Warszawa, czyli miasto zrodzone z ruin i uporu ludzi

Brzask” Jacka Świdzińskiego to komiks rozgrywający się w ruinach powojennej Warszawy – w tym dziwnym, trudnym do wyobrażenia momencie, gdy wojna już się skończyła, ale odbudowa była wciąż odległym, a dla wielu wręcz niemożliwym do pomyślenia projektem. 

Jacek Świdziński ma w dorobku kilka komiksów historycznych, w których konsekwentnie testuje różne języki opowiadania o przeszłości – często z dystansem, ironią i formalną swobodą, jak w „Zdarzeniu. 1908” czy „Powstaniu. Filmie narodowym”.

„Brzask” jest bardziej wyciszony, poważniejszy, mniej grający z konwencją. Dzięki tej prostocie dobrze widać ogrom ludzkiego cierpienia, ale też odwagę i upór, by mimo wszystko nie poddawać się i żyć na przekór niewyobrażalnemu okrucieństwu. W tym sensie „Brzask” jest wyraźnym hołdem dla powojennych mieszkańców Warszawy i ich doświadczenia życia wśród ruin.

Akcja skupia się na grupie ludzi, którzy schodzą do piwnicy zrujnowanej kamienicy, gdy budynek nagle zaczyna się walić – co w pierwszych miesiącach po wojnie było częstą przyczyną śmierci, obok niewybuchów i zatrutej wody. W tej zamkniętej przestrzeni spotykają się osoby o zupełnie różnych doświadczeniach: każdy przeszedł przez inne piekło i znalazł się w zrujnowanej Warszawie z innych powodów. Uwięzieni pod gruzami, zaczynają opowiadać swoje historie, a ich indywidualne losy układają się w wielogłosową opowieść o przetrwaniu, traumie i powrocie do życia.

To właśnie z tych rozproszonych historii Świdziński buduje obraz miasta, które dopiero się na nowo rodzi – nie z cegieł i planów, lecz z pamięci, doświadczeń i obecności ludzi, którzy mimo wszystko postanowili zostać.

Jacek Świdziński, BRZASK, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego 2025