genetyka: najważniejsze informacje

Esfandijar zabija smoka, manuskrypt, XIV w. // CPA Media / Alamy / BE&W

Język praindoeuropejski: co nowego wiemy dzięki współpracy lingwistyki i genetyki

Kasper Kalinowski, Laura Spinney
Laura Spinney, pisarka i popularyzatorka nauki: Język ewoluuje zawsze, nawet jeśli nic się nie dzieje, choćby poprzez błędy dzieci uczących się mowy od…
Od lewej: La Chapelle, 50-60 tys. lat (linia neandertalczyków); Homo floresiensis, 60-100 tys. lat (hobbit z Flores); Harbin, 140-300 tys. lat (linia denisowian); Jabel Irhud, 300 tys. lat (wczesny H. sapiens) // materiały prasowe

Ewolucja człowieka: nasza wiedza o jej przebiegu coraz bardziej się komplikuje

Łukasz Kwiatek
Kilkaset tysięcy lat temu rodzaj ludzki był niemal tak zróżnicowany jak w tolkienowskim Śródziemiu. Jak do tego doszło? Nie wiemy, a najnowsze badania wskazują…
// wizualizacja przy użyciu AI

Sztuczna inteligencja pomogła zaprojektować wirusa zwalczającego bakterie

Paweł Golik
Rok 2025 przyniósł znaczący postęp w badaniach nad sztucznym życiem. Zespołowi z Uniwersytetu Stanforda udało się m.in. „od zera” zaprojektować wirusa zdolnego…
Bakteria E. coli, ilustracja // Thom Leach / Science Photo Library RF / East News

Bakteria inna niż wszystkie. Genetycy zmodyfikowali język życia

Łukasz Lamża
Badacze z Cambridge zmienili język genomu bakterii E. coli. Otwiera to drogę do wpisywania w genom żywych istot instrukcji, których dotąd nie było.
Fot. Chokniti / Adobe Stock

Sztuczna inteligencja przewidzi, na którą z 1200 chorób zachorujesz

Bartosz Kabała
Zbliżają się czasy, w których dysponować będziemy precyzyjnie wyznaczonym przez AI ryzykiem zachorowania na rozmaite choroby. Dzięki czemu łatwiej będzie im…
// Fot. Comstock / Getty Images
Wersja audio

Rasy nie istnieją. To pojęcie musi odejść, nie tylko z przyczyn historycznych

Łukasz Kwiatek
Podręczniki do genetyki przekonują, że u ludzi rasa jest konstruktem społecznym, a nie biologicznym faktem. Jednak w badaniach biomedycznych nadal wykorzystuje…
Dwujęzyczna (w jęz. niemieckim i dolnołużyckim) tablica z nazwą ulicy w Cottbus, Niemcy // Fot. Schoening / Alamy / BE&W

Słowianie przybyli ze wschodu. Badania genetyczne rzucają światło na ich początki

Łukasz Kwiatek
Migracja Słowian do Europy środkowo-wschodniej miała miejsce od VI do VIII w. Na terenie Polski i Niemiec przybysze ze wschodu zastąpili dotychczasową…
// Fot. Bogdan Cherniak / Adobe Stock

Człowiek otrzymał płuco modyfikowanej genetycznie świni

Bartosz Kabała
Eksperyment medyczny, polegający na przeszczepieniu pacjentowi ze stwierdzoną śmiercią mózgu płuca od modyfikowanej genetycznie świni, przeprowadzony został…
Wizualizacja wiązania się DNA do białka P53, regulującego proces transkrypcji (syntezowania RNA na bazie DNA). Mutacje tego białka są jedną z częstych przyczyn nowotworów // Juan Gärtner / Adobe Stock

Coraz lepiej rozumiemy, jak komórki troszczą się o swoje DNA

Mariusz Gogól, Marcin Nowotny
W jądrze komórkowym zachodzi wiele reakcji. Białka nieustannie patrolują materiał genetyczny. Sprawdzają jego elastyczność, szukają pęknięć i mutacji. Gdy…
Materiały prasowe organizatora

Przełomy nagrodzone. Do kogo powędrowały naukowe Oscary

Krzysztof Ciepliński
Za przełomowe osiągnięcia w fizyce, naukach o życiu i matematyce gwiazdy świata filmu wręczyły naukowcom nagrody o łącznej wartości 18,75 miliona dolarów. 5…
// MAC CERVANTES / UNSPLASH

Czy za kilka lat po naszych parkach będą chodzić dinozaury?

Nina Bitner-Przybylska, Jakub Urbaniec
Współczesne odkrycia i postępy technologiczne w wielu przypadkach dotyczą aspektów z pozoru szalonych i niemożliwych, lecz najczęściej wywodzą się ze znanych w…
Rachel Dolezal w programie „Today” w telewizji NBC. Nowy Jork, 16 czerwca 2015 r. // Anthony Quintano / East News

Rasa, etniczność, geny. Co o tym mówią amerykańskie badania?

Łukasz Kwiatek
W naszym społecznym dyskursie często traktujemy rasy jako coś zero-jedynkowego. Badania genetyczne pokazują, że to błąd, który zresztą z medycznego punktu…
Homo heidelbergensis // Fot. Alfredo Garcia Saz / Adobe Stock

Archeogenetycy odczytują na nowo naszą historię z DNA i starych kości

Wojciech Brzeziński
Ekspansja rolników, podboje Hunów, Awarów i Słowian – badania archeogenetyczki Zuzany Hofmanovej rzucają światło na najmniej znane z tradycyjnych źródeł części…
Natalia Polasik „Riders of the Distant Sky" /fragment/, 2024 r. // Natalia Polasik / @moonwaterpl

Między współpracą a rywalizacją: gdy złe drzewo daje dobre owoce

Agnieszka Kloch
Gdy Karol Darwin i Alfred Wallace ogłosili teorię ewolucji, biolodzy zaczęli się spierać o to, czy w przyrodzie jest więcej rywalizacji, czy współpracy. Dziś…
Rosa Persica // Fot. Will-o-the-wisp / Shutterstock

Przodek wszystkich róż. Odkrycie naukowców może odmienić rynek kwiatowy

Łukasz Lamża
Analizy genetyczne sugerują, że dziki przodek wszystkich obecnie hodowanych róż najbardziej przypominał pewien dziko rosnący krzew, niezbyt podobny do kwiatów…
Łukasz Lamża - Jeszcze inna przyszłość

IQ ludzkości zaczyna spadać: ale dlaczego? [Jeszcze inna przyszłość odc. 18]

Łukasz Lamża
Ludzkość staje się z dekady na dekadę nie tylko zdrowsza, ale i inteligentniejsza, czego dowodzi tzw. efekt Flynna, czyli systematyczne zwiększanie się…
He Jiankui przed odczytaniem oświadczenia dla mediów. Pekin, 21 lutego 2023 r. // Fot. Greg Baker / AFP / East News

Przygotujmy się na transgenicznych ludzi

Łukasz Kwiatek
W ciągu trzech dekad powstaną technologie pozwalające na edycję wielu miejsc w genomie jednocześnie. Dzięki temu będziemy mogli minimalizować ryzyko zapadania…
Sekretarz generalny Komitetu Noblowskiego Thomas Perlmann ogłasza Victora Ambrosa i Gary'ego Ruvkuma tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2024. Sztokholm, 7 października 2024 r. // Fot. Jonathan Nackstrand / AFP / East News

Poznaliśmy laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii

Bartosz Kabała
Amerykańscy biolodzy Gary Ruvkun i Victor Ambros zostali nagrodzeni za odkrycie miRNA i opisanie jego roli w regulacji ekspresji genów.

Genetyczne nożyczki naprawią hemoglobinę

Bartosz Kabała
Agencja odpowiadająca za regulację leków w Wielkiej Brytanii (MHRA) dopuściła do użytku pierwszą terapię z wykorzystaniem CRISPR-Cas9 – molekularnego narzędzia…
Nessie – pomnik potwora z Loch Ness na brzegu jeziora, Szkocja. / GUNTER LENZ / BE&W

Pływamy w zupie genów

Wojciech Brzeziński
Badania cząsteczek DNA zalegających w środowisku to nowe okno na współczesny i dawny świat. Ale także zagrożenie dla naszej prywatności.

Zgodę na badania genetycze mamy... w genach

January Weiner
Przynajmniej częściowo. To oznacza, że bazy genomów nie reprezentują dobrze całego społeczeństwa. Ustalenia badaczy z Uniwersytetu w Oksfordzie trzeba będzie…
Kathleen Folbigg, czerwiec 2023 r. / AFP / EAST NERWS

Nazywali ją „najgorszą matką Australii”. Jej niewinność udowodnił zespół naukowców

Wojciech Brzeziński
Jej życie runęło wielokrotnie. Cztery razy, gdy jej dzieci umierały we śnie. I piąty, gdy w 2003 r. została skazana na 40 lat więzienia za ich zabójstwa.…

Nowy mechanizm starzenia się organizmu

Michał Gikowski
Zbytnia szybkość skraca życie. Przynajmniej jeśli chodzi o kopiowanie genów. Bo nadmierny pośpiech prowadzi do powstawania kosztownych błędów.
Mrówki Anoplolepis gracilipes / CLAUDIO CONTRERAS / BE&W

Rywalizacja wśród genów

Łukasz Kwiatek
Chimeryczne mrówki Anoplolepis gracilipes są ucieleśnieniem konfliktu między ­rodzicami.
Shawn Bradley (w środku, z numerem 44), jeden z najwyższych koszykarzy w historii. Dallas, USA. 6 grudnia 2000 r. / RONALD MARTINEZ / GETTY IMAGES

Nierówności genetyczne będą widoczne w postaci nierówności społecznych

Jarek Gryz
Współczesna genetyka coraz wyraźniej pokazuje, że wrodzone różnice wpływają na nasze życiowe sukcesy. To politycznie zapalny i niewygodny temat, tak dla…
Most Helisy w Singapurze. Charakterystyczny kształt cząsteczki DNA jest już fenomenem kulturowym / PAUL BROWN / ARDEA.COM / EAST NEWS / PAUL BROWN / ARDEA.COM / EAST NEWS

Nożyczki już tną

Anna Bartosik
W cieniu setek badań nad szczepionką i lekami mającymi powstrzymać obecną pandemię rozgrywa się kolejny etap rewolucji naukowej, związanej z metodą edycji…
/ K. CRAWFORD ET AL., „CURRENT BIOLOGY”

Co się kryje pod plamkami

Łukasz Kwiatek
To nie tylko przysmak kuchni śródziemnomorskiej – kałamarnice (kalmary) są także grupą zwierząt bardzo zasłużoną dla nauki.

Szczur z NYC

Łukasz KwiateK / NATURE.COM
W Nowym Jorku jest ich 2 miliony. A życie w wielkiej metropolii zupełnie je odmieniło – jak wynika z ustaleń Arbela Harpaka z Columbia University i…
/ FREE-PHOTOS / PIXABAY

Moda na geny

Bartosz Kabała
Nie ma nic bardziej osobistego niż nasz własny genom. Coraz więcej ludzi ujawnia go firmom oferującym rozmaite testy. Dla wiedzy lub zaspokojenia ciekawości.…
/ ULRICH BAUMGARTEN / GETTY IMAGES

Przeszczep z mitologii

Bartosz Kabała
Od kilkudziesięciu lat naukowcy coraz bardziej interesują się genetycznymi chimerami. Po to, by w przyszłości móc hodować ludzkie narządy w organizmach innych…
/ MARIANA BAZO / REUTERS / FORUM

Mozaika, bakterie i chimery

Mariusz Gogól
Zapomnijcie o tym, czego uczono was w szkołach. Jesteśmy niejednorodni genetycznie. Każdy z nas jest konglomeratem komórek różniących się swoim DNA.
W Indonezji: modliszka, siedząca na gałązce winorośli, zaczyna właśnie lunch. / LESSY SEBASTIAN / SOLENT NEWS & PHOTO AGENCY / EAST NEWS

Wojny genów

Mariusz Gogól
Cząsteczka DNA odpowiada nie tylko za informację genetyczną organizmu. Lepka i śmiercionośna, bywa wykorzystywana jako broń podczas starcia z patogenami.

Pierwsze dzieci modyfikowane genetycznie

Łukasz Lamża
/ CELL.COM

Córka dwóch matek

Mariusz Gogól
Chińscy Badacze wyhodowali myszy pochodzące od dwóch matek.
„Północne białe nosorożce” – rzeźba duetu Gillie and Marc. Nowy Jork, marzec 2018 r. / JOHANNES SCHMITT-TEGGE / DPA / AFP / EAST NEWS

Jak wskrzesić nosorożca

Wojciech Brzeziński
Genetycy mają pomysł, jak przywrócić naturze gatunki wytępione przez człowieka. Tylko że pytanie brzmi też – czy powinni.
Policja chroni pole kukurydzy GMO przed demonstrantami, Virazeil, południowa Francja, wrzesień 2001 r. / PATRICK BERNARD / AFP PHOTO / EAST NEWS

Matka Natura i GMO

Łukasz Sakowski
Liczni przeciwnicy organizmów modyfikowanych genetycznie twierdzą, że są one nienaturalne i niebezpieczne. Skonfrontujmy ten pogląd z rzeczywistością.

Genowy skalpel

Anna Bartosik
Naukowcy wykonali kolejny krok w kierunku udoskonalenia rodzącej się na naszych oczach precyzyjnej chirurgii genetycznej.
FOT. GRAŻYNA MAKARA

Moja ulubiona święta

Szymon Hołownia
Nie wierzę w Boga, który mógłby chcieć czyjegoś bólu.

Dlaczego się starzejemy

Łukasz Kwiatek
Analizy genetyczne przeprowadzone przez Carinę Schlebusch z uniwersytetu w Uppsali i jej zespół przesunęły okres wyłonienia się naszego gatunku na 260–350 tys…

Chimery: nadzieja transplantologii

Anna Bartosik
W mitologii greckiej Chimera – dziecko Tyfona i Echidny – miała głowę lwa, ciało kozy i ogon węża. W biologii chimera to organizm posiadający geny innego…
/ Fot. Roy Morsch / GETTY IMAGES

Geny i przyprawy

Łukasz Lamża
Jeden mały spożyty batonik wpłynie na strukturę genetyczną naszych dzieci i dzieci ich dzieci. Do setnego pokolenia.

Na tropie nowego gatunku człowieka

Łukasz Lamża
Historia naszego gatunku to trwająca przez setki tysięcy lat wędrówka po Ziemi, której towarzyszy nieustanne mieszanie się ze sobą populacji praludzi.
Anna Bartosik /

Życie jak układanka

Anna Bartosik
473 – dokładnie tyle genów jest koniecznych do życia i namnażania najmniejszego organizmu – Syn 3.0, czyli tzw. sztucznego życia. Co zaskakujące, naukowcy nie…
Artystyczna wizja metody CRISPR-Cas9 / Fot. Stephen Dixon / MCGOVERN INSTITUTE FOR BRAIN RESEARCH MIT

Na ostrzu genetycznego noża

Anna Bartosik
Geny da się już edytować metodą „wytnij-wklej”. Prosto i tanio: laboratorium można zbudować w garażu. I właśnie wydano pierwszą w Europie zgodę na modyfikację…

Etyczne i nieetyczne modyfikacje DNA

Artur Sporniak
Za symboliczny początek narodzin terapii genowej można uznać rok 1990, w którym rozpoczęto leczenie czteroletniej Ashanthy DeSilvy chorej na ciężki złożony…
Tomas Lindahl, Paul Modrich i Aziz Sancar, laureaci nagrody Nobla z chemii 2015 / / AFP/JUSTIN TALLIS/DUKE PHOTOGRAPHY/MEGAN MORR/UNC SCHOOL OF MEDICINE/MAX ENGLUND/EAST NEWS

Komórkowy warsztat DNA

Marcin Bójko
Noblem z chemii podzielą się trzej naukowcy, którzy odkryli metody serwisowania nici DNA znajdujących się w żywych komórkach. Bez substancji, których działanie…
Prof. Jan Strelau, spotkanie w ramach Festiwalu Kopernika w Krakowie, 20 maja 2015 r. / / fot. Kamila Zarembska / TP

Prof. Strelau: geniusz potrzebuje pomocy

Łukasz Sochacki
Można wskazać biologiczne podłoże geniuszu, ale nie można odziedziczyć go po przodkach.
Artur Sporniak / / fot. Grażyna Makara

Przekroczono niebezpieczny próg

Artur Sporniak
Potwierdziły się obawy, że w Chinach prowadzone są próby manipulowania ludzkim genomem.