fizyka: najważniejsze informacje

Noc naukowców na Politechnice Poznańskiej, 27 września 2019 r. // Fot. Łukasz Cynalewski / Agencja Wyborcza.pl

Tomasz Rożek: Dzieci nie mają nauki w nosie

Marcin Żyła, Tomasz Rożek
Do szkolnego podziału na fizykę, biologię czy geografię zawsze czułem dużą nieufność. Na szczęście moja działalność sprawia, że mogę na ten podział gwizdać –…
// furryfritz / Adobe Stock

Kot Schrödingera trochę przytył. Fizycy przesuwają granice świata kwantowego

Łukasz Lamża
Eksperyment przeprowadzony przez wiedeńskich fizyków dowodzi, że granica między światem kwantowym a klasycznym jest bardziej płynna, niż dotąd myśleliśmy. Na…
Barbara Latacz / materialy prasowe CERN

Kubit z antyprotonu: krok w stronę komputerów kwantowych i nowej fizyki

Piotr Żuchowski
Zespół kierowany przez polską badaczkę, dr Barbarę Latacz, uzyskał układ kwantowy, który umożliwił nam zajrzenie głębiej niż wcześniej w zasady rządzące…

Wielkie pytania o małe czerwone kropki. Najważniejsze odkrycie teleskopu Jamesa Webba

Sebastian J. Szybka
Teleskop Jamesa Webba dostrzegł nowego rodzaju obiekty astronomiczne. Jeszcze nie wiemy, czym one są, ale już namieszały w nauce.
Laureaci nagrody Nobla z fizyki: John Clarke, Michel H. Devoret i John M. Martinis z Niklas Elmehed / materiały prasowe

Kwanty, nadprzewodniki i komputery. Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki

Łukasz Lamża
Laureaci tegorocznej nagrody wykazali, że tajemnicze zjawiska kwantowe dotyczą nie tylko cząstek elementarnych, ale także znacznie większych atomów i molekuł.…
Splątanie kwantowe, wizaulizacja // David Parker / Science Photo Library / East News

Myśl. Działaj. Módl się. Fizyk kwantowy o tajemnicy, z której nie można rezygnować

Andrew Briggs, Michał Łuczewski, Paweł Puczkarski
Andrew Briggs, fizyk kwantowy: Technologie kwantowe mają zbyt wielki potencjał, żeby uciekać od tajemnicy. Podobnie modlitwa – jest zbyt ważna, by ją porzucać…
Materiały prasowe organizatora

Przełomy nagrodzone. Do kogo powędrowały naukowe Oscary

Krzysztof Ciepliński
Za przełomowe osiągnięcia w fizyce, naukach o życiu i matematyce gwiazdy świata filmu wręczyły naukowcom nagrody o łącznej wartości 18,75 miliona dolarów. 5…
Instalacja Yayoi Kusamy "Infinity Mirrored Room - Beauty Described by a Spherical Heart", galeria Victoria Miro. Londyn, 23 września 2024 r. // Fot. Dan Kitwood / Getty Images

Nieskończoność. Spróbujmy się z nią zmierzyć

Łukasz Lamża
Wszechświat jest podobno nieskończony. Niedobrze. Zdecydowanie bym wolał, żeby był tylko bardzo, bardzo duży.
System chłodzący procesora kwantowego Willow firmy Google // Fot. Google / Cover Images / East News

Komputery kwantowe są coraz bardziej złożone. Jak i kiedy zmienią świat?

Wojciech Brzeziński
Giganci technologiczni ścigają się dzisiaj nie tylko o to, kto pierwszy stworzy uniwersalną sztuczną inteligencję. Drugi ważny wyścig dotyczy budowy komputerów…
Sieć serwerów kwantowych // Fot. Kittipong Jirasukhanont / Adobe Stock

Microsoft ogłosił przełom w dziedzinie komputerów kwantowych

Marta Lotka
Technologiczny gigant zaprezentował światu układ kwantowy Majorana 1. Ma on posłużyć do budowy komputera kwantowego do zastosowań przemysłowych. Według…
Fot. Ildi Papp / Adobe Stock

Wybitni fizycy stworzyli termodynamiczny model cacio e pepe. Wyszła herezja

Paweł Bravo
Cacio e pepe to metafora naszych niespełnień. Przepis niby prosty, zasady banalne, tylko, do jasnej rzymskiej cholery, granica między jedwabistym, sycącym…
Kocie ruchy wyjasniła fizyka, fot. Chris Brignell / B&EW

Kocie ruchy. Fizyka klasyczna w żartobliwej odsłonie

Łukasz Lamża
Czy da się matematycznie opisać ruch kota kręcącego się wokół łydki albo odsuwającego od natarczywej ręki? Hiszpański fizyk Anxo Biasi twierdzi, że tak. W…
Ogłoszenie nazwisk laureatów Nagrody Nobla z dziedziny fizyki za 2024 r. dla Johna J. Hopfielda (z lewej) i Geoffreya E. Hintona, Sztokholm, 8 października 2024 r. // Fot. Jonathan Nackstrand / AFP / East News

Nobel za sztuczną inteligencję. Zaskakujący, bo z fizyki

Artur Miroszewski
Geoffrey Hinton i John Hopfield położyli fundamenty pod rozwój sztucznych sieci neuronowych i uczenia maszynowego. Dzięki ich dokonaniom możemy być dziś…
Fot. Stock.adobe.com

Amerykańscy naukowcy, barwnik nachosów i przezroczyste szczury

Łukasz Kwiatek
Badacze z Uniwersytetu Stanforda odkryli, w jaki sposób w ciągu kilku minut uczynić miękkie tkanki biologiczne – takie jak skóra i mięśnie – przezroczystymi.…
Fot. stock.adobe.com

Czytelnicy gazet narażeni na skaleczenia papierem. Są dowody naukowe

Bartosz Kabała
Przecięcia skóry papierem należą do częstych i bolesnych urazów, na które narażeni są zwłaszcza czytelnicy gazet i magazynów.
Detektory ARCA gotowe do użycia. // Fot. KM3NeT Collaboration

Tajemnicze neutrino: tłumaczymy, co odkryli naukowcy

Marta Lotka
Doniesienia z detektora neutrin ARCA, znajdującego się na dnie Morza Śródziemnego, podekscytowały astronomów. Rekordowo energetyczne neutrino, które tam…
Peter Higgs przed obrazem Calluma Bennettsa „Peter Higgs – lata 2000. Polowanie na bozon Higgsa". Październik, 2013 r. // Fot. REX / Gavin Rodgers / East News

Zmarł Peter Higgs: człowiek, który zmienił nasze postrzeganie fizyki

Wojciech Brzeziński
Szczerze nie znosił, kiedy „jego” bozon nazywano „boską cząstką”. W wywiadzie dla New Scientist z 2017 r. nazwał to określenie „niefortunnym mieszaniem fizyki…
Wielki Zderzacz Hadronów (LHC) w tunelu Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN). Szwajcaria, 6 lutego 2020 r. / fot. VALENTIN FLAURAUD / AFP / EAST NEWS

CERN planuje jeszcze większy zderzacz cząstek

Tomasz Miller
Choć LHC ma działać aż do roku 2040, trwają intensywne prace koncepcyjne nad jego następcą. Według wstępnych planów ma być ponad trzykrotnie większy, co…
Ogłoszenie laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki. Sztokholm, 3.10.2023 / fot. JONATHAN NACKSTRAND/AFP/East News

Nobel z fizyki za rzucenie światła na atomy

Łukasz Lamża
W jednej sekundzie mieści się mniej więcej tyle attosekund, ile sekund mieści się w całej historii Wszechświata. Laureaci Nagrody Nobla z fizyki pokazali, jak…
Kosmiczny teleskop Euclid Europejskiej Agencji Kosmicznej. Cannes, wrzesień 2019 r. / PATRICE LAPOIRIE / MAXPPP / FORUM

Na tropie ciemnej materii

Wojciech Brzeziński
Pozostaje jedną z największych zagadek fizyki. Wciąż nie wiemy, z czego miałaby się składać ani czy w ogóle istnieje. Właśnie zaczynamy nową serię…
/ FILIP KLIMASZEWSKI DLA „TP”

Krzysztof A. Meissner: w co wierzy fizyk

Krzysztof A. Meissner, Łukasz Kwiatek
Świat materialny podlega prawom, które są niezmienne, doskonałe i uniwersalne. Nauka nie może i nigdy nie będzie mogła tego faktu wytłumaczyć – mówi nam…
Laureaci Nagrody Nobla 2022. Od lewej: Alain Aspect (Francja), John F. Clauser (USA) i Anton Zeilinger (Austria), Carolyn R. Bertozzi (USA), Morten Meldal (Dania), K. Barry Sharpless (USA) oraz Svante Pääbo (Niemcy). / NIKLAS ELMEHED / MATERIAŁY PRASOWE KOMITETU NOBLOWSKIEGO

Noble 2022: Co tegoroczne nagrody mówią nam o nauce

Aleksandra Pałasz, Michał Gikowski, Łukasz Kwiatek
Historia naszych przodków bywa poplątana, podobnie jak zjawiska zachodzące w mikroświecie. Przynajmniej chemia może być bliska życiu.
Anton Zeilinger, jeden z laureatów Nagrody Nobla z fizyki. Fot. HANS KLAUS TECHT/AFP/East News /

Noble 2022. Nobel z fizyki wbrew Einsteinowi

Michał Gikowski
Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała najważniejszą nagrodę w fizyce naukowcom, którzy udowodnili, że wielki fizyk był w wielkim błędzie, jeśli idzie o…

Bozon z nadwagą

Tomasz Miller
Laureaci Nagrody Nobla 2021: (od lewej) Ardem Patapoutian, David Julius, Giorgio Parisi, Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann, David W.C. MacMillan oraz Benjamin List / NIKLAS ELMEHED / NOBEL PRIZE OUTREACH

Noble 2021

Mariusz Gogól, Bartosz Kabała, Tomasz Miller
Podstawy nauki o klimacie, ważne receptory w skórze, nowa metoda syntezy związków. Nagrodzone odkrycia kojarzą się ciepło. Na dobre i złe.
Ogłodzenie laureatów Nagrody Nobla z fizyki, Sztokholm 5 października 2021 r. Fot. JONATHAN NACKSTRAND/AFP/East News /

Noble 2021: znamy nagrodzonych w dziedzinie fizyki

Tomasz Miller
Tegoroczną Nagrodę Nobla z fizyki przyznano za przełomowy wkład do naszego rozumienia złożonych układów fizycznych, ze szczególnym uwzględnieniem osiągnięć w…

Moment mionów

Tomasz Miller
Kompleks biurowców Hudson Yards w Nowym Jorku, październik 2019 r. / C. TAYLOR CROTHERS / GETTY IMAGES

Wirus wisi w powietrzu

Lidia Morawska, Piotr Stankiewicz
Lidia Morawska, fizyczka atmosfery: Wiele miejsc użyteczności publicznej jest – od strony jakości powietrza – pomyślanych bezsensownie. Okna się nie otwierają…
Roger Penrose opowiada o cyklach czasu w ramach Copernicus Center Lecture 2010. Auditorium Maximum UJ, Kraków. / ADAM WALANUS / ADAM WALANUS

Noble 2020

Bartosz Kabała, Tomasz Miller, Mirosław Dworniczak
Dowód na istnienie czarnych dziur, pokonanie groźnego wirusa i rewolucyjna metoda edycji genów. Tegoroczne nagrody przypominają światu, że nauka ma wielką moc.
Ilustracja Niklas Elmehed. Nobel Media /

Nobel za czarne dziury

Tomasz Miller
Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki podzieliło między siebie troje badaczy, którzy przekonali nas o istnieniu czarnych dziur.
/ KOLAŻ: NATALIA POLASIK / @MOONWATERPL

W poszukiwaniu fundamentów

Michał Eckstein
Zastępy naukowców pracują nad stworzeniem teorii, która ujmowałaby wszystkie znane nam dzisiaj oddziaływania fizyczne w jeden matematyczny wzór. Ale nawet…
Freeman Dyson / JON NASO / NY DAILY NEWS / GETTY IMAGES

Geniusz bez doktoratu

Tomasz Miller
W wieku 96 lat zmarł Freeman Dyson, wymykający się schematom i klasyfikacjom wszechstronny uczony, którego naukowe wizjonerstwo graniczyło z fantastyką.
/ ART-TOWER / PIXABAY

Demony życia

Ks. Michał Heller
Pojęcie informacji będzie kluczowym elementem nowej fizyki. Takiej, która wyjaśni fenomen życia. Jej cień może już nawet widać na horyzoncie.
Członkowie Komitetu Noblowskiego ogłaszają laureatów w dziedzinie fizyki, Sztokholm, 8 października 2019 r. / Fot. JONATHAN NACKSTRAND / AFP / EAST NEWS /

Noble 2019: Wielki Wybuch i planety

Sebastian J. Szybka
Nagrodę Nobla z fizyki przyznano w tym roku za „wkład w nasze zrozumienie ewolucji Wszechświata i miejsca Ziemi w kosmosie”.
Radioteleskop ALMA w Chile, należący do sieci Teleskop Horyzontu Zdarzeń / BABAK TAFRESHI / GETTY IMAGES

Dowód na istnienie

Monika Mościbrodzka, Aleksandra Kozłowska
MONIKA MOŚCIBRODZKA, astrofizyczka: To był ten moment, gdy krzyczy się: „Eureka!”. Nie tylko uzyskaliśmy najlepszy argument za istnieniem czarnych dziur, ale…
Murray Gell-Mann, 2007 r. / ASLU / ULLSTEIN BILD / GETTY IMAGES

Literat w świecie kwarków

Michał Eckstein
Zawdzięczamy mu teorię wyjaśniającą budowę jąder atomowych. Murray Gell-Mann, fizyk, noblista, zmarł 24 maja.
Stanowisko badawcze, przy którym Otto Hahn, Lise Meitner i Fritz StrassmannOtto Hahn, Lise Meitner and Fritz Straßmann pracowali w grudniu 1938 r. / Fot. akg-images / EAST NEWS /

Niszczyciele światów

Mirosław Dworniczak
Mija 80 lat od odkrycia, które doprowadziło do ujarzmienia energii jądrowej.

Czas na czas

Stanisław Bajtlik
Dobra, ciekawa i popularna książka o czasie. Wydawcy twierdzą, że każdy wzór matematyczny zmniejsza liczbę czytelników – tu jest tylko jeden: E=mc2.
/ LOS ALAMOS NATIONAL LABORATORY / MATERIAŁY PRASOWE

878 sekund

Łukasz Lamża
Tyle żyje neutron – jeden z trzech podstawowych składników materii.
/ BETTMANN / GETTY IMAGES

Kwantowy tancerz

Mirosław Dworniczak
Trudno wśród fizyków znaleźć barwniejszą postać. Właśnie mija setna rocznica urodzin Richarda P. Feynmana.
/ ITER.ORG

Fuzja jądrowa

Łukasz Lamża
Od kiedy w latach 30. XX w. stało się jasne, że nasze Słońce świeci dzięki syntezie jądrowej – produkcji helu z wodoru – w umysłach naukowców na trwałe zalęgła…
Gra w bule, Francja, lipiec 2016 r. / ALAN KEITH BEASTALL / ALAMY / BEW

Wielkie odpowiedzi na małe pytania

Sebastian J. Szybka
By doprowadzić do przełomu w fizyce, nie zawsze trzeba sięgać na krańce naszych teorii. Czasami wystarczy uważniej przyjrzeć się ich podstawom. Tak było z…
/ DOMENA PUBLICZNA

Komputer kwantowy

Łukasz Lamża
Od lat 70. XX w. aż do pierwszej dekady XXI w. z niebywałą konsekwencją sprawdzało się prawo Moore’a głoszące, że liczba tranzystorów na pojedynczym układzie…

W cieniu bomby

Łukasz Lamża, Lech Mazurczyk
Wyprodukowanie bomby jądrowej wymagało wytężonego wysiłku tysięcy osób; w tym również tych pięciu.
/

Żagiel słoneczny

Łukasz Lamża
Istnieje wiele sposobów na rozpędzenie obiektu w przestrzeni kosmicznej, od „starych dobrych” rakiet na paliwo stałe czy płynne, po współczesne silniki jonowe.
/ MARTIN MEISSNER / AP / EAST NEWS

Historia pewnej nierówności

Michał Eckstein, Paweł Horodecki
Ponad 80 lat temu Albert Einstein i Niels Bohr spierali się o naturę rzeczywistości. Według najnowszych kwantowych eksperymentów wizja Bohra jest bardziej…
Stephen Hawking z żoną Elaine na plaży San Lorenzo w Gijón, Hiszpania, kwiecień 2005 r. / ELOY ALONSO / REUTERS / FORUM

Urwana trajektoria

Łukasz Lamża
Tuż przed oddaniem tego dodatku do druku zmarł Stephen Hawking. Przyjrzyjmy się krótko jego najważniejszym dokonaniom naukowym i miejscu w krajobrazie…
Profesor Nigel Mason obok spektrometru / OPEN UNIVERSITY

Obce globy

Nigel Mason, Michał Kuźmiński
NIGEL MASON, astrochemik: Skomplikowane związki chemiczne znajdujemy jak wszechświat długi i szeroki – takie same w różnych jego rejonach. Prawa chemii, tak…