Bielsko-Biała – Polska Stolica Kultury 2026. Miasto z energią większą niż metropolie

Z Bielsko-Białą zaprzyjaźniłem się stosunkowo niedawno – i od pierwszego momentu miałem poczucie, że trafiłem w miejsce unikalne. Takie, które nie próbuje nikogo naśladować ani niczego udowadniać. Miasto o własnym rytmie, wyraźnym charakterze i niepowtarzalnej energii.

To właśnie ten zachwyt – nad nieoczywistą urodą miasta, nad jego wielowarstwową historią, nad intensywnością życia kulturalnego – stał się punktem wyjścia do pracy nad tym dodatkiem. Chcieliśmy uchwycić coś, co trudno opisać jednym zdaniem: szczególny rodzaj napięcia między tradycją a współczesnością, między lokalnością a otwartością, między tym, co oswojone, a tym, co dopiero się wydarza.

Tytuł Polskiej Stolicy Kultury 2026, który Bielsko-Biała otrzymało jako pierwsze miasto w historii, nie jest więc zaskoczeniem. Dla wielu osób – także tych, które z tym miastem są związane od lat – decyzja ta wydaje się oczywista. Bo jeśli przyjrzeć się bliżej temu, jak Bielsko myśli o kulturze i jak ją tworzy, na tle innych polskich miast wyróżnia się imponującą konsekwencją.

Kultura nie jest tu bowiem dodatkiem ani tylko jego ozdobą. Jest jednym z fundamentów – czymś, co kształtuje tożsamość i sposób działania. Widać to zarówno w historii, jak i we współczesności. Już w XIX wieku powstawały tu instytucje, które do dziś wyznaczają standardy życia kulturalnego, jak Teatr Miejski otwarty w 1890 r. Później pojawiały się kolejne ogniwa: Studio Filmów Rysunkowych, z którego wyrosły postaci tak szczególne dla całych pokoleń jak Bolek i Lolek czy Reksio, a także silne środowiska muzyczne, festiwale – i wiele innych inicjatyw, które razem tworzą tę gęstą sieć.

Ale równie ważni jak instytucje są ludzie i sposób, w jaki traktują sztukę – bo w zasadzie do tego sprowadza się ta opowieść. W rozmowach powraca ten sam motyw: partnerstwo, otwartość, gotowość do współpracy. Zbigniew Preisner mówi wprost, że w Bielsku spotyka ludzi naprawdę zainteresowanych sztuką – takich, którzy chcą z artystami pracować i traktują ich jak partnerów, a nie wykonawców zadań.  

Ten dodatek pokazuje tylko wycinek tej rzeczywistości. Zebrane w nim teksty prowadzą przez najważniejsze wątki: historię miasta na styku różnych porządków – dawnego świata habsburskiego i galicyjskiego, przemysłowe dziedzictwo oraz dzisiejszą aktywność instytucji i środowisk twórczych. Jak zauważa Rafał Matyja, Bielsko-Biała od początku rozwijało się jako przestrzeń na przecięciu różnych tradycji i doświadczeń – i to właśnie ta złożoność stała się fundamentem jego dzisiejszej tożsamości. 

Program Polskiej Stolicy Kultury 2026 jest naturalnym rozwinięciem tej historii. To nie pojedyncze wydarzenia, ale całościowa propozycja – rozpisany do końca roku kalendarz festiwali, wystaw, koncertów i projektów, który pokazuje skalę i ambicję miasta. Nawet nie próbuję go streszczać – dostępny jest online i to on najlepiej oddaje intensywność tego roku.

Ten dodatek to rodzaj przewodnika po logice miasta. Pokazuje, skąd bierze się jego pozycja i dlaczego właśnie tu kultura rozkwita z całą mocą. Zapraszam do lektury – i oczywiście do Polskiej Stolicy Kultury. 

Dodatek do „Tygodnika Powszechnego” 13/2026

Redakcja: Michał Sowiński 

Opieka wydawnicza: Michalina Kościelny 

Proj. graf.: Marek Zalejski 

Skład: Andrzej Leśniak 

Fotoedycja: Grażyna Makara, Katarzyna Bułtowicz 

Korekta: Sylwia Frołow, Magdalena Pawłowicz, Maciej Szklarczyk

Partnerem dodatku jest Bielsko-Biała. Polska Stolica Kultury 2026