1989: najważniejsze informacje

Donald Trump na płycie lotniska w Morristown w stanie New Jersey, USA, 23 maja 2025 r. // Nathan Howard / Reuters / Forum
Wersja audio

Prognoza światowej polityki na rok 2026. Nadszedł czas chciwości i pogardy

Olaf Osica
Po roku rządów Donalda Trumpa widać już, jaki świat chce on nam stworzyć. Wiemy dość, by zaproponować ambitny polski plan dla Europy. I wesprzeć tych, którzy…
Tadeusz Mazowiecki i Helmut Kohl w Krzyżowej, 12 listopada 1989 r. // Fot. Andrzej Ślusarczyk / Fundacja „Krzyżowa" dla Porozumienia Europejskiego

Od „linii” do granicy. Polska i Niemcy nad Odrą i Nysą

Jacek Stawiski
W listopadzie 1990 r. Polska i zjednoczone Niemcy podpisały traktat o granicy. Była to realizacja celu, o który zabiegali także polscy uczestnicy oddolnego…
Georges Rencki, urzędnik europejski, ok. 1960 r. // archiwum prywatne

Powstaniec warszawski w Komisji Europejskiej. Burzliwe losy Jerzego Renckiego

Szymon Łucyk
Za młodu dzielny żołnierz AK, później emigrant i współtwórca zjednoczonej Europy, a po 1989 r. doradca polskich rządów: kolejne etapy życia Jerzego (Georges’a…
„Proszę państwa 4 czerwca 1989 skończył się w Polsce komunizm”, Joanna Szczepkowska, Warszawa 26 maja 2025 r. // Fot. Grażyna Makara

To jedno zdanie Joanny Szczepkowskiej

Joanna Szczepkowska, Katarzyna Kubisiowska, Grażyna Makara
Po moim występie Jerzy Urban napisał, że mam ćwierć mózgu. Potem ktoś mu odpowiedział, że mam cały mózg. No i tak rozmowa o wielkości mojego mózgu trwa do…
Kanclerz Helmut Kohl i premier Tadeusz Mazowiecki podczas mszy w Krzyżowej, 12 listopada 1989 r. // Fot. Karol Małcużyński / East News

Polska-Niemcy, 35 lat temu: dyplomatyczny tor przeszkód na drodze do Krzyżowej

Daniel Lemmen
Wizytę Helmuta Kohla w Polsce w listopadzie 1989 r. poprzedzały trudne negocjacje między Niemcami Zachodnimi a Polską. Jej efektem była wspólna deklaracja i…
Mur Berliński to dziś przede wszystkim atrakcja turystyczna, Berlin, październik 2024 r. // Fot. Łukasz Grajewski

35 lat temu upadł mur berliński. Dla wielu ludzi z opozycji w NRD było to zwycięstwo, ale trochę gorzkie

Łukasz Grajewski
Jesienią 1989 r. opozycja w Niemczech Wschodnich chciała zmieniać swój kraj na wzór Polski. Jednak większość obywateli NRD wybrała kurs na szybkie zjednoczenie…
Zabiegając o zachodnie kredyty, podczas wizyty w Nowym Jorku w grudniu 1988 r. Michaił Gorbaczow zapowiedział jednostronną redukcję armii sowieckiej i ograniczenie jej sił w krajach Europy Środkowej. Na zdjęciu od prawej: wiceprezydent USA George Bush, prezydent Ronald Reagan i przywódca Związku Sowieckiego, 7 grudnia 1988 r. W tle Statua Wolności. // World History Archive / BE&W

Agresja Rosji na Ukrainę uświadamia, jak pomyślnie dla nas potoczyły się wydarzenia lat 1989-91. Dlaczego Kreml odpuścił wtedy Europę Środkową?

Łukasz Kamiński
Gdy w marcu 1985 r. władzę w sowieckim imperium obejmował Michaił Gorbaczow, nic nie było przesądzone. Peany chwalące jego reformy ukazywały się nawet na…
Kampania wyborcza Solidarności przed wyborami 4 czerwca 1989 r. // Fot. Witold Jaroslaw Szulecki / East News

Co właściwie świętujemy 4 czerwca? O polskiej transformacji bez lukru

Michał Przeperski, Katarzyna Kubisiowska
Michał Przeperski, historyk: Obecna Polska ma miliony słabości, lecz końcówka PRL-u niosła ich miliardy. No i trudno było za komuny powiedzieć, że to nasze…
Scena ze spektaklu "1989", reż. Katarzyna Szyngiera. Kraków, 2 grudnia 2022 r. // Fot. Bartek Barczyk / materiały prasowe Teatru im. J. Słowackiego

Zapomniana wolność: przełom 1989 roku rozliczamy jako początek bolesnej transformacji. Nie pamiętając, że był też końcem lat 80.

Marcin Napiórkowski
Dziś naszą wyobraźnię meblują marazm, nierówności i polaryzacja. Pora odzyskać różnorodne opowieści o wolności, równości i braterstwie, na których zbudowana…
Protesty studentów domagających się legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów oraz reformy edukacji i usunięcia z Polski wojsk radzieckich. Kraków, 20 kwietnia 1989 r. // Fot. Jerzy Ochoński / PAP

Zanim nastał 4 czerwca 1989 roku, Kraków zapłonął gniewem

Marek Kęskrawiec, Edward Nowak
Edward Nowak, działacz opozycji antykomunistycznej: Niczego wówczas nie byłem pewien. Zostałem posłem, ale myślałem sobie, że miną dwa, trzy miesiące, i znowu…
Tablica z wynikami wyborów na Placu Konstytucji w Warszawie, czerwiec 1989 r. // Fot. Chris Niedenthal / Forum

„Niektórzy mówią, że był to drugi cud nad Wisłą” – historyk Andrzej Paczkowski wspomina swój osobisty 4 czerwca 1989 r.

Patrycja Bukalska, Andrzej Paczkowski
Prof. ANDRZEJ PACZKOWSKI: W 1988 i 1989 roku władze PRL prowadziły politykę dwutorową. Podejmowały rozmowy z Solidarnością, a równocześnie potajemnie…
Olga Drenda, maj 2023 r. / MACIEJ ZIENKIEWICZ DLA „TP”

Przewodnik po wolnej Polsce. Olga Drenda na 4 czerwca

Marcin Żyła
Kiedy Olga Drenda pyta ludzi o rok 1989, odpowiadają: „wtedy wszystko się zmieniło”. Ale właściwie – co dokładnie?
Krzysztof Głuchowski / fot. Katarzyna Cieślik

1989: Krzysztof Głuchowski o naszym pozytywnym micie

Katarzyna Kubisiowska, Krzysztof Głuchowski
Krzysztof Głuchowski, dyrektor Teatru im. Słowackiego w Krakowie: „Teatr ani w ogóle sztuka nigdy nie usiłuje czegokolwiek narzucać. Teatr zawsze jest lustrem…
Scena z musicalu „1989” w reż. Katarzyny Szyngiery w Teatrze Szekspirowskim w Gdańsku. Rafał Szumera jako Lech Wałęsa, Mateusz Bieryt – Władysław Frasysiuk i Marcin Czarnik – Jacek Kuroń. / / DAWID LINKOWSKI / GDAŃSKI TEATR SZEKSPIROWSKI

Jak powstawał musical „1989”? Pisze Marcin Napiórkowski

Marcin Napiórkowski
Polityczną sagę da się wyrazić wyłącznie językiem rapu, bo z natury jest oparty na rywalizacji, starciu, zderzeniu. Ale nie musi być antagonistyczny. Po…
30. rocznica Aksamitnej Rewolucji, Praga, 17 listopada 2019 r. / Fot. Petr David Josek / AP Photo / East News /

Święto uśmiechniętych twarzy

Wojciech Bonowicz
Tak się złożyło, że 17 listopada świętowałem 30. rocznicę Aksamitnej Rewolucji razem z Czechami na Václavskim náměstí w Pradze. Klaskałem, kiedy trzeba było…
Andrzej Zagajewski vel Andrzej Zamenhof / fot. oficjalny profil zespołu Hańba! www.facebook.com/Hanba1926

Hańba! – z Dwudziestolecia w Trzydziestolecie

Andrzej Zagajewski, Marta Filipiuk-Michniewicz, Michał Kuźmiński
W jubileusz Czerwca '89 o tym, czy językiem Międzywojnia da się opisywać dzisiejszą Polskę, dlaczego powracają dziś ówczesne upiory i o czym nigdy nie dość…
Wyniki wyborów wywieszane na placu Konstytucji, Warszawa, czerwiec 1989 r. / CHRIS NIEDENTHAL / FORUM

Mity Okrągłego Stołu

Tadeusz A. Olszański
Nie trzeba było wspólnie z komunistami pić wódki i pozwalać się przy tym filmować. Wręcz nie należało tego robić. Skutki tego błędu ciągną się do dziś: gdyby…
Mur berlinski, listopad 1989 r. /fot. Robert Maass / Corbis /

Polacy i wschodni Niemcy

Andrzej Paczkowski, Antoni Dudek, Łukasz Kamiński, Vera Lengsfeld, Christian Halbrock
Czym opozycja w PRL różniła się od opozycji w NRD? Dlaczego wszędzie buntowała się głównie młodzież? Co łączyło niemiecki protestantyzm i polski katolicyzm?…

„Refolucja”

Andrzej Paczkowski
Prof. ANDRZEJ PACZKOWSKI: Gdyby nie runął mur berliński, w Europie Środkowej nastąpiłoby wyhamowanie reform. Rozmawiała Patrycja Bukalska

Kamerzysta rewolucji

Joachim Trenkner
20 lat temu Siegbert Schefke ruszył z posad bryłę świata.

Solidarność wstrząśniętych

Petr Pithart
PETR PITHART (rocznik 1941), polityk i publicysta, jest obecnie wiceprzewodniczącym Senatu (izby wyższej czeskiego parlamentu). Za młodu komunista, zerwał z …

Placki w Warszawie

Patrycja Bukalska
"Hej, jesteś już wolny! Nie musisz się więcej bać!" - usłyszał Thorsten Heinhold, gdy pociąg z NRD minął granicę z Polską. Gratulowali mu Polacy, jadący z…

Biskup z podziemia

Tomasz Maćkowiak
Dominik Duka przyznaje, że jemu łatwiej było przebaczyć komunistom, bo śledczy, który go wsadził do więzienia, po Aksamitnej Rewolucji przyszedł do niego,…
Berlin, 11 listopada 1989 r.: nowo otwarte przejście graniczne przy Eberswalderstrasse / fot. archiwum Wojciecha Pięciaka /

Jak upadał mur berliński? Reportaż z listopada 1989 roku

Wojciech Pięciak
Mąż mówi, chodź, pójdziemy na piwo na Kudamm, do Berlina Zachodniego. Ja na to, chyba oszalałeś. Przecież nie można. Tak to się utrwaliło w głowie: nie można i…

Wiek Złoty

Tadeusz Mazowiecki
Tadeusz Mazowiecki, pierwszy niekomunistyczny premier RP: Czasem mój optymizm jest wręcz tragiczny, gdyż przyjmuje do wiadomości także złe rzeczy. Ale bez…

Rewolucja bez rewolucji

Antoni Dudek, Andrzej Friszke
Rok 1989 i 1990: czy dla rządu Mazowieckiego i szerzej: obozu niepodzielonej jeszcze Solidarności istniały inne scenariusze? Czy można było realizować inny…

Solidarność w promocji

Joanna Bątkiewicz-Brożek
Europejskie Centrum Solidarności chce tworzyć przestrzeń spotkania ponad podziałami, z dala od politycznych przepychanek. Chodzi przecież o wartość nadrzędną…

Akuszerowie wolności

Paulina Codogni
12 września 1989 r.: Polacy obserwujący obrady Sejmu z zapartym tchem czekają na koniec przerwy. Chwilę wcześniej pierwszy niekomunistyczny premier w bloku…

Z ziemi polskiej do świata

O. Maciej Zięba OP
szlachetność celów, etyczne metody i skuteczność każą porównać Solidarność z ruchami Gandhiego i Kinga. Pod względem powszechności uczestnictwa oraz działania…

Ludzie z kryjówek

Jacek Kołtan
Stare betonowe blokowiska, ale również i te nowe, otoczone murami osiedla, stały się nowymi kryjówkami, do których wyjątkowo pasuje Tischnerowskie określenie…

Człowiek z zamrażarki

Maciej Gdula
Wierność projektowi Solidarności nie polega na celebrowaniu mitu, ale na gotowości krytyki formuły, która stała się przyczyną jej porażki.

Nie przepraszam za Solidarność

Zbigniew Bujak
Zbigniew Bujak: Kultura pierwszej Solidarności była otwierająca, afirmacyjna, odkreślała przeszłość grubą linią na długo przed exposé premiera Mazowieckiego. W…