Nauka

Kierownik działu: Łukasz Kwiatek

Rudawka malajska (Pteropus vampyrus), nazywany też latającym psem lub latającym lisem, to jeden z największych gatunków nietoperzy (rozpiętość skrzydeł sięga 1,5 metra, a waga kilograma). Zamieszkuje Azję Południowo-Wschodnią. Żywi się owocami, nektarem i pyłkiem // Claude Balcaen / Biosphoto / AFP / East News

Sekretne życie nietoperzy. W izraelskich bunkrach zamieszkały gatunki z trzech kontynentów

Maria Hawranek, Eran Levin
Eran Levin, zoolog: Brodawkonosy byłyby idealnymi zwierzętami domowymi. Są czyste, pięknie pachną owocami, nie zajmują miejsca, bo zwisają z sufitu, lubią…
Noc Walpurgii w Sztokholmie, 30 kwietnia 2016 r. Współcześnie symbolizuje przywitanie wiosny. Jej nazwa pochodzi od św. Walburgii, anglosaskiej misjonarki nawracającej plemiona germańskie w VIII w. Dawniej wierzono, że to szczególnie ważna noc dla czarownic i złych duchów, które odganiano ogniem. // Fot. T. Schäffer / imageBROKER / Forum
Wersja audio

Historia ognia. Opanowanie żywiołu sprawiło, że staliśmy się ludźmi

Kasper Kalinowski
Dzięki ogniowi homininy przejęły kontrolę nad jaskinią, wypędziły z niej drapieżniki i stanęły na szczycie łańcucha pokarmowego. Te dokonania blakną jednak…
TP 28-2026 Ozempic dla wybranych // il. Przemysław Gawlas & Michał Kęskiewicz dla „TP”
Wersja audio

Ozempic zmienia życie. Ale nie wszystkim tak samo

Michał Kuźmiński
Analogi GLP-1 zmieniły leczenie otyłości i życie wielu pacjentów. Ale popularność Ozempicu i Mounjaro odsłania też coś niewygodnego: nowy ideał szczupłości,…
// Vadym Huzhva / Adobe Stock

Teoria przywiązania. Jak natura relacji przekłada się na liczbę dzieci?

Łukasz Kwiatek
Teoria przywiązania pomaga wyjaśniać, jak budujemy więzi z innymi ludźmi. Nowe badanie sugeruje, że może ona rzucić światło na kryzys demograficzny.
Zeberka zwyczajna (Taeniopygia guttata) // slowmotiongli / Adobe Stock
Wersja audio

O czym śpiewają ptaki? Mówią więcej, niż sądziliśmy

Wojciech Mamak
Sztuczna inteligencja na dobre zadomowiła się już w wielu dziedzinach nauki. Dzięki jej zastosowaniu mamy szansę poznać reguły rządzące ptasimi pieśniami – a…
Scena z serialu Westworld (2016-2022), podejmującego tematyką dochodzenia sztucznej inteligencji do świadomości. Aaron Paul jako Caleb Nichols, obok robota George'a, w futurystycznym Los Angeles. // Fot. HBO

Czy sztuczna inteligencja może mieć świadomość

Paweł Orłowski, Michał Bola
Świadomość wciąż pozostaje tajemnicą ludzkiego mózgu. Jak powstaje i czy sztuczna inteligencja stanie się kiedyś czymś więcej niż zaawansowanym algorytmem?
// Gorgev / Shutterstock

Mózg lubi papier. Dlaczego czytanie na ekranie wymaga większego wysiłku?

Łukasz Kwiatek
Więcej rozumiemy i zapamiętujemy z lektury tekstów zapisanych na papierze niż na ekranie. Japoński neurobiolog Keita Umejima postanowił sprawdzić, dlaczego tak…
Ślady rondeli w okolicach Nowego Objezierza, 2021 r. // Fot. Robert Stachnik / REPORTER

Co wiemy o religii na ziemiach polskich przed Jezusem i Perunem

Wojciech Brzeziński
Na polskich ziemiach wyznawano różne religie tysiące lat przed pierwszym grzmotem Peruna. Możliwe, że jej najstarsze formy przyszły z terenów Grecji.
Materiał partnera

O dzieciach, które jeszcze nie znalazły słów

Ogólnopolska konferencja o rozwoju mowy dziecka „Chcę powiedzieć”
Lew z Vogelherd (ok. 40 tys. lat, kultura oryniacka), Muzeum Kultur Starożytnych w Tybindze // Fot. Wuselig, CC BY-SA 4.0
Wersja audio

Co się stało z kromaniończykami? Zagmatwana historia europejskich łowców-zbieraczy

Łukasz Kwiatek
Ponad 50 tys. lat temu ludzie anatomicznie współcześni zaczęli napływać do Europy i krzyżować się z neandertalczykami. Geny niektórych z nich przetrwały do…
Etruska urna, II wiek p.n.e. // Alamy / BE&W

Tkaczki dziejów. Brytyjska historyczka o miejscu kobiet w antyku

Kasper Kalinowski, Daisy Dunn
Daisy Dunn, badaczka starożytności: Na rzymskich nagrobkach kobiety chwalono za cnotę i przędzenie wełny. Tymczasem bez poetek, kapłanek, prorokiń i…
Laureaci i finaliści Nagrody Przewroty 2026 // Fot. Centrum Nauki Kopernik / Anita Walczewska / East News
Materiał partnera

Nagroda Przewroty 2026. Edukacja, jakiej dziś potrzebujemy

Michał Sowiński
Bezpieczeństwo, lokalna pamięć i udział w badaniach: tegoroczne Przewroty pokazują, jak szeroko trzeba myśleć o edukacji. Wyróżniono program Fundacji Dajemy…
Laureaci i finaliści Nagrody Przewroty 2026 // fot. Centrum Nauki Kopernik/Anita Walczewska EastNews
Materiał partnera

Nagroda Przewroty 2026. Centrum Nauki Kopernik ogłosiło laureatów

Michał Sowiński
Program „Rówieśnicy”, Dziecięcy Uniwersytet Pogranicza oraz projekty nauki obywatelskiej zostały wyróżnione w III edycji Nagrody Przewroty.
// Centrum Nauki Kopernik

Strefy Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności – niezwykłe miejsca na polskiej mapie nauki dla każdego

W świecie zdominowanym przez ekrany, szybkie przewijanie treści i nieustanny cyfrowy pośpiech coraz więcej osób szuka miejsc, które pozwalają doświadczać…
Zimorodek udający martwego // Fot. Raffaella Coreggioli / Adobe Stock

Zwierzęta mogą nauczyć się, czym jest śmierć. Ale będą ją rozumieć inaczej niż my

Maria Hawranek, Susana Monsó
Susana Monsó, filozofka: Wielu z nas widziało, jak kot znęca się nad myszą. Zabójcze ugryzienie różni się od tej okrutnej zabawy. To dowód na kognitywną…
Od lewej prof. Łukasz Okruszek, prof. Agata Starosta i prof. Michał Tomza, organizatorzy protestu „3% dla nauki, 100% dla Polski” // archiwum prywatne

Młodzi naukowcy są pod ścianą. „Żyjemy od grantu do grantu”

Anna Goc
Młody doktor w Barcelonie może zarabiać więcej niż profesor na najwyższym szczeblu kariery w Warszawie. Polscy naukowcy mówią głośne „Nie!”
Materiał prasowy
Materiał promocyjny

Nowoczesne kształcenie wyższe – postaw na rozwój z Akademią Humanistyczno-Ekonomiczną

Podjęcie decyzji o wyborze odpowiedniej uczelni wyższej stanowi jeden z najbardziej istotnych momentów w życiu każdego młodego człowieka. Odpowiednio…
Epidemia eboli. Rwampara w Kongo,20 maja 2026 r. // Fot. Moses Sawasawa / AP / East News

Wirus ebola: obecna epidemia w Afryce Środkowej to zagrożenie międzynarodowe

Bartosz Kabała
Pięćdziesiąt lat temu zidentyfikowano i nazwano nowy patogen – wirus ebola. Za aktualną epidemię odpowiada jednak odmiana, na którą nie działają leki i…
// Fot. Cfhdesign / Adobe Stock
Wersja audio

Tajna misja kosmitów. Jak UFO dzieli Amerykę

Wojciech Brzeziński
Amerykański rząd odtajnia kolejne dokumenty o śledztwach w sprawie UFO. Miłośnicy zielonych ludzików są rozczarowani, ale psychologowie, socjologowie i badacze…
Obraz mikroskopowy limfocytów T znajdujących się we wnętrzu większej komórki odpornościowej (makrofagu pęcherzykowym występującym w płucach). Takie zjawisko biolodzy nazywają emperipolezą. // fot. cellimagelibrary.org

Zagadkowe komórki. Co sprawia, że potrafią zmieniać kształt i się przemieszczać?

Maria Hawranek, Ewa Paluch
Ewa Paluch, biofizyczka: Aby zrozumieć komórki, potrzebujemy jednocześnie i biologii, i fizyki. A od dawna kształcimy studentów albo na fizyków, albo na…
Aleksander Miszalski, Prezydent Miasta Krakowa // Fot. UMK
Materiał partnera

Prezydent Krakowa Aleksander Miszalski zaprasza na Copernicus Festival 2026

Aleksander Miszalski
Copernicus Festival od lat stawia pytania, które nie tracą na aktualności, choć zmieniają się konteksty, w jakich próbujemy na nie odpowiadać.
Mapa włókien nerwowych mózgu stworzona na podstawie badania DTI, jednej z metod neuroobrazowania // Connect Images - Curated / Shutterstock

Świadomość: im więcej na jej temat odkrywamy, tym bardziej niezwykła się wydaje

Kasper Kalinowski, Anil Seth
Anil Seth, neuropsycholog: Jeśli zdefiniujemy świadomość poprzez język czy intelekt, dostrzeżemy ją tam, gdzie jej nie ma, np. w modelach językowych, i…
Neurony i układy (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Jak zrozumieć mózg? Ewolucja, różnice między płciami i przełomowe badania

Margit Kossobudzka-Lipińska
W naszych mózgach do dzisiaj występują cząsteczki, które niektórzy badacze uważają za pozostałości prastarego systemu wymiany informacji między komórkami. Mogą…
Mapa temperatury kosmicznego promieniowania tła wykonana na podstawie pomiarów misji WMAP. Obecnie różnice temperatur są minimalne, sięgają tysięcznych części procenta. Ale ich rozkład niesie informacje o bardzo wczesnym wszechświecie. // fot. NASA / WMAP Science Team

Dzień, który nie miał wczoraj. Jak sięgnąć do początków wszechświata

Sebastian J. Szybka
Najstarszego obrazu świata nie znajdziemy w muzeum. To mapa kosmicznego promieniowania tła, przedstawiająca wszechświat 380 tys. lat po Wielkim Wybuchu.
Loris powolny // Debbi / Adobe Stock

Ewolucja, emergencja, system i inne złożone pojęcia: co tak naprawdę znaczą?

Łukasz Lamża
Paradygmat złożoności dostarcza nowych narzędzi i języków opisu rzeczywistości – od fizyki po życie społeczne. Przyjrzyjmy się pytaniom, które odsłaniają jego…
Homo naledi // Emőke Dénes / CC BY-SA 4.0

Dlaczego tak trudno zrekonstruować ewolucję człowieka

Łukasz Kwiatek
Paleoantropolog John Hawks przekonuje, że nasi przodkowie byli bardziej zróżnicowani, niż dotąd uważaliśmy, a przy tym często się z sobą mieszali.
Natalia Polasik „XXX", 2018 r. // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Dlaczego problemy filozoficzne nie doczekują się zadowalających odpowiedzi

Wojciech Sady
Czy skoro filozofowie nadal komentują teksty sprzed setek lat, to znaczy, że – w przeciwieństwie do nauk – w tej dyscyplinie nie dokonuje się istotny postęp?
Nominacje w konkursie Mądra Książka Roku 2025 dla dorosłych // materiały prasowe
Materiał partnera

Mądra Książka roku 2025: nominacje w konkursie dla dorosłych i dzieci

Kamil Kopij, Marta Alicja Trzeciak
Przedstawiamy nominacje w konkursach Mądra Książka Roku 2025 i Mądra Książka Roku 2025 Dla Dzieci. Zwycięzców ogłosimy podczas Copernicus Festival 2026.

Zapraszamy na Copernicus Festival 2026: Złożoność

Łukasz Kwiatek
Program tegorocznego Copernicus Festival z pewnością jest złożony: to przeszło trzydzieści spotkań na głównej scenie w Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie…
Ewakuacja pasażerów ze statku MV Hondius w porcie Granadilla. Teneryfa, 10 maja 2026 r. // Fot. Chris McGrath / Getty Images

To nie nowy covid. Eksperci uspokajają po wykryciu hantawirusa

Bartosz Kabała
Historia holenderskiego statku MV Hondius z ogniskiem hantawirusa na pokładzie pokazuje, że nasza globalna wioska wciąż boi się pandemii.
Porządek i chaos (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

David Krakauer: co apostoł nowej nauki o złożoności mówi o świecie

Piotr Urbańczyk
David Krakauer, gość tegorocznego Copernicus Festival, uważa, że potrzebujemy odmiennego ujęcia praw przyrody i narzędzi teorii złożoności, by wyjaśnić świat,…
Perspektywa problemu (2026) // il. Natalia Polasik / @moonwaterpl

Jak z prostych reguł powstaje skomplikowany świat

Łukasz Lamża
Podczas Copernicus Festival porozmawiamy o złożoności. Czasami wstaję rano i wszystko wydaje mi się proste. Następnego dnia wszystko znów jest strasznie…
Esfandijar zabija smoka, manuskrypt, XIV w. // CPA Media / Alamy / BE&W

Język praindoeuropejski: co nowego wiemy dzięki współpracy lingwistyki i genetyki

Kasper Kalinowski, Laura Spinney
Laura Spinney, pisarka i popularyzatorka nauki: Język ewoluuje zawsze, nawet jeśli nic się nie dzieje, choćby poprzez błędy dzieci uczących się mowy od…
fot. Łukasz Bernaś
Materiał promocyjny

Inauguracja programu Bison Fellowship

W Warszawie 27 kwietnia 2026 r. w Rotunda PKO odbyła się oficjalna premiera i inauguracja programu Bison Fellowship – największej w Polsce otwartej i…
Materiał prasowy
Materiał promocyjny

Finaliści Nagrody Przewroty 2026

Spośród 360 zgłoszeń z całego kraju Centrum Nauki Kopernik wyłoniło 10 najbardziej nowatorskich, przewrotowych i inspirujących inicjatyw edukacyjnych – po 5 w…
Ryszard Szubartowski. Warszawa, grudzień 2025 r. // Fot. Robert Kowalewski / Agencja Wyborcza.pl

Uczył współtwórcę ChataGPT. Nauczyciel mistrzów mówi, co szkoła robi źle

Anna Goc, Ryszard Szubartowski
Jego uczniami są mistrzowie świata w programowaniu i Jakub Pachocki, jeden z głównych naukowców OpenAI. Ryszard Szubartowski przekonuje, że szkoła zbyt często…
Noc naukowców na Politechnice Poznańskiej, 27 września 2019 r. // Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Wyborcza.pl

Tomasz Rożek: Dzieci nie mają nauki w nosie

Marcin Żyła, Tomasz Rożek
Do szkolnego podziału na fizykę, biologię czy geografię zawsze czułem dużą nieufność. Na szczęście moja działalność sprawia, że mogę na ten podział gwizdać –…
Dario Amodei, dyrektor generalny Anthropic, podczas konferencji dla deweloperów Code with Claude. San Francisco, 22 maja 2025 r. // Fot. Don Feria / AP / East News

Anthropic i Mythos: czy AI może włamać się do każdego systemu na świecie?

Agata Kaźmierska
Model Mythos od firmy Anthropic ma wykrywać groźne luki w zabezpieczeniach. Czy to przełom w cyberbezpieczeństwie, czy początek nowej ery cyberataków?
Ilustracja jelita cienkiego – kosmki jelitowe zwiększają powierzchnię wchłaniania składników odżywczych do krwi i limfy. U niektórych zwierząt dobrze ukrwione jelita mogą również uczestniczyć w wymianie gazowej, co zainspirowało eksperymenty z podawaniem tą drogą tlenu ludziom // Sebastian Kaulitzki / Adobe Stock

Takanori Takebe: Oddychanie przez jelita może ratować życie

Maria Hawranek, Takanori Takebe
Japoński biomedyk Takanori Takebe pracuje nad dojelitowym wspomaganiem oddychania i organoidami wątroby. To terapie pomostowe, które w krytycznym momencie mogą…
// Adobe Stock

Mózg, piękno i dobro. Jak neurobiologia pomaga zrozumieć potrzeby duchowe

Iain McGilchrist, Michał Łuczewski
Ian McGilchrist, psychiatra, neuropsycholog, filozof: Straciliśmy zdolność do korzystania z intuicji właściwych prawej półkuli mózgu. Wydają się kolidować z…
// Ground Picture / Shutterstock
Wersja audio

Co się dzieje z mózgiem nastolatka w epoce nowych mediów

Ilona Kotlewska
Na całym świecie toczą się debaty nad tym, jak nowe technologie wpływają na mózg i psychikę młodych ludzi. Co mówi na ten temat neuronauka?
Astronauci Reid Wiseman, dowódca Artemis II, Victor Glover, Christina Koch i Jeremy Hansen podczas przygotowań do misji Artemis II SLS. Centrum Kosmicznym im. Kennedy'ego NASA na Florydzie, 30 marca 2026 r. // Fot. Bill Ingalls / NASA

Program Artemis wchodzi w fazę załogową. Dlaczego Amerykanie chcą wrócić na Księżyc?

Wojciech Brzeziński
Misja Artemis II sprawdzi, czy NASA jest w stanie bezpiecznie dostarczyć astronautów w okolice Księżyca. To pierwszy krok w realizacji nowego planu USA: budowy…
W lagunach albo płytkich jeziorach na młodej Ziemi panowały odpowiednie warunki dla reakcji chemicznych, które mogły zapoczątkować życie // Nava Nava / Shutterstock

Jesteśmy na dobrej drodze, by zrozumieć, jak powstało życie na Ziemi

Mariusz Gogól, Rafał Szabla
Rafał Szabla, fotochemik: Opowieść o początku życia jest złożona. Ale ze wszystkich scenariuszy ten podkreślający udział promieniowania UV wydaje się…
Materiał prasowy
Materiał promocyjny

Office 2024 czy Microsoft 365 – które rozwiązanie będzie dla Ciebie lepsze?

Dzisiaj oprogramowanie biurowe jest niezbędne w praktycznie każdej pracy. Od kancelarii prawnej, przez biuro rachunkowe, aż po zakład mechaniki samochodowej,…
Nasz chronotyp określa to, kiedy osiągamy szczyt fizycznego i intelektualnego funkcjonowania i kiedy jest nam najtrudniej. Zależy on wielu czynników - w tym tych wrodzonych. Londyn, 17 grudnia 2025 r. // Fot. Richard Baker / In Pictures / Getty Images

Kto rano wstaje? Jak preferencje dobowe wpływają na nasze życie

Maria Hawranek, Maciej Stolarski
Maciej Stolarski, psycholog: Mamy bardzo silne przekonania na temat chronotypów. Osoby wieczorne uważamy za mniej zdolne, mniej sprawne, mniej pracowite, a…
// metamorworks / Adobe Stock

Ekonomiczna szklana kula: czy wielki model gospodarki pozwoli przewidywać kryzysy?

Karolina Safarzyńska
Fizyk i ekonomista Doyne Farmer pracuje nad modelem, w którym symulowane byłoby działanie niemal wszystkich firm na świecie. Jakie zalety i ograniczenia ma…
Ksiądz profesor Michał Heller // Rys. Marcin Bondarowicz dla „TP"

Racjonalny wszechświat Michała Hellera

Tomasz Miller
Zdaniem Michała Hellera świat przypomina odwieczną, matematyczną strukturę, a sukcesy nowożytnej fizyki niosą w sobie znaczny ładunek filozoficzny i…
Ksiądz profesor Michał Heller, 2008 r. // Fot. Rafał Guz / Forum

Poszukajmy razem mądrości. Michał Heller w rozmowie z Wojciechem Bonowiczem

Wojciech Bonowicz, Ks. Michał Heller
Ks. Michał Heller: Pierwszym symptomem mądrości jest umiejętność obiektywizującego obserwowania świata. Bez narzucania światu tego, co się chce zobaczyć. Jeśli…