Najważniejszym osiągnięciem mijającego roku są dla mnie prace zespołu kierowanego przez Briana L. Hie z Uniwersytetu Stanforda dotyczące projektowania nowych białek, a nawet całych genomów.
Inżynieria genetyczna, rozwijana już od ponad pół wieku, dotychczas ograniczała się do modyfikowania cząsteczek i organizmów powstałych naturalnie, drogą ewolucji biologicznej. Zaprojektowanie „od zera” nowych form, niepodobnych do tego, co znamy, było do niedawna nieosiągalnym marzeniem tzw. biologii syntetycznej (żałuję, że nie przyjął się w polszczyźnie ukuty dawno temu jeszcze przez Stanisława Lema termin „biokonstruktorstwo”).
Sztuczna inteligencja i pojektowanie nowych form życia
W opublikowanej w listopadzie w „Nature” pracy zespół z Uniwersytetu Stanforda wykorzystał do projektowania nowych białek bakteryjnych generatywny model językowy (działający na zasadzie podobnej do znanych wszystkim narzędzi AI) nazwany Evo, wytrenowany na genomach znanych bakterii. Białka następnie wyprodukowano w laboratorium i okazało się, że są aktywne biologicznie, mimo że ich sekwencja aminokwasowa nie przypomina żadnej znanej w naturze.
Kolejnym krokiem zespołu Hie było stworzenie tą metodą całego genomu bakteriofaga – wirusa infekującego komórki bakterii. W tej pracy, na razie dostępnej w postaci tzw. preprintu (wstępnej publikacji, która nie przeszła jeszcze recenzji), badacze wykazali, że taki zaprojektowany przez AI bakteriofag jest zdolny do infekowania komórek bakteryjnych.
To zupełnie nowe podejście i nie znamy jeszcze wszystkich jego ograniczeń i możliwości, ale perspektywy otwierające się dzięki projektowaniu nowych form życia są niewątpliwie ekscytujące.
PAWEŁ GOLIK jest dyrektorem Instytutu Genetyki i Biotechnologii Uniwersytetu Warszawskiego.
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
Artykuł pochodzi z numeru Nr 1-2/2026
