Świadomość: dwie najpopularniejsze teorie nie są poprawne

Niewiele jest zagadnień naukowych, które wywołują gorętsze debaty niż ta, czym jest świadomość i jak jest ona „wytwarzana” przez nasze mózgi. Wśród najlepiej ugruntowanych koncepcji świadomości wymienia się teorię globalnej przestrzeni roboczej (GNWT), której ojcem jest Stanislas Dehaene, oraz teorię zintegrowanej informacji (IIT), zaproponowaną przez Giulia Tononiego.

Kilka lat temu zwolennicy tych konkurencyjnych teorii połączyli siły, by rozstrzygnąć, która z nich jest poprawna. Był to ważny krok naprzód – niektórzy przeciwnicy IIT publicznie głoszą, że to nie tyle teoria fałszywa, co wręcz nienaukowa.

Zadanie było trudne, bo obie teorie mają różnorodne przewidywania, gdy idzie o sygnały, które możemy zaobserwować w badaniach mózgu. Udało się jednak uzgodnić zestaw przewidywań, zaprojektować eksperymenty i w wielu laboratoriach poddać te przewidywania testom, a wszystkie zebrane dane upubliczniono w duchu idei otwartej nauki.

W końcu w kwietniu 2025 r. ogłoszono w „Nature”, że spór… nie został rozstrzygnięty. Okazało się, że zebrane dane podważają niektóre fundamenty obu teorii, jednocześnie potwierdzając pewne ich przewidywania.

Jednym z kluczowych dokonań roku w neurobiologii był więc dowód na to, że nadal nie mamy przekonującej teorii świadomości. Ale znacznie lepiej wiemy, gdzie jej szukać.