Książka tygodnia: pożegnalny tom wierszy Tomasza Łubieńskiego

„Bić się czy nie bić?” – ten tytuł od dawna żyje już własnym życiem, a zbiór esejów o polskich powstaniach był jedną z najgoręcej dyskutowanych książek lat 70. Tomasz Łubieński łączył bowiem mocną świadomość historyczną z odwagą formułowania niezależnych sądów, czy chodziło o wiek XIX, czy o wrzesień 1939 i powstanie warszawskie. Pamiętam, jak w „Tygodniku” Tadeusz Żychiewicz ostro zaatakował jego „Czerwonobiałego” (1983) – portret Ludwika Mierosławskiego – a bronił Łubieńskiego równie ostro Jacek Woźniakowski; ech, umiano się spierać w owe lata...

Był prozaikiem, autorem dramatów, książek o Molierze, Mickiewiczu, Norwidzie i Janie Karskim. Był współtwórcą środowiska „ResPubliki”, redaktorem „Nowych Książek” i taternikiem. Podczas jubileuszu osiemdziesięciolecia mówił: „Jeżeli coś wiem o życiu, ryzyku, odwadze czy śmierci, to właśnie dzięki wyprawom w góry. To był rodzaj lekcji, którą zapamiętałem i do której wracałem podczas pisania o powstaniach, ponieważ dała mi ona ogromne bogactwo przeżyć (...). Wojna  mi takiej lekcji nie dała, byłem zbyt mały i nic złego mi się wtedy nie stało. A to właśnie doświadczenie strachu pozwala na wyzwolenie w człowieku odwagi, bo człowiek, kiedy się boi, próbuje temu uczuciu zaradzić i podejmuje walkę”.

Zmarł 15 marca tego roku w wieku blisko 86 lat. Zdążył jeszcze wydać autobiograficzno-wspomnieniowy tom „Osiemdziesiąt plus minus”, ale „Ulica Mazowiecka” to już prawdziwe pożegnanie. Pożegnanie poetyckie – bo Łubieński pisał też wiersze, choć nieczęsto, i spolszczył fragmenty „Boskiej komedii”. Melancholijna, gęsta od znaczeń i wątków elegia na odejście miłości, ludzi bliskich, ukochanych krajobrazów i własnych sił fizycznych. Czas przemijania „pod rusińską opieką Natalii z Iwanką”, czas, w którym władzę nad nami przejmują trzy boginie: Neurologia, Kardiologia i Urologia.

Tak, świat to marność – „ale trzeba ją kochać trzeba kochać marność / bo darowana już się nie powtórzy”. Cóż, „Pan Bóg, takie jest życie, rzadko się uśmiecha”. „Te ważne zapisy egzystencjalnej starości – pisze w posłowiu Radosław Romaniuk – pokazują ją jak czas pełen namiętności i emocjonalnej temperatury. Nic się nie uspokaja, nie odpływa, nie unieważnia”. Owszem, „koniec przesądzony”, ale wciąż przybywają nowe pytania... To jest książka, do której się powraca.