urbanistyka: najważniejsze informacje

// il.Jerzy Skakun dla „TP"
Wersja audio

Polacy kochają samochody. A Polskę zbudowano tak, że prędko z nich nie wysiądą

Filip Springer
Własne auto dawno przestało być tylko środkiem transportu i narzędziem prestiżu. Stało się mobilną twierdzą, chroniącą przed dyskomfortem i obcymi. Złotą…
Okładka Dodatku Bielsko-Biała // fot.Jakub Dodek / Fot. Lucjusz Cykarski //Archiwum UM Bielsko-Biała

Bielsko-Biała – Polska Stolica Kultury 2026. Miasto z energią większą niż metropolie

Michał Sowiński
To miejsce, które nie próbuje nikogo naśladować. Łączy różne tradycje i doświadczenia, budując własny rytm i energię – widoczne szczególnie w sposobie, w jaki…

Bielsko-Biała. Miasto, które zostało pierwszą Polską Stolicą Kultury

W najbliższym numerze „Tygodnika Powszechnego” dodatek: „Bielsko-Biała. Polska Stolica Kultury 2026” – portret miasta, w którym historia i teraźniejszość oraz…
Protest przeciwko gentryfikacji krakowskiego Kazimierza. Kraków, 22 lutego 2026 r. // Fot. Beata Zawrze / REPORTER

Gentryfikacja. Kiedy rewitalizacja wypiera mieszkańców

Marcin Tusiński
Kiedyś chodziłem do fryzjerki Jadzi, mechanika Jacka i szewca Roberta. Wszyscy musieli się wyprowadzić z centrum miasta wykończeni rosnącymi czynszami. Są za…
// graf. Nikodem Pręgowski dla „TP"
Wersja audio

Biedronka i Lidl rządzą w Polsce. Jak dyskonty zmieniają rynek i środowisko

Beata Chomątowska
Lidl i Biedronka stały się stałym elementem polskiego krajobrazu. Dyskonty wpływają na ceny i konkurencję w handlu, ale także na wygląd miast i styl życia. Jak…
Festyn z okazji Dnia Sasiada. Poznań, 7 września 2014 r. // Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Wyborcza.pl

Sąsiedztwo po polsku. Dlaczego nie znamy swoich sąsiadów?

Martyna Pietrzak-Sikorska
Sąsiedzi mieszkają najbliżej nas. Mimo to relacje sąsiedzkie z roku na rok słabną. Dlaczego przestaliśmy budować więzi z ludźmi, z którymi dzielimy przestrzeń?
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara
Wersja audio

Matki karmiące prześladują celebrytę z Pudelka? Mam wiedzę z pierwszej ręki

Zuzanna Radzik
Nasze miasta projektował ktoś, kto nigdy nie musiał poruszać się z dzieckiem w wózku.
Instalacja "Leśnia" w gotyckim wnętrzu kościoła św. Jana w Gdańsku. 27 czerwca 2025 r. // Fot. Adam Warżawa / PAP

Lato nie do wytrzymania. A gdyby tak otworzyć kościoły?

Marek Rabij
W całej Polsce stoi około 15 tysięcy obiektów sakralnych. Z racji swego przeznaczenia zapewniają też znakomitą ochronę przed upałem. Problem w tym, że…
Stare Miasto w Lublinie // Fot. Iwona Burdzanowska / Agencja Wyborcza.pl

Szczerek sprawdza w polskich miastach, ile jest Niemiec w naszej tożsamości

Ziemowit Szczerek
Tęsknię do jakieś formy, w której zamanifestowałaby się siła i atrakcyjność mojego państwa. Czy już jest za późno na to, by choć spróbować ją Polsce nadać?
Osiedle łanowe we wsi Szyce pod Krakowem, 24 maja 2023 r. // Fot. Jakub Włodek / Agencja Wyborcza.pl

Na granicach aglomeracji: bezwzględna walka o ziemię w Polsce

Agnieszka Kamińska
Wyprowadzamy się poza miasta, ale stale korzystamy z ich usług. Pozbawione podatków ośrodki starają się w odwecie poszerzać swe granice. Ta bezwzględna walka o…
Domy pod estakadą w ciągu drogi krajowej nr we wsi Lasek. 3 kwietnia 2025 r. // Fot. Agnieszka Kantaruk

Głośno, coraz głośniej. Czy naprawdę musimy tonąć w hałasie?

Agnieszka Kantaruk
Kosztowne zabezpieczenia akustyczne ciągną się kilometrami – przy polach i ugorach. Jednak lokalne społeczności nie są w stanie wyegzekwować ochrony swoich…
W latach 60. projektanci bloku nie mogli przewidzieć, że pół wieku później co trzeci jego mieszkaniec będzie po 80-ce. // Fot. Marek Rabij

Co trzeci mieszkaniec ma tu ponad 80 lat. Dla MOPS-u są zbyt zdrowi

Marek Rabij
Piętra są cztery. Ona jedna, ich jedenaścioro, coraz bardziej niedołężnych i schorowanych. Gdyby nie ona, ich życie byłoby o wiele trudniejsze. Ale gdyby nie…
Fot. Davide Angelini / Adobe Stock

Polska leży nie między Odrą a Bugiem, lecz między zlewem a piekarnikiem

Marcin Napiórkowski
To nie przypadek, że tak gorąco szukamy dziś tego, co nas łączy. I to nie pośród abstrakcyjnych idei, a w oswojonej przestrzeni między zlewem, lodówką a…
Pustułka (falco tinnunculus) gniazdująca na kościelnej wieży. Marzec 2015 r. // Fot. Piotr Kamionka / Reporter

Wielkomiejskie umiejętności ptaków. W miastach ewoluują inaczej niż w dziczy

Mariusz Gogól
Ptaki po zamieszkaniu w mieście już po paru pokoleniach zaczynają się zmieniać. Ich ciała stają się mniejsze, a niektóre gatunki, jak kardynał północny, mają…
Otwarcie po przebudowie „Zielonej Krupniczej”. Kraków, 27 maja 2023 r. Sylwia Penc / Agencja Wyborcza.pl

Prawo do miasta

Jacek Taran
Grundmanna Office Park w Katowicach // Materialy prasowe Cavatina
MATERIAŁ PARTNERA

Cavatina: lider rynku nieruchomości w Polsce

Projekty architektoniczne Cavatiny wyróżniają się niepowtarzalną i ponadczasową architekturą, w ślad za którą podąża funkcjonalność, energooszczędność i…
Agnieszka Labus, urbanistka i architektka. Piekary Śląskie, 1 października 2024 r. // Fot. Jacek Taran

Jakie powinny być miasta przyszłości, byśmy mogli w nich żyć długo i szczęśliwie?

Jacek Taran, Agnieszka Labus
Słyszę od deweloperów: zrobiliśmy świetlicę, a ludzie nie przychodzą. Nie przychodzą, bo nikt ich nie zaangażował w stworzenie tej przestrzeni. Trzeba…
Brama Krakowa - wizualizacja // Materiały prasowe partnera
Materiał partnera

Lepsze Miasto – nowa koncepcja zagospodarowania krakowskich Rybitw

Kinga Dawidowicz
Czy lepiej zburzyć, usunąć chaos przestrzenny, a w jego miejsce nakreślić siatkę prostopadłych ulic, wzdłuż których staną smukłe wysokościowce, czy jednak…
Zuzanna Radzik // Fot. Grażyna Makara

Niewiele jest dziś ważniejszych tematów w miastach niż beton, samochody i zieleń

Zuzanna Radzik
Spory o to, jak sprawić, by miasto nadawało się do życia, potrafią dzielić mocno, bo dotyczą codziennych nawyków i zgody na drobną niewygodę.
Zrewitalizowana część Parku Jordana w Krakowie, maj 2021 r. // Fot. Beata Zawrzel / Reporter

Terapia architekturą. Jak wyglądałoby miasto idealne?

Beata Chomątowska
Magdalena Milert, architektka i urbanistka: W przeddzień wyborów samorządowych wydaje mi się niezwykle ważne, by podkreślić, że w dużej mierze od tego, na kogo…
Kobiety niosą drewno wydobyte z gruzów Warszawy, 1945 r. / ZOFIA CHOMĘTOWSKA / MUZEUM WARSZAWY

Czas gruzobetonu. Jak wyglądała odbudowa Warszawy

Adam Przywara, Patrycja Bukalska
ADAM PRZYWARA, historyk, badacz architektury: Botanicy twierdzili, że gdyby nie było ingerencji człowieka, po roku 1945 zrujnowana lewobrzeżna Warszawa…
/ KASIA KOZAKIEWICZ DLA „TP”

Czym nas kuszą małe miasta

Marek Szymaniak
RAPORT MARKA SZYMANIAKA | Drożejące mieszkania w metropoliach i coraz powszechniejsza praca zdalna to szansa dla mniejszych miejscowości. Wygrają te z…
Plac Marszałka Tity (obecnie plac Macedonii) w Skopje, koniec lat 70. / POCZTÓWKA Z ARCHIWUM KINGI NETTMANN-MULTANOWSKIEJ // „WARSZAWA RYSUJE SKOPJE”

Jak Polacy kreślili Skopje

Marta Szpala, KINGA NETTMANN-MULTANOWSKA
Odbudowa macedońskiej stolicy 60 lat temu to nie tylko triumf polskiej myśli urbanistycznej, ale też wyznaczenie wzorców dla wykorzystywania socjologii w…

Odbudowa Saskiego zakładnikiem polityki

Paweł Bravo
Krakowscy urzędnicy testują nową trasę rowerową, Kraków 2015 r. / JAKUB OCIEPA / AGENCJA GAZETA

Partia stadionów i estakad

Piotr Kozanecki
Samorządy nie uniknęły polaryzacji politycznej. Ale miastami rządzi tak naprawdę jedna i ta sama ponadpartyjna logika, którą widać przy podziale budżetów.
Rondo Ignacego Daszyńskiego, Warszawa, luty 2018 r. / ADAM CHEŁSTOWSKI / FORUM

Niech się mury pną do góry

Piotr Kozanecki
Specustawa mieszkaniowa nie zepsuje przestrzeni w miastach i nie pogłębi chaosu urbanistycznego, bo niewiele zostało do zepsucia. Ale też sytuacja na rynku…
Stobnica między Obornikami a Wronkami: zamek na wyspie w Puszczy Noteckiej. Inwestorem planowanego tam hotelu jest spółka DJT. Zdjęcie z drona, lipiec 2018 r. / Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Gazeta /

A tu teraz będzie osiedle

Marek Rabij
Ustawa, którą media nazwały „lex deweloper”, nie musi zrodzić urbanistycznego chaosu, jeśli władze gmin wykażą się zdrowym rozsądkiem i chęcią współpracy z…
Na Rynku Głównym w Krakowie / M. LASYK / REPORTER

Przekleństwo pięknego miasta

Piotr Kozanecki
Turyści tak zmieniają zakres usług, ceny w sklepach i rynek nieruchomości, że mieszkańcom coraz trudniej prowadzić zwykłe, codzienne życie.
W Krakowie mieszkańcy oprotestowali separatory oddzielające pasy ruchu samochodów od torów tramwajowych / MATEUSZ SKWARCZEK / AGENCJA GAZETA

Ślepe ulice

Piotr Kozanecki
Połowę pieniędzy przeznaczonych na inwestycje największe polskie miasta przeznaczyły na lanie asfaltu. Nigdzie nie przyniosło to odpowiednich skutków.
/ MATTHIEU SPOHN / GETTY IMAGES

Mniej więcej

Beata Chomątowska
Na początku dekady ruch minimalistów był jak łyk świeżego powietrza w świecie dławionym nadmiarem. Co zostało z tej szkoły życia?
Domy wiktoriańskie w San Francisco, widok z Alamo Square Park / Fot. Andriy Kravchenko / EAST NEWS

Sposoby zamieszkiwania

Agnieszka Sabor
Jak powinno wyglądać nasze wymarzone miasto? Ludzkość przećwiczyła już wiele modeli. I wciąż szuka ideału.
Na palmę Joanny Rajkowskiej na rondzie de Gaulle’a w Warszawie wspina się Cecylia Malik. Z projektu „365 Drzew” Cecylii Malik, 2010 r. / Fot. Cecylia Malik

Bunt miast

Beata Chomątowska, Cezary Polak
Partyzanci z grabiami, artyści ustawiający na bulwarze różowe jelenie, matki organizujące wózkowe masy krytyczne, rowerzyści protestujący przeciw dyktatowi…