”, mówiła moja matka. Wróciła ze mną ze szpitala w końcówce lutego, wkrótce potem dni zrobiły się dłuższe i można było suszyć…
Natali Shuvalova / Alamy / B&EW

Szukaj, korzystaj, wycofaj się. Jak mózg steruje zachowaniem

Łukasz Kwiatek
Naukowcy odkryli w mózgu myszy strukturę, która decyduje o tym, czy zwierzę odda się eksploracji, będzie powtarzać znane zachowanie, czy też zrezygnuje z…
Fot. Shutterstock

Pornografia zmienia mózg. Pytanie, czy odwracalnie

Anna Goc, Mateusz Gola
Mateusz Gola, psycholog i neurokognitywista: Z naszych badań wynika, że najlepszym czynnikiem, który pozwala dziecku uniknąć w przyszłości nałogowych zachowań…
Danio rerio na obrazie wykonanym w tzw. mikroskopie konfokalnym, pozwalającym na przedstawianie obiektów w trzech wymiarach // Fot. NATIONAL INSTITUTES OF HEALTH / East News

Mózg to nie tylko neurony. Co o komórkach glejowych mówią nam eksperymenty na rybkach danio

Daniel Kozłowski
W cieniu neuronów swoją cichą pracę wykonują komórki glejowe. Budują ich osłonki, karmią je i czyszczą. Okazuje się jednak, że mają one więcej do powiedzenia w…
Wizualizacja części neuronów mózgu muszki owocowej i połączeń między nimi. // Materiały prasowe FlyWire / Princeton University

Pierwsza taka mapa: powstał kontektom muszki owocowej

Łukasz Kwiatek
Członkowie konsorcjum naukowego znanego jako FlyWire najpierw dokładnie przeskanowali mózgi muszki owocowej mikroskopem elektronowym, potem zidentyfikowali 140…
Mózg wciąż skrywa wiele tajemnic. W jednym milimetrze sześciennym jego objętości znajduje się 57 tys. komórek i 150 mln połączeń między nimi. // Google Research & Harvard University

Nasza podświadomość grałaby na giełdzie lepiej niż my. Naukowcy zmierzyli aktywność mózgu inwestorów

Łukasz Kwiatek
Ekonomiści i psychologowie zgadzają się co do tego, że zachowanie rynku jest dla ludzi zupełnie nieprzewidywalne. Okazuje się jednak, że może być częściowo…

Migrena: więcej niż ból głowy

Maria Hawranek, Ewa Czapińska-Ciepiela
Dr Ewa Czapińska-Ciepiela: Migrena jest niepełnosprawnością, najczęstszą wśród młodych kobiet. Nie mogą wykonywać pracy, zajmować się domem ani nawet sobą.…
/ Magda Wolna

Taka grzeczna dziewczynka. Historie kobiet w spektrum autyzmu

Magda Wolna, Ewelina Burda
W dzieciństwie nie zostały zauważone przez system – bo kryteria diagnostyczne bazowały na doświadczeniach chłopców. Dziś, jako dorosłe kobiety, diagnozują się…
/ Il. JOANNA RUSINEK

Głowa po urlopie. Jak działa nuda i jaki z niej pożytek

Łukasz Lamża
Znudzony mózg przechodzi katusze. Ale nuda to też wyzwanie, które pobudza go do kreatywności.
Matka Jahi McMath podczas konferencji prasowej w sprawie śmierci córki. San Francisco, 3 lipca 2018 r. / FOT. San Francisco Chronicle / Hearst Newspapers / Getty Images /

Czy można być martwym w jednym miejscu na świecie i wciąż żywym w innym?

Bartosz Kabała
Okazuje się, że tak – nawet w obrębie jednego państwa. W USA prawo stanowe różnie podchodzi do medycznego zagadnienia, jakim jest śmierć mózgu.
Te koty na szczęście są niewiele mniejsze od drzewa / OLGA DRENDA

Nasz system zapobiegający przegrzewaniu się głów

Olga Drenda
Rozpędzona maszyna poznawcza domaga się błyskawicznych rozstrzygnięć, żeby na bieżąco zwalniać miejsce na nowe dane. Jak w kreskówkach, w których po odczytaniu…
Wynik obrazowania włókien neuronalnych za pomocą tzw. traktografii tensora dyfuzji (ang. DTI). Ta metoda pozwala w nieinwazyjny sposób zbadać, jak łączą się poszczególne części mózgu. / CULTURA CREATIVE RF / ALAMY / BE&W

Mózg. Półtora kilograma tajemnic

Prof. Katrin Amunts, Michał Gikowski
Prof. KATRIN AMUNTS, dyrektor naukowa Human Brain Project: Ludzie uczą się inaczej niż obecne algorytmy sztucznej inteligencji. Nie potrzebujemy tysięcy…

Skąd mózg wie, że przechodzisz infekcję

Katarzyna Dziadowicz
Odkrywanie nowych szlaków sygnalizacji w mózgu otwiera drogę do nowych terapii.
Złożone formacje szpaków wyłaniają się z prostych reguł, którymi w locie kierują się poszczególne osobniki. / HENKBOGAARDD / ADOBE STOCK

Wiele organizmów dobrze sobie radzi bez mózgu. Po co więc powstał?

Daniel Kozłowski
Żeby to zrozumieć, musimy się cofnąć o kilkaset milionów lat, do ewolucyjnych początków zwierząt.

Neurony nauczyły się grać na komputerze

Katarzyna Dziadowicz
Naukowcy umożliwili opanowanie gry „Pong” kulturom komórek nerwowych hodowanych poza ciałem.
David Teniers Młodszy, Trzej pijacy w tawernie, ok. 1650-1670 r. / WIKIMEDIA / DOMENA PUBLICZNA

Czy odkryliśmy obwód w mózgu odpowiedzialny za uzależnienia?

Wojciech Brzeziński
U części pacjentów, którym udar uszkodził pewne obszary mózgu, nieoczekiwanie znikła potrzeba zapalenia papierosa.

Aminokwas wielki dla ludzkości

Katarzyna Dziadowicz
Zawody w rozwiązywaniu sudoku w centrum handlowym w Singapurze. Listopad 2008 r. / RUSSELL BOYCE / REUTERS / FORUM

I bądź tu mądry

Katarzyna Dziadowicz
Nasz gatunek jest wystarczająco bystry, by próbować ją zmierzyć, ale i tak martwimy się o to, że mamy jej za mało. Inteligencja jest pełna paradoksów.
Orangutany stanowią dla hipotezy mózgu społecznego niewygodny problem: mają duże mózgi, ale żyją w samotności. / AGEFOTOSTOCK / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Małpie rachunki

Łukasz Kwiatek
Nowe badania podważają sens słynnej liczby Dunbara. Czy ludzie naprawdę mogą mieć jedynie 150 przyjaciół?

Co się dzieje w martwym mózgu

Katarzyna Dziadowicz
Natalia Polasik, „Witajcie w naszej bajce”, 2020 r. / @MOONWATERPL DLA „TP”

Proces rozproszony

Katarzyna Dziadowicz
Kiedy zawodzi pole Broki albo pole Wernickego, trudniej znaleźć rym. Jednak przypisywanie tym obszarom odpowiedzialności za zdolności poetyckie byłoby…
W Muzeum Historii Naturalnej w Hongkongu. Październik 2020 r. / SOPA IMAGES/LIGHTROCKET VIA GETTY IMAGES

Kamienie i skanery

Kasper Kalinowski
Mózg człowieka najbardziej urósł w paleolicie – epoce kamienia. Czy to dlatego, że nasi przodkowie zaczęli wytwarzać narzędzia?
/ OLEG SENKOV / ALAMY STOCK PHOTO

Podążaj za wzrokiem

Katarzyna Dziadowicz
Nauka nie ustaliła jeszcze, czy oczy rzeczywiście są zwierciadłem duszy. Ale na pewno wiele mogą nam powiedzieć o umyśle – naszym i cudzym.
Okładka dodatku: WIELKIE PYTANIA NA NOWO Rewolucja neuronaukowa. Mózg / Marek Zalejski / ANDREW OSTROVSKY/ADOBE.STOCK.COM

Wielkie pytania na nowo: mózg

Łukasz Lamża
Wybaczcie, nefrolodzy i hepatolodzy: mózgi są naprawdę ciekawsze od nerek i wątrób.
„Uczeni zaglądają do czaszek”, rycina barwna, 1594 r. / SCIENCE HISTORY IMAGES / ALAMY / BEW

Moda na mózg

Łukasz Jach
Wystarczy dodać do jakiegoś słowa przedrostek „neuro-”, a ludzie zaraz patrzą na nie z większym szacunkiem.
/ WHOALIC MOORE / PIXABAY

Historia z dreszczykiem

Łukasz Lamża
Ktoś przysuwa usta do twojego ucha i w pełnej ciszy zaczyna delikatnie szeptać. Przez twoje ciało, poczynając od czubka głowy, przechodzi ciepłe, przyjemne…
/ ARKADIUSZ HAPKA DLA „TP”

Opętanie z zapalenia

Bartosz Kabała
Z całego świata znane są historie ludzi, których zachowanie nagle niepokojąco się odmienia – „jakby wstąpił w nich demon”. Przyczyną może być jednak…
/ ANDRZEJ WIETESZKA DLA „TP”

Terapia psychodeliczna

Maciej Lorenc, Justyna Hobot
Po latach zakazów, krępujących ręce naukowcom i lekarzom, na nowo ruszyły badania nad terapeutycznym potencjałem substancji takich jak LSD i MDMA.
/ @MOONWATERPL DLA „TP”

Do czego służy świadomość

Marcin Miłkowski
Wiemy, że można ją stopniować i że pozwala nam kontrolować myśli i ruchy. Ale wiele problemów dotyczących świadomości ciągle czeka na rozwiązanie.

Anatomia decydowania

Łukasz Lamża
Kora czołowa odpowiada w naszym mózgu za wiele funkcji. Przypisuje się jej m.in. kluczowy udział w procesie podejmowania decyzji.