Gdyby nasz mózg działał jak komputer, to nie robiłoby mu różnicy, w jaki sposób wprowadzamy do niego informacje. Komputer dane przetwarza przecież tak samo, niezależnie od tego, na jakim nośniku zostały mu dostarczone. Z mózgiem jest inaczej – bo np. dla zapamiętywania treści znaczenie ma to, czy czytamy tekst zapisany na papierze, czy wyświetlony na ekranie.
Taką przewagę papieru nad elektroniką pokazało kilka metaanaliz, w których brano pod uwagę wyniki uzyskane w wielu niezależnych eksperymentach. Np. w 2018 r. Pablo Delgado z Uniwersytetu w Walencji i współpracownicy przeanalizowali badania z lat 2000-2017, w których wzięło udział łącznie ponad 170 tys. osób. Okazało się, że badani lepiej rozumieją treść materiałów zapisanych na papierze zwłaszcza wtedy, gdy czytają teksty informacyjne lub mieszankę tekstów informacyjnych i narracyjnych (w przypadku tych wyłącznie narracyjnych przewaga papieru zanikała), a także przy ograniczonym czasie na lekturę.
Co ciekawe, w eksperymentach z ostatnich lat efekt papieru był wyższy. Podważa to przekonanie, że różnice między czytaniem na papierze i na ekranie będą się zacierać, gdy czytelnicy coraz bardziej przyzwyczają się do ekranów. Wygląda na to, że jest odwrotnie!
Rok później inna metaanaliza pokazała, że czytelnicy „papierowi” bardziej precyzyjnie oceniają swoje wyniki. Są więc nie tylko bardziej wydajni w lekturze, ale i bardziej świadomi tego, jak dużo rozumieją.
Papier kontra tablet: co dzieje się z mózgiem podczas czytania?
Powtarzające się wyniki takich badań skłoniły Keitę Umejimę z Uniwersytetu Tokijskiego do zbadania, w jaki sposób czytanie na tablecie i na papierze angażuje mózg.
W opisanym właśnie w „PLOS One” eksperymencie japońskiego neurobiologa wzięło udział 25 studentów i doktorantów, których zadaniem była lektura mangi „Kuuneru Futari, Sumu Futari”. Ten komiks opowiada każdą historię dwukrotnie – z perspektywy dwóch osób. Uczestnicy badania czytali pierwszą część na papierze lub tablecie, a drugą – w skanerze do rezonansu magnetycznego (na ekranie), potem odpowiadali na pytania. Badaczy interesowało to, czy sposób czytania pierwszej części wpłynie na funkcjonowanie mózgu przy dalszej lekturze i pytaniach. Co się okazało?
Po pierwsze, choć liczba poprawnych odpowiedzi była podobna dla obu grup, to jednak uczestnicy „tabletowi” potrzebowali więcej czasu na odpowiedzi.
Po drugie, u badanych z grupy „papierowej” mózg wykazywał niższą aktywność w pewnych obszarach związanych z przetwarzaniem języka (lewa kora przedmotoryczna i lewy zakręt czołowy dolny) podczas lektury drugiej części tekstu i przy odpowiedziach na pytania, co badacze zinterpretowali jako wskaźnik mniejszego wysiłku poznawczego potrzebnego do integracji informacji i zrozumienia tekstu. Aby równie dobrze śledzić historię, czytelnicy „tabletowi” musieli bardziej wysilać mózgi.
Badacze spekulują, że „przewaga papieru” może brać się z kilku czynników – m.in. stąd, że papier, który zapewnia stały układ stron, daje silniejsze wskazówki przestrzenne niż tablet i gwarantuje ciągłość percepcyjną, a także umożliwia fizyczne poczucie postępu lektury.
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
