Czy archeolodzy odkryli w Syrii najstarszy alfabet świata?

Amerykańscy archeolodzy z Johns Hopkins University w 2004 r. badali jeden z grobowców na terenie starożytnego miasta Tell Umm el-Marra niedaleko Aleppo w Syrii. Artykuł na temat badań, opublikowany w 2021 r., nie wzbudził zainteresowania środowiska naukowego – w przeciwieństwie do wystąpienia szefa badaczy Glenna Schwartza pod koniec listopada tego roku na dorocznym spotkaniu American Society of Overseas Research w Bostonie. Archeolog przedstawił hipotezę, że na czterech glinianych cylindrach wielkości palca znajdują się znaki najstarszego znanego pisma alfabetycznego.

Znalezisko z potencjalnym alfabetem 

Datowanie radiowęglowe wykazało, że cylindry wykonano ok. 2400 r. p.n.e. – tymczasem najstarsze zabytki alfabetu protosynajskiego, uważanego obecnie za najwcześniejszy (opiera się on na zbiorze hieroglifów wykorzystanych w roli liter), pochodzą z ok. 1900 r. p.n.e. Starsze systemy pisma, stosowane na terenach Mezopotamii i Egiptu, miały charakter ideograficzny: znaki odpowiadały konkretnym pojęciom, co wymagało używania ogromnej ich liczby i nie dawało możliwości wyrażania kategorii abstrakcyjnych. Wynalezienie pism alfabetycznych, ograniczających się do 20-30 znaków, stanowiło ogromny krok cywilizacyjny. 

„Alfabety zrewolucjonizowały pisanie, udostępniając je ludziom spoza elity społecznej. Zmieniły sposób, w jaki ludzie myśleli i się porozumiewali” – podkreśla Schwartz.

Według badacza część symboli umieszczonych na cylindrach powtarza się, co wskazywałoby, że są to znaki alfabetu, a napisy prawdopodobnie służyły do opisania zawartości naczyń umieszczonych w grobowcu. Ocenił jako mało prawdopodobne, by przedmioty pochodziły z późniejszego okresu i dostały się do niższej warstwy archeologicznej. Hipoteza budzi jednak poważne pytania: m.in. jak wytłumaczyć 500-letnią lukę dzielącą potencjalny alfabet z Syrii od protosynajskiego i jak wyjaśnić fakt, że w III tysiącleciu p.n.e. na terenie Syrii stosowano pismo klinowe. Nie odpowiemy na nie bez kolejnych znalezisk.